9-6 դասարան
5.to hurt someone’s feelings
to take responsibility
to improve a relationship
a sincere apology
behaviour
6.
sincere
blame
responsibility
excuse
respectful
behaviour
7.
Match the two halves.
a. responsibility for my actions.
b. I don’t make the same mistake again.
c. that I hurt your feelings.
d. that you can forgive me.
e. spoken to you like that.
f. for what I said.
1. Constant connectivity helps us communicate with people anytime.
2. Fragmented concentration makes it difficult for students to study.
3. Many apps compete for our attention every day.
4. I sometimes check my phone out of habit.
5. We should develop healthy digital habits.
6. Self-discipline helps us control our phone use.
7. Smartphones give us immediate access to information.
8. Social interaction is important for everyone.
9. We should learn to tolerate boredom without using our phones.
10. Noise can be a distraction when I study.
11. We shouldn’t romanticise the past because it also had problems.
12. A phone call with a friend can be a valuable connection.
Smartphones are an important part of everyday life. We use them to communicate, study, work, find places, take photos and have fun.
However, many people check their phones out of habit, even when they do not need to. For example, they may check their phones while waiting for a bus or sitting with friends. Instead of being bored, they immediately look at a screen.
Smartphones can also affect our concentration. When we stop studying to check messages or notifications, our attention is interrupted. It can become more difficult to finish a difficult task.
Phones can also affect social interaction. Sometimes people are together but look at their screens instead of talking to each other. They may not give their full attention to the people around them.
However, smartphones have many benefits. They give us immediate access to information, maps, educational materials and communication. They also help us stay connected with family and friends who live far away.
We should not think that life was perfect before smartphones. People had other distractions, such as television and computers. The important question is whether we control our phones or our phones control us.
1. People check their phones out of habit and because they want to see new messages or notifications.
2. For example, people check their phones while waiting for a bus, even when they have nothing to do.
3. Phones can distract students and make it difficult for them to concentrate on their lessons.
4. Smartphones can reduce face-to-face communication because people spend too much time looking at their screens.
5. Smartphones give us useful information, help us learn, communicate with others, and find different places.
6. We shouldn’t romanticise the past because it also had problems, and smartphones make many things easier today.
7. It means that we should use our phones wisely and not let them control our time and lives.
8. The main idea of the text is that smartphones are useful, but we should control how we use them.
Արծիւ եւ նետ
Արծիւն երթայր յերկինս, եւ հարին զնա նետիւ: Եւ նա զարմացաւ, թէ ո՞վ զայս արար: Հայեցաւ եւ ետես զնետն` զփետուրն իւր եւ ասէ.
— Վա՛յ ինձ, զի յինէն է պատճառ սպանման իմոյ:
Աշխարհաբար
Արծիվը թռչում էր երկնքում, երբ նրան նետով խոցեցին։ Նա զարմացավ և մտածեց՝ ո՞վ արեց դա։ Նայեց և տեսավ նետը, որի վրա իր իսկ փետուրներն էին։ Արծիվը ասաց.
— Վա՜յ ինձ, որովհետև իմ իսկ փետուրներն են դարձել իմ մահվան պատճառը։
Աշխհարաբար
Որսորդը բռնեց մի կաքավի և ուզում էր մորթել։ Կաքավն ասաց.
— Մի՛ սպանիր ինձ, որովհետև ես կխաբեմ շատ կաքավների և կբերեմ քո թակարդի մեջ։
Որսորդն ասաց.
— Հիմա հաստատ իմ ձեռքով կմեռնես, որովհետև դու քո ընկերներին և հարազատներին ես մատնում մահվան։
Աշխհարաբար
Մի իմաստուն մարդ աղքատ էր և ուներ ծույլ որդիներ։ Մահվան ժամին նա կանչեց որդիներին և ասաց.
— Ո՛վ որդիներ, մեր այգում շատ գանձ կա թաքցրած, բայց ես ձեզ չեմ ցույց տա տեղը։ Նա, ով աշխատի և ավելի խոր փորի, կգտնի գանձը։
Հոր մահից հետո որդիները սկսեցին մեծ աշխատասիրությամբ փորել այգին։ Յուրաքանչյուրը ջանում էր, որ ինքն առաջինը գտնի գանձը։
Այգին սկսեց աճել ու լավ բերք տալ։ Այն շատ պտուղ տվեց և հարստացրեց որդիներին։
Խոսքի ազատությունը մարդու հիմնական իրավունքներից է։ Այն նշանակում է, որ յուրաքանչյուր մարդ իրավունք ունի ազատ արտահայտելու իր կարծիքը, մտքերը և տեսակետները՝ առանց անհիմն արգելքների կամ ճնշումների։
Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ երաշխավորվում է կարծիքի ազատ արտահայտման իրավունքը։ Մարդը կարող է իր կարծիքը հայտնել խոսքի, գրավոր ձևով, համացանցում կամ այլ միջոցներով։
Սակայն խոսքի ազատությունը չի նշանակում, որ մարդը կարող է անել ամեն ինչ առանց սահմանափակումների։ Օրենքով կարող են սահմանվել որոշ սահմանափակումներ, օրինակ՝ ուրիշների իրավունքները և պատիվը պաշտպանելու համար։
Խոսքի ազատությունը կարևոր է ժողովրդավարական հասարակության համար, քանի որ մարդիկ կարողանում են ազատ քննարկել տարբեր հարցեր, հայտնել իրենց տեսակետները և քննադատել պետական կամ հասարակական երևույթները։
Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը երկրի հիմնական օրենքն է։ Այն ընդունվել է 1995 թվականի հուլիսի 5-ին։ Սահմանադրությունը սահմանում է, թե ինչպես է կառավարվում Հայաստանը, ինչ իրավունքներ և պարտականություններ ունեն քաղաքացիները, ինչպես են գործում պետական մարմինները։
Սահմանադրության համաձայն՝ Հայաստանը ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական և իրավական պետություն է։ Հայաստանի իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, որն այն իրականացնում է ընտրությունների, հանրաքվեների և պետական մարմինների միջոցով։
Սահմանադրությամբ պաշտպանվում են մարդու հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները։ Դրանցից են կյանքի իրավունքը, ազատության և անձնական անվտանգության իրավունքը, կրթության իրավունքը, աշխատանքի իրավունքը, խոսքի ազատությունը և օրենքի առաջ հավասարությունը։
Սահմանադրությունը նաև սահմանում է պետական իշխանության հիմնական մարմինների՝ Ազգային ժողովի, Կառավարության և դատարանների գործունեության սկզբունքները։ Այն կարևոր դեր ունի երկրի օրենսդրության և պետական կառավարման համար։
Հայաստանի Սահմանադրությունը ժամանակի ընթացքում փոփոխվել է։ Ամենակարևոր փոփոխություններից մեկը տեղի է ունեցել 2015 թվականին, երբ հանրաքվեով ընդունվեցին սահմանադրական փոփոխություններ, և կառավարման համակարգը անցում կատարեց խորհրդարանական կառավարման ձևի։
Այսպիսով, Սահմանադրությունը Հայաստանի Հանրապետության հիմքն է։ Այն պաշտպանում է քաղաքացիների իրավունքները, սահմանում է պետության կառուցվածքը և կարգավորում պետական իշխանության գործունեությունը։
Տրված ածանցներով և տրված բառերի արմատներով նոր բառ ստացիր (առանց երկրորդ ածանցի)
ան նախածանցով
անմեծ, անգիր, անախորժ, անբիծ, անհագ, անբանակ
2.Առողջացում, պատեհապաշտ, կայունանալ, գիրուկ, զինամթերք, համույթ, զանցանք, կարություն, մտերմաբար, հեծելազոր, բանել, ափսոսանք:
անառողջ, անպատեհ, անկայուն, անհամույթ, անկար, անզենք
ապ նախածանցով
3. Ուխտադրուժ, երախտիք, անուշադիր, կարողանալ, հնգակի, արանք, երասան, միջազգային, շնորհաշատ, անառիկ, հովվերգական, ցուցադրաբար:
ապերախտ, ապաշնորհ, անկարող, ապազգային, ապառիկ, ապատիկ
մակ նախածանցով
4. Դարձերես, դնել, փորագրություն, նշաձև, թռչնաբուծարան, փոխանվանաբար արդիական, պարույկ, աներևույթ, հապաղել, տողադարձել, բայահիմք:
մակերես, մակդիր, մակագրություն, մակնշել, մակարդակ, մակբայ
ակ վերջածանցով
5. Օդահեն, հոգեհանգիստ, անվանական, առվույտ, գրչություն, թռչնաբուծական, -ղեցկադեմ, բռնակալ, տարալեզու, համամիություն, սարահարթ, գլխատառ:
օդակ, հոգեհանգստակ, անվանակ, առվույտակ, գրչակ, սարահարթակ
6. Երկրագունդ, կրափոշի, ետնադուռ, աղյուսաշեն, արձանագրություն, բուժօգնություն, յուղ, կողք, մահագույժ, կատվառյուծ, վտիտ, ընդունելի:
երկրակ, փոշակ, դռնակ, աղյուսակ, արձանագրակ, բուժակ
ակի վերջածանցով
7. Մայրուղի, մասնավորեցում, բազմազանություն, եռակցել, շեղաչք, հինգերորո եզոպոսյան, հոգեվերլուծական, երկվորյակ, ապակեփեղկ, հանքառաջացում, տարորոշում:
մայրուղակի, մասնավորակի, բազմազանակի, եռակցակի, շեղաչքի, երկվորյակի
Նախադասություններում տեղադրիր փակագծերում տրված բառերից համապատասխանը։
Առաջադրանքներ
Տրված ածանցով եւ բառերից ընտրված համապատասխան արմատներով կազմիր 6 ածանցավոր բառ՝ առանց երկրորդ ածանցի։
իք վերջածանցով
աղիք
բարիք
կարծիք
գիրք
հավատիք
ավետիք
2.Ալեծուփ, հայրենադավ, բուրումնավետ, օձաձև, տարընթերցում, հետևաբար, հիշաչարություն, թաղապետ, տանուտեր, անկեղծանալ, ընթրել, հոգեգալուստ։
հայրենիք
օձիք
հիշաչարություն → հիշիք
տանուտեր → տանիկ
ընթերցիք
հոգիք
կան վերջածանցովՄահագույժ, լացուկոծ, խռովահույզ, թուխս, անդամալույծ, աշխատավարձ, հոգեհարազատ, հարսանիք, ընտանիք, տարեկից, ականորսիչ, ձևախախտում:
3.Մահագույժ, լացուկոծ, խռովահույզ, թուխս, անդամալույծ, աշխատավարձ, հոգեհարազատ, հարսանիք, ընտանիք, տարեկից, ականորսիչ, ձևախախտում:
լացկան
խռովկան
որսկան
աշխատական
անդամական
տարական
կոտ վերջածանցով
4.Պարծենալ, ցասումնալի, խորաքնին, ծիծաղախիտ, միալար, մտացածին, մտավախություն, երազահան, տատասկափուշ, մեղապարտ, շուտափույթ, դանդաղընթաց:
Երասկոտ
ծիծաղկոտ
միալար
մտավախ
մեղապարտ
դանդաղընթաց
մունք վերջածանցով
5.Համեմել, բազմազբաղ, խորհրդաժողով, փետրվար, հիմնավորում, ուսուցչապետ, ալեհույզ, հազարաբույր, զգայախաբություն, անասնակեր, ավարատենչ, անբաժանելի։
համեմունք
զբաղմունք
խորհուրդ
հիմնավորում
զգայություն
յալ վերջածանցով
6.Ինքնուսուցում, ցախավել, հեծեծալ, դառնություն, աղեկտուր, կաթնատու, անհիշաչար, փոխառություն, բաղադրատոմս, տարորոշում, վաղանցիկ, բարձրություն:
ինքնուսյալ
ցախավելյալ
հեծյալ
դառնյալ
կաթնատյալ
բարձրացյալ
7.Կորուստ, անեծք, զառամել, հեծանվադող, բացահայտում, անդրադառնալ, նախադրություն, ջրօրհնեք, սառցակալում, աստվածատուր, դիտավորություն, սպառազեն:
կորուսյալ
անիծյալ
զառամյալ
հեծանվյալ
բացահայտյալ
անդրադարձյալ
COP17-ը ՄԱԿ-ի «Կենսաբանական բազմազանության մասին» կոնվենցիայի Կողմերի 17-րդ համաժողովն է։ Այն տեղի կունենա Երևանում՝ 2026 թվականի հոկտեմբերի 19–30-ը։ Համաժողովին կմասնակցեն աշխարհի տարբեր երկրների կառավարությունների, միջազգային կազմակերպությունների, գիտական շրջանակների, երիտասարդների և բնապահպանական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ։
COP17-ի հիմնական թեման կենսաբազմազանության պահպանումն է։ Քննարկվելու են բույսերի, կենդանիների և բնական էկոհամակարգերի պահպանությունը, բնության վերականգնումը և շրջակա միջավայրի խնդիրների լուծման քայլերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվելու մինչև 2030 թվականը նախատեսված 23 գլոբալ նպատակների իրականացման առաջընթացին։
Հայաստանի համար COP17-ը կարևոր է, քանի որ մեր երկիրը գտնվում է Կովկասի կենսաբազմազանության հարուստ տարածքում։ Հայաստանում կան մոտ 3800 անոթավոր բուսատեսակ և ավելի քան 17 000 կենդանատեսակ, որոնց մի մասը էնդեմիկ է, այսինքն՝ հանդիպում է միայն այդ տարածաշրջանում։
COP17-ի խորհրդանիշը Երևանյան կապտաթիթեռն է (Polyommatus eriwanensis), որը հանդիպում է միայն Հայաստանում։ Համաժողովի կարգախոսն է՝ «Գործելով հանուն բնության»։
Այս համաժողովը Հայաստանի համար նաև հնարավորություն է աշխարհին ներկայացնելու մեր երկրի բնությունը, կենսաբազմազանությունը և բնապահպանական ծրագրերը, ինչպես նաև զարգացնելու միջազգային համագործակցությունը բնության պահպանության ոլորտում։
