1․ Հանրային և մասնավոր իրավունքի նորմերի տարբերությունը

Հանրային իրավունքի նորմերը կարգավորում են այն հարաբերությունները, որոնցում մասնակցում է պետությունը կամ պետական մարմինը։ Այստեղ հիմնական նպատակը հասարակության և պետության ընդհանուր շահերի պաշտպանությունն է։ Պետությունը կարող է սահմանել պարտադիր կանոններ, որոնց պետք է ենթարկվեն քաղաքացիները։

Օրինակներ․

Քաղաքացիները պարտավոր են վճարել հարկեր, քանի որ հարկերը անհրաժեշտ են պետության գործունեության, դպրոցների, հիվանդանոցների և այլ կառույցների ֆինանսավորման համար։

Եթե մարդը գողություն է կատարում, նա կարող է ենթարկվել քրեական պատասխանատվության։

Ճանապարհային երթևեկության կանոնները պարտադիր են բոլորի համար։ Օրինակ՝ վարորդը պետք է կանգնի կարմիր լույսի ժամանակ։

Պետական մարմինը կարող է տուգանել այն անձին, որը խախտում է օրենքը։

Քաղաքացին պարտավոր է պահպանել հասարակական կարգը և չվնասել ուրիշների իրավունքները։

Մասնավոր իրավունքի նորմերը կարգավորում են հիմնականում քաղաքացիների և կազմակերպությունների միջև հարաբերությունները։ Այս հարաբերություններում կողմերը իրավական առումով հիմնականում հավասար են և իրենց իրավունքներն ու պարտականությունները կարող են որոշել պայմանավորվածությամբ։

Օրինակներ․

Մեկ մարդը իր բնակարանը վարձակալության է տալիս մեկ ուրիշին։ Նրանք պայմանավորվում են վարձի չափի, վճարման ժամկետի և բնակարանի օգտագործման պայմանների մասին։

Մարդը խանութից հեռախոս է գնում։ Գնորդը վճարում է գումարը, իսկ վաճառողը պարտավոր է տրամադրել համապատասխան ապրանքը։

Երկու անձ կարող են կնքել փոխառության պայմանագիր, երբ մեկը մյուսին գումար է տալիս, իսկ մյուսը պարտավորվում է այն վերադարձնել։

Ժառանգության դեպքում մարդու մահից հետո նրա գույքը կարող է անցնել ընտանիքի անդամներին կամ կտակով նշված անձանց։

Եթե որևէ մեկը վնասում է ուրիշի մեքենան, վնասված մեքենայի սեփականատերը կարող է պահանջել վնասի փոխհատուցում։

2․ Անձի ազատ կամքի սահմանափակումը հանուն հանրային առողջության

COVID-19 համավարակի ժամանակ պետությունները տարբեր միջոցներ կիրառեցին հիվանդության տարածումը նվազեցնելու համար, այդ թվում՝ պատվաստման պահանջներ որոշ խմբերի կամ ոլորտների համար։ Այս իրավիճակում առաջանում է կարևոր հարց՝ արդյո՞ք պետությունը կարող է սահմանափակել մարդու ազատ ընտրությունը, եթե դա անհրաժեշտ է հասարակության առողջությունը պաշտպանելու համար։

Մի կողմից՝ յուրաքանչյուր մարդ ունի իր առողջության վերաբերյալ որոշումներ կայացնելու և իր կամքը ազատ արտահայտելու իրավունք։ Պատվաստման պարտադիր պահանջը որոշ չափով սահմանափակում է այդ ազատությունը, քանի որ մարդը չի կարող ամբողջությամբ ինքնուրույն որոշել՝ պատվաստվել, թե ոչ։

Մյուս կողմից՝ վարակիչ հիվանդության դեպքում մարդու որոշումը կարող է ազդել ոչ միայն իր, այլև ուրիշների առողջության վրա։ Օրինակ՝ չպատվաստված կամ վարակված մարդը կարող է հիվանդությունը փոխանցել տարեցներին, երեխաներին կամ առողջական խնդիրներ ունեցող մարդկանց։ Այդ պատճառով պետությունը կարող է միջոցներ կիրառել հանրային առողջությունը պաշտպանելու համար։

Օրինակ՝ եթե հիվանդանոցում աշխատող անձը ամեն օր շփվում է բազմաթիվ հիվանդների հետ, պետությունը կարող է սահմանել որոշակի առողջապահական պահանջներ այդ աշխատողի և հիվանդների անվտանգությունն ապահովելու համար։ Նույնը կարող է վերաբերվել այն ոլորտներին, որտեղ վարակը արագ տարածվելու մեծ վտանգ կա։

Սակայն պետության սահմանափակումը պետք է լինի օրինական, հիմնավորված և համաչափ։ Այսինքն՝ պետությունը պետք է ունենա հստակ նպատակ, սահմանափակումը պետք է իրականում օգնի այդ նպատակին հասնել, և այն չպետք է ավելի խիստ լինի, քան անհրաժեշտ է։

Այսպիսով, COVID-19-ի ժամանակ ազատ կամքի սահմանափակումը կարելի է դիտարկել որպես անհատի իրավունքների և հանրային շահի միջև հավասարակշռության խնդիր։ Պետությունը պետք է փորձի պաշտպանել հասարակության առողջությունը, բայց միաժամանակ հնարավորինս հարգի յուրաքանչյուր մարդու իրավունքներն ու ազատությունները։