Առաջադրանքներ

1. Գլանի հիմքի շառավիղը R=3 սմ է։ Գտնել մեկ հիմքի մակերեսը։

S=πR² S=π•3²=9πսմ2

Պատասխան`9πսմ²

2. Գլանի հիմքի շառավիղը R=5 սմ է։ Գտնել հիմքի շրջանագծի երկարությունը։

C=2πR

C=2π•5=10π սմ

Պատասխան`10π սմ

3. Գլանի շառավիղը 4 սմ է, իսկ բարձրությունը՝ 7 սմ։ Գտնել գլանի ծավալը։

V=πr²h

V=π•4²•7=112π սմ

Պատասխան `112սմ

4. Գլանի շառավիղը 3 սմ է, բարձրությունը՝ 10 սմ։ Գտնել կողմնային մակերևույթի մակերեսը։

S=2πrh

S=2π•3•10=60πսմ

Պատասխան `60π սմ²

5. Գլանի շառավիղը 2 սմ է, բարձրությունը՝ 5 սմ։ Գտնել լրիվ մակերևույթի մակերեսը։

S=2πr²+2πrh

S=2π•2²+2π•2•5

S=8π+20π=28πսմ

Պատասխան `28π սմ

6. Գլանի շառավիղը 6 սմ է, բարձրությունը՝ 4 սմ։ Գտնել՝
ա) հիմքի մակերեսը,
բ) կողմնային մակերևույթի մակերեսը։

ա)Sπr2=π•6²=36π սմ

բ)S=2πrh=2π•6•4=48π սմ

7. Գլանի հիմքի շառավիղը 5 սմ է, բարձրությունը՝ 8 սմ։ Գտնել լրիվ մակերևույթի մակերեսը։

S=2πr²+2πrh

S=2π•5²+2π•5•8

S=50π+80π=130π

8. Գլանի շառավիղը 3 սմ է, իսկ ծավալը՝ 45π սմ³։ Գտնել բարձրությունը։

9. Գլանի բարձրությունը 7 սմ է, իսկ ծավալը՝ 63π սմ³։ Գտնել հիմքի շառավիղը։

10. Գլանի հիմքի տրամագիծը 10 սմ է, իսկ բարձրությունը՝ 12 սմ։ Գտնել գլանի ծավալը։

15. Գլանի ծավալը 100π սմ³ է, իսկ բարձրությունը՝ 4 սմ։ Գտնել հիմքի շառավիղը և լրիվ մակերևույթի մակերեսը։

ՀՀ Սահմանադրության պատմությունը կարելի է ներկայացնել այսպես․

1995 թվական․ Սահմանադրության ընդունումը
Հայաստանի Հանրապետության առաջին Սահմանադրությունն ընդունվել է 1995 թվականի հուլիսի 5-ին՝ համաժողովրդական հանրաքվեի միջոցով։ Այսինքն՝ Սահմանադրությունը հաստատվել է քաղաքացիների քվեարկության արդյունքում։ Այն ուժի մեջ է մտել 1995 թվականի հուլիսի 13-ին։ Սահմանադրությունը սահմանեց Հայաստանի պետական կառուցվածքի հիմնական սկզբունքները, պետական իշխանության մարմինների գործունեությունը և մարդու ու քաղաքացու հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները։

2005 թվական․ առաջին խոշոր փոփոխությունները
Սահմանադրության առաջին խոշոր փոփոխությունները կատարվել են 2005 թվականի նոյեմբերի 27-ին՝ հանրաքվեի միջոցով։ Փոփոխություններով վերանայվեցին պետական կառավարման համակարգի մի շարք դրույթներ, պետական մարմինների լիազորությունները, մարդու իրավունքներին և իշխանության կազմակերպմանը վերաբերող որոշ հարցեր։ Փոփոխված Սահմանադրությունն ուժի մեջ է մտել 2005 թվականի դեկտեմբերի 6-ին։

2015 թվական․ նոր խոշոր փոփոխություններ
Հաջորդ մեծ փոփոխությունները կատարվել են 2015 թվականի դեկտեմբերի 6-ին՝ համաժողովրդական հանրաքվեով։ Այս փոփոխությունների արդյունքում Հայաստանի կառավարման համակարգը զգալիորեն վերափոխվեց՝ անցում կատարելով խորհրդարանական կառավարման համակարգի։ Փոխվեցին նախագահի, Ազգային ժողովի և կառավարության լիազորություններին վերաբերող բազմաթիվ դրույթներ, ինչպես նաև վերանայվեցին մարդու իրավունքների և դատական համակարգի վերաբերյալ դրույթները։

2020 թվական․ սահմանադրական փոփոխություն
2020 թվականի հունիսի 22-ին Ազգային ժողովն ընդունեց Սահմանադրության որոշ դրույթների փոփոխություններ։ Դրանք հիմնականում վերաբերում էին Սահմանադրական դատարանի դատավորների և նախագահի պաշտոնավարման կարգավորմանը։ Այս փոփոխությունները չեն հանդիսացել ամբողջ Սահմանադրության նոր հանրաքվեով ընդունում, այլ ընդունվել են Ազգային ժողովի կողմից։

Այսպիսով՝ հիմնական փուլերը՝

1995 թ. հուլիսի 5 — ՀՀ Սահմանադրության ընդունում՝ հանրաքվեով։

2005 թ. նոյեմբերի 27 — Սահմանադրության առաջին խոշոր փոփոխություններ՝ հանրաքվեով։

2015 թ. դեկտեմբերի 6 — Սահմանադրության երկրորդ խոշոր փոփոխություններ՝ հանրաքվեով։

2020 թ. հունիսի 22 — որոշ սահմանադրական դրույթների փոփոխություններ՝ Ազգային ժողովի կողմից։

1․ Հանրային և մասնավոր իրավունքի նորմերի տարբերությունը

Հանրային իրավունքի նորմերը կարգավորում են այն հարաբերությունները, որոնցում մասնակցում է պետությունը կամ պետական մարմինը։ Այստեղ հիմնական նպատակը հասարակության և պետության ընդհանուր շահերի պաշտպանությունն է։ Պետությունը կարող է սահմանել պարտադիր կանոններ, որոնց պետք է ենթարկվեն քաղաքացիները։

Օրինակներ․

Քաղաքացիները պարտավոր են վճարել հարկեր, քանի որ հարկերը անհրաժեշտ են պետության գործունեության, դպրոցների, հիվանդանոցների և այլ կառույցների ֆինանսավորման համար։

Եթե մարդը գողություն է կատարում, նա կարող է ենթարկվել քրեական պատասխանատվության։

Ճանապարհային երթևեկության կանոնները պարտադիր են բոլորի համար։ Օրինակ՝ վարորդը պետք է կանգնի կարմիր լույսի ժամանակ։

Պետական մարմինը կարող է տուգանել այն անձին, որը խախտում է օրենքը։

Քաղաքացին պարտավոր է պահպանել հասարակական կարգը և չվնասել ուրիշների իրավունքները։

Մասնավոր իրավունքի նորմերը կարգավորում են հիմնականում քաղաքացիների և կազմակերպությունների միջև հարաբերությունները։ Այս հարաբերություններում կողմերը իրավական առումով հիմնականում հավասար են և իրենց իրավունքներն ու պարտականությունները կարող են որոշել պայմանավորվածությամբ։

Օրինակներ․

Մեկ մարդը իր բնակարանը վարձակալության է տալիս մեկ ուրիշին։ Նրանք պայմանավորվում են վարձի չափի, վճարման ժամկետի և բնակարանի օգտագործման պայմանների մասին։

Մարդը խանութից հեռախոս է գնում։ Գնորդը վճարում է գումարը, իսկ վաճառողը պարտավոր է տրամադրել համապատասխան ապրանքը։

Երկու անձ կարող են կնքել փոխառության պայմանագիր, երբ մեկը մյուսին գումար է տալիս, իսկ մյուսը պարտավորվում է այն վերադարձնել։

Ժառանգության դեպքում մարդու մահից հետո նրա գույքը կարող է անցնել ընտանիքի անդամներին կամ կտակով նշված անձանց։

Եթե որևէ մեկը վնասում է ուրիշի մեքենան, վնասված մեքենայի սեփականատերը կարող է պահանջել վնասի փոխհատուցում։

2․ Անձի ազատ կամքի սահմանափակումը հանուն հանրային առողջության

COVID-19 համավարակի ժամանակ պետությունները տարբեր միջոցներ կիրառեցին հիվանդության տարածումը նվազեցնելու համար, այդ թվում՝ պատվաստման պահանջներ որոշ խմբերի կամ ոլորտների համար։ Այս իրավիճակում առաջանում է կարևոր հարց՝ արդյո՞ք պետությունը կարող է սահմանափակել մարդու ազատ ընտրությունը, եթե դա անհրաժեշտ է հասարակության առողջությունը պաշտպանելու համար։

Մի կողմից՝ յուրաքանչյուր մարդ ունի իր առողջության վերաբերյալ որոշումներ կայացնելու և իր կամքը ազատ արտահայտելու իրավունք։ Պատվաստման պարտադիր պահանջը որոշ չափով սահմանափակում է այդ ազատությունը, քանի որ մարդը չի կարող ամբողջությամբ ինքնուրույն որոշել՝ պատվաստվել, թե ոչ։

Մյուս կողմից՝ վարակիչ հիվանդության դեպքում մարդու որոշումը կարող է ազդել ոչ միայն իր, այլև ուրիշների առողջության վրա։ Օրինակ՝ չպատվաստված կամ վարակված մարդը կարող է հիվանդությունը փոխանցել տարեցներին, երեխաներին կամ առողջական խնդիրներ ունեցող մարդկանց։ Այդ պատճառով պետությունը կարող է միջոցներ կիրառել հանրային առողջությունը պաշտպանելու համար։

Օրինակ՝ եթե հիվանդանոցում աշխատող անձը ամեն օր շփվում է բազմաթիվ հիվանդների հետ, պետությունը կարող է սահմանել որոշակի առողջապահական պահանջներ այդ աշխատողի և հիվանդների անվտանգությունն ապահովելու համար։ Նույնը կարող է վերաբերվել այն ոլորտներին, որտեղ վարակը արագ տարածվելու մեծ վտանգ կա։

Սակայն պետության սահմանափակումը պետք է լինի օրինական, հիմնավորված և համաչափ։ Այսինքն՝ պետությունը պետք է ունենա հստակ նպատակ, սահմանափակումը պետք է իրականում օգնի այդ նպատակին հասնել, և այն չպետք է ավելի խիստ լինի, քան անհրաժեշտ է։

Այսպիսով, COVID-19-ի ժամանակ ազատ կամքի սահմանափակումը կարելի է դիտարկել որպես անհատի իրավունքների և հանրային շահի միջև հավասարակշռության խնդիր։ Պետությունը պետք է փորձի պաշտպանել հասարակության առողջությունը, բայց միաժամանակ հնարավորինս հարգի յուրաքանչյուր մարդու իրավունքներն ու ազատությունները։