Ավետիք Իսահակյան՝ «Համբերանքի չիբուխը»

1. Պատմվածքի վերաբերյալ հարցերի պատասխաններ

1. Գնահատիր Օհանի վարքը՝ ըմբոստություն պետական աշխատողների դեմ։

Օհանի վարքը կարելի է գնահատել որպես ըմբոստություն և ազատասիրություն։ Նա չէր ցանկանում ենթարկվել անարդար իշխանություններին և պետական աշխատողներին։ Օհանը չէր հանդուրժում, երբ մարդիկ ոտնահարում էին իր իրավունքներն ու արժանապատվությունը։ Նա նախընտրում էր պայքարել անարդարության դեմ, նույնիսկ եթե դրա պատճառով դժվարություններ էր ունենում։

2. Գնահատիր Օհանի ընկերների վարքը՝ հաշտությունը։

Օհանի ընկերները ընտրեցին հաշտության ճանապարհը, քանի որ ցանկանում էին խուսափել հետագա խնդիրներից և հանգիստ ապրել։ Նրանց վարքը կարելի է հասկանալ, քանի որ նրանք մտածում էին իրենց ընտանիքների և ապահովության մասին։ Սակայն այդ հաշտությունը նաև ցույց էր տալիս, որ նրանք պատրաստ էին համակերպվել անարդարության հետ։

3. Ինչո՞ւ Օհանը չհետևեց ընկերների արածին։

Օհանը չհետևեց ընկերներին, որովհետև չէր կարողանում հաշտվել անարդարության հետ։ Նա ուներ ամուր բնավորություն և իր սկզբունքները։ Նրա համար սեփական արժանապատվությունն ու ազատությունն ավելի կարևոր էին, քան հանգիստ կյանքը։

4. Ինչո՞ւ էր Օհան ամին գյուղից հեռու ապրում։ Ինչպե՞ս էր ապրում առանց մարդկանց ու առանց նրանց օգնության։

Օհան ամին գյուղից հեռու էր ապրում, որովհետև չէր ցանկանում շփվել մարդկանց հետ և ենթարկվել անարդար իշխանություններին։ Նա ընտրել էր ազատ ու ինքնուրույն կյանքը։ Ապրում էր բնության գրկում, զբաղվում էր որսորդությամբ, անասնապահությամբ և իր աշխատանքով ապահովում էր անհրաժեշտ ամեն ինչ։ Նա սովորել էր ապրել առանց ուրիշների օգնության։

5. Դուրս բեր այն տողերը, որտեղ երևում է Օհան ամու կենսական կանոնը։ Փոխվե՞լ էր արդյոք տարիների ընթացքում։

Օհան ամու կենսական կանոնն էր ապրել ազատ, չվախենալ դժվարություններից և չհաշտվել անարդարության հետ։ Նրա խոսքերում արտահայտվում է իր սկզբունքներին հավատարիմ մնալու ցանկությունը։

«Ես չար բան սիրող չեմ, կռիվ ուզող էլ մարդ չեմ…»։

Տարիների ընթացքում Օհան ամին արտաքինից փոխվել էր․ ծերացել էր, դարձել ավելի լուռ ու միայնակ։ Սակայն նրա բնավորությունն ու սկզբունքները չէին փոխվել։ Նա շարունակում էր սիրել ազատությունը և չէր ընդունում անարդարությունը։

6. Ի՞նչ է նշանակում «համբերանքի չիբուխ»։ Ի՞նչ է նշանակում «խաղաղության ծխամորճ» արտահայտությունը։

«Համբերանքի չիբուխը» ծխամորճ է, որը խորհրդանշում է համբերությունը, հանգստությունն ու դժվարություններին դիմանալը։ Այն նաև նշանակում է ժամանակ տալ իրադարձություններին և չշտապել որոշումներ կայացնել։

«Խաղաղության ծխամորճը» հին ավանդույթ է, երբ մարդիկ միասին ծխամորճ էին ծխում՝ ի նշան հաշտության, խաղաղության և բարեկամության։ Այն խորհրդանշում էր թշնամանքի ավարտն ու խաղաղ հարաբերությունների հաստատումը։

7. Ելնելով վերնագրից՝ ինչի՞ մասին է այս պատմվածքը։

Իմ կարծիքով՝ պատմվածքը մարդու համբերության, ազատության, արժանապատվության և իր սկզբունքներին հավատարիմ մնալու մասին է։ Վերնագիրը ցույց է տալիս, որ կյանքում պետք է կարողանալ համբերել դժվարություններին, բայց միևնույն ժամանակ չհրաժարվել սեփական համոզմունքներից։ Օհան ամու կերպարով հեղինակը ցույց է տալիս ուժեղ կամքի տեր մարդու, ով մինչև վերջ հավատարիմ է մնում իր սկզբունքներին։

՝

1. Ձեր ընտրած ձևաչափով վերարտադրեք հասարակության մեկ օրը հայկական որևէ բնակավայրում;

Արևը հայկական փոքրիկ գյուղի լեռների հետևից։ Գյուղն աստիճանաբար արթնանում էր։ Առավոտյան լռությունը խախտում էին աքաղաղների կանչը, շների հաչոցը և մարդկանց ձայները։

Գյուղի բնակիչները սկսում էին իրենց առօրյա աշխատանքները։ Տարեցները դուրս էին գալիս բակ՝ անասուններին կերակրելու, իսկ երիտասարդները պատրաստվում էին դաշտային աշխատանքներին։ Կանայք զբաղվում էին տան գործերով, պատրաստում նախաճաշը և երեխաներին ուղարկում դպրոց։

Դպրոցում երեխաները սովորում էին հայոց լեզու, պատմություն, մաթեմատիկա և այլ առարկաներ։ Նրանք երազում էին լավ կրթություն ստանալ և ապագայում իրենց գիտելիքներով օգտակար լինել հայրենիքին։

Գյուղի կենտրոնում մարդիկ հավաքվում էին, զրուցում միմյանց հետ, քննարկում գյուղի նորությունները և կիսվում իրենց հոգսերով։ Ոմանք աշխատում էին այգիներում, մյուսները՝ անասնապահությամբ կամ հողագործությամբ։ Գյուղում բոլորը ճանաչում էին միմյանց և անհրաժեշտության դեպքում օգնում իրար։

Կեսօրին ընտանիքները հավաքվում էին ճաշի սեղանի շուրջ։ Հայկական ավանդական ուտեստների շուրջ մարդիկ պատմում էին իրենց օրվա անցուդարձը։ Երեկոյան, երբ աշխատանքային օրը մոտենում էր ավարտին, գյուղի բնակիչները վերադառնում էին իրենց տները։

Օրը եզրափակվում էր խաղաղ մթնոլորտում։ Երեխաները խաղում էին բակում, մեծերը զրուցում էին հարևանների հետ, իսկ գյուղի փողոցներում տարածվում էր երեկոյան անդորրը։

Այսպիսին էր մեկ սովորական օրը հայկական գյուղում՝ լի աշխատանքով, ջերմությամբ, փոխօգնությամբ և ընտանեկան արժեքներով։ Հայկական բնակավայրի կյանքը ցույց է տալիս, որ հասարակության ամրությունը հիմնված է մարդկանց համերաշխության, աշխատասիրության և ավանդույթների պահպանման վրա։

1. Գրեք Էսսե (խոհագրություն) «Անհատը և տնտեսությունը արդյունաբերական հեղափոխության ժամանակաշրջանում» թեմայով (ծավալը էական չէ)

Արդյունաբերական հեղափոխությունը մարդկության պատմության ամենակարևոր իրադարձություններից մեկն էր։ Այն մեծ փոփոխություններ առաջացրեց տնտեսության, հասարակության և մարդկանց առօրյա կյանքում։ Ձեռքի աշխատանքին աստիճանաբար փոխարինեցին մեքենաներն ու նոր տեխնոլոգիաները, զարգացան գործարանները, մեծացավ արտադրության ծավալը։

Այս ժամանակաշրջանում անհատը հայտնվեց նոր տնտեսական և հասարակական պայմաններում։ Եթե նախկինում մարդկանց մեծ մասը զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ և արհեստներով, ապա արդյունաբերական հեղափոխության ընթացքում շատերը տեղափոխվեցին քաղաքներ՝ գործարաններում աշխատելու նպատակով։

Մի կողմից՝ արդյունաբերական հեղափոխությունը մարդկանց համար ստեղծեց նոր հնարավորություններ։ Բացվեցին բազմաթիվ աշխատատեղեր, զարգացան առևտուրն ու տրանսպորտը, ավելացան արտադրական հնարավորությունները։ Մարդիկ հնարավորություն ստացան սովորելու նոր մասնագիտություններ և բարելավելու իրենց կյանքի պայմանները։

Մյուս կողմից՝ այս փոփոխություններն ունեին նաև բացասական հետևանքներ։ Գործարաններում աշխատանքային պայմանները հաճախ ծանր էին։ Մարդիկ աշխատում էին երկար ժամեր՝ ստանալով ցածր աշխատավարձ։ Հատկապես դժվար էր կանանց և երեխաների վիճակը, քանի որ նրանք նույնպես ներգրավված էին ծանր աշխատանքներում։ Քաղաքները արագորեն աճում էին, սակայն բնակարանային և սանիտարական պայմանները հաճախ վատն էին։

Արդյունաբերական հեղափոխությունը փոխեց նաև անհատի դերը տնտեսության մեջ։ Մարդն այլևս միայն իր աշխատանքի արդյունքը ստեղծող արհեստավոր կամ գյուղացի չէր, այլ դարձավ մեծ արտադրական համակարգի մի մասնիկը։ Աշխատանքը բաժանվեց առանձին գործընթացների, և յուրաքանչյուր աշխատող պատասխանատու էր արտադրության որոշակի հատվածի համար։

Իմ կարծիքով՝ արդյունաբերական հեղափոխության ամենակարևոր դասերից մեկն այն է, որ տնտեսական զարգացումը պետք է ուղեկցվի մարդու իրավունքների և արժանապատիվ աշխատանքային պայմանների պաշտպանությամբ։ Միայն արտադրության աճը բավարար չէ հասարակության բարեկեցությունն ապահովելու համար։ Կարևոր է նաև, որ այդ զարգացումից օգտվեն ոչ միայն գործարանների սեփականատերերը, այլև հասարակության բոլոր անդամները։

Արդյունաբերական հեղափոխությունը հիմք դրեց ժամանակակից տնտեսության զարգացմանը։ Այն ցույց տվեց, թե որքան մեծ ուժ կարող են ունենալ գիտությունը, տեխնիկան և մարդու ստեղծագործ միտքը։ Սակայն միաժամանակ ապացուցեց, որ տնտեսության կենտրոնում պետք է լինի մարդը, քանի որ հենց մարդն է ստեղծում զարգացումը և իր աշխատանքով փոխում աշխարհը։

1. Լուծել հավասարումը՝

2ˣ = 32

2x=2⁵

x=5

2. Լուծել հավասարումը՝

3ˣ⁺² = 243

3x+2=3⁵

x+2=5

x=3

3. Լուծել հավասարումը՝

5²ˣ⁻¹ = 125

5²x-1=5³

2x=4

x=2x

4. Լուծել հավասարումը՝

2ˣ + 2ˣ⁺¹ = 48

2x+2•2x=48

2x=2⁴=16

x=2

5. Լուծել հավասարումը՝

3²ˣ − 10 · 3ˣ + 9 = 0

3x=t t>0

t²-10t+9=0

d=(-10)-4•1•9=100

d=100-36=64

t¹=9 t²=1

3x=9=3²=x2

3x=1=3⁰

6. Լուծել հավասարումը՝

4ˣ − 5 · 2ˣ + 4 = 0

2x=t t>0

t²-5t+4=0

d=(-5)²-4•1•4=25-16=9

t¹=4 t²=1

2x=4=2² X=2

2x=1=2⁰ X=0

7. Լուծել հավասարումը՝

9ˣ − 10 · 3ˣ + 9 = 0

8. Լուծել հավասարումը՝

2²ˣ − 5 · 2ˣ + 4 = 0

9. Լուծել հավասարումը՝

4ˣ + 4⁻ˣ = 17/4

10. Լուծել հավասարումը՝

2ˣ⁺¹ + 2¹⁻ˣ = 5

1. 2ˣ > 8

2x>2³

Պատասխան՝ (x>3)

2. 3ˣ ≤ 81

3x<3⁴

Պատասխան X<4

3. 5ˣ ≥ 25

5x>5²

Պատասխան X>2

4. 4ˣ < 64

4x<4³

Պատասխանx<3

5. 10ˣ ≥ 1000

10x>10³

Պատասխան X>3

6. 2ˣ⁺¹ > 16

2x+1>2⁴

X+1>4

Պատասխան X>3

7. 3ˣ⁻² ≤ 27

3x+2<3³

X-2<3

Պատասխան X<5

8. (1/2)ˣ > 1/8

9. (1/3)ˣ ≤ 1/81

10. (1/5)ˣ ≥ 1/25

Բլոգային աշխատանք

Թեմա՝ Հայաստանի ազատագրության եվրոպական և ռուսական ծրագրերը, ինչպես նաև Արցախի հիմնախնդրի և հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորման հարցում Եվրոպայի ու Ռուսաստանի դերը

1. Հայաստանի ազատագրության եվրոպական և ռուսական ծրագրերը

Հայաստանի ազատագրության հարցը հայ ժողովրդի համար կարևոր խնդիր էր։ Տարբեր ժամանակներում հայ գործիչները փորձել են օգնություն ստանալ եվրոպական պետություններից և Ռուսաստանից։

Եվրոպական ծրագիր։ Հայ գործիչները հույս ունեին, որ եվրոպական քրիստոնյա պետությունները կօգնեն Հայաստանին ազատագրվել օսմանյան և պարսկական տիրապետությունից։ Այդ նպատակով նրանք դիմում էին եվրոպական երկրների ղեկավարներին, փորձում կազմակերպել բանակցություններ և ստանալ ռազմական աջակցություն։ Սակայն եվրոպական պետությունները հիմնականում առաջնորդվում էին իրենց քաղաքական և տնտեսական շահերով, ուստի օգնությունը հաճախ մնում էր խոստումների մակարդակում։

Ռուսական ծրագիր։ Այս ծրագրի շրջանակում հայերը հույսը կապում էին Ռուսաստանի հետ։ Ռուսաստանը ձգտում էր ընդլայնել իր ազդեցությունը Հարավային Կովկասում, իսկ հայերը ցանկանում էին նրա օգնությամբ ազատագրվել պարսկական և օսմանյան տիրապետությունից։ Ռուսական ուղղությունը կապված էր նաև հայ-ռուսական ռազմական և քաղաքական համագործակցության հետ։

Երկու ծրագրերն էլ ունեին իրենց հնարավորություններն ու դժվարությունները։ Եվրոպական ծրագիրը հիմնված էր եվրոպական պետությունների աջակցության վրա, իսկ ռուսականը՝ Ռուսաստանի հետ համագործակցության։

Իմ կարծիքը։ Պատմական պայմաններում երկու ծրագրերն էլ ունեին իրականացման հնարավորություններ, սակայն ռուսական ուղղությունն ուներ նաև անմիջական ռազմական աջակցության հնարավորություն, քանի որ Ռուսաստանը սահմանակից էր Հայաստանին և ռազմական գործողություններ էր իրականացնում տարածաշրջանում։ Եվրոպական օգնությունը մեծապես կախված էր տարբեր պետությունների շահերից։

2. Իսկ այսօր՝ Եվրոպա՞, թե՞ Ռուսաստան

Այսօր Հայաստանի համար կարևորագույն խնդիրներից են Արցախի հայերի իրավունքների պաշտպանությունը, հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորումը և Հայաստանի անվտանգության ապահովումը։

Եվրոպական միությունը աջակցում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության հաստատմանը։ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում նախաստորագրվեց երկու երկրների միջև խաղաղության համաձայնագիրը։ Եվրոպան նաև պատրաստակամություն է հայտնել աջակցել տարածաշրջանի տնտեսական զարգացմանն ու հաղորդակցությունների բացմանը։

Ռուսաստանը նույնպես կարևոր դեր է ունեցել հայ-ադրբեջանական հարաբերություններում։ 2020 թվականին Ռուսաստանի միջնորդությամբ ստորագրվեց եռակողմ հայտարարությունը, և Արցախում տեղակայվեցին ռուս խաղաղապահներ։ Սակայն 2023 թվականի իրադարձություններից հետո իրավիճակը փոխվեց, իսկ 2024 թվականին ռուս խաղաղապահները դուրս բերվեցին Արցախից։

Արցախի հիմնախնդիրը միայն տարածքային հարց չէ։ Այն նաև կապված է արցախահայերի իրավունքների, անվտանգության, իրենց բնակավայրեր վերադառնալու հնարավորության և հայկական մշակութային ժառանգության պահպանության հետ։

Իմ կարծիքը։ Կարծում եմ՝ Հայաստանը չպետք է իր ապագան կապի միայն մեկ երկրի հետ՝ լինի դա Եվրոպան, թե Ռուսաստանը։ Մեզ անհրաժեշտ են լավ հարաբերություններ տարբեր երկրների հետ, բայց ամենակարևորը սեփական պետության հզորացումն ու անկախ որոշումներ կայացնելու կարողությունն է։ Եվրոպայի և Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը պետք է գնահատել ըստ այն բանի, թե որքանով է այն նպաստում Հայաստանի անվտանգությանը և խաղաղությանը։

Ինձ համար ամենակարևորն այն է, որ հայ ժողովուրդն ապրի խաղաղ ու ապահով երկրում, իսկ Արցախի հայերի իրավունքներն ու պատմական ժառանգությունը չմոռացվեն։ Հայաստանը պետք է առաջնորդվի իր ազգային և պետական շահերով, ոչ թե միայն արտաքին ուժերի խոստումներով։

Եզրակացություն։ Անկախ նրանից՝ խոսքը պատմական ազատագրական ծրագրերի, թե այսօրվա քաղաքականության մասին է, Հայաստանի համար կարևոր է ունենալ ուժեղ պետություն, հուսալի գործընկերներ և սեփական շահերը պաշտպանելու հնարավորություն։

Օգտագործված աղբյուրներ՝

• Եվրամիության դիրքորոշումը Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների վերաբերյալ
• 2020 թվականի եռակողմ հայտարարություն

1. Գլանի հիմքի շառավիղը 3 սմ է, իսկ բարձրությունը՝ 5 սմ։ Գտնել գլանի ծավալը։

V=πr²h

V=π•3²•5=45π

Պատասխան `45π

2. Գլանի հիմքի շառավիղը 4 սմ է, բարձրությունը՝ 7 սմ։ Գտնել գլանի կողմնային մակերևույթի մակերեսը։

S=2πrh

S=2π•4•7=56π

3.Գլանի հիմքի շառավիղը 5 սմ է: Գտնել հիմքի մակերեսը և հիմքի շրջանագծի երկարությունը։

S=πr²=π•5²=25π

C=2πr=2π•5=10π

4.Կոնի հիմքի շառավիղը 3 սմ է, իսկ բարձրությունը՝ 4 սմ։ Գտնել կոնի ծնորդը:

l=√r²+h²

l=√3²+4²=√9+16

5.Կոնի հիմքի շառավիղը 6 սմ է, իսկ բարձրությունը՝ 8 սմ: Գտնել կոնի ծավալը։

V=⅓πr²

V=⅓π•6²•8