Դաս 6.

Կրկնենք անցածը

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) Հաշվել.

ա) (72 – 36 · (– 8) – 24) : (– 8)=96

բ) – 420 : (–14 – 7) · 3 – 7=53

գ) (180 – 11 · (– 6) – 18) : (– 3)=-76

դ)  – 250 : (– 17 + 7) · 4 – 8=92

ե) -8 ·(-7+23):64+3=1

2) Ի՞նչ կենդանի է պատկերված.

  (- 3; 0), (- 2; 1), (3; 1), (3; 2), (5; 5), (5; 3), (6; 2), (7; 2), (7; 1,5), (5; 0), (4; 0),

   (4; — 1,5), (3; — 1), (3; — 1,5), (4; — 2,5), (4,5; — 2,5), (- 4,5; — 3), (3,5; — 3), (2; — 1,5),

   (2; — 1), (- 2; — 2), (- 2; — 2,5), (- 1; — 2,5), (- 1; — 3), (- 3; — 3), (- 3; — 2), (- 2; — 1),

   (- 3; — 1), (- 4; — 2), (- 7; — 2), (- 8; — 1), (- 7; 0), (- 3; 0).

Աչք`  (5; 2).

Լրացուցիչ(տանը)

3) Ի՞նչ կենդանի է պատկերված.

(14; — 3), (6,5; 0), (4; 7), (2; 9), (3; 11), (3; 13), (0; 10), (- 2; 10), (- 8; 5,5), (-8; 3), (- 7; 2), (- 5; 3),   (- 5; 4,5), (0; 4), (- 2; 0), (- 2; — 3), (- 5; — 1), (- 7; — 2), (- 5; — 10), (- 2; — 11), (- 2; — 8,5), (- 4; — 8), (- 4; — 4), (0; — 7,5), (3; — 5).

Աչք`  (- 2; 7).

բ)    (- 3; 0), (- 2; 1), (3; 1), (3; 2), (5; 5), (5; 3), (6; 2), (7; 2), (7; 1,5), (5; 0), (4; 0),

    (4; — 1,5), (3; — 1), (3; — 1,5), (4; — 2,5), (4,5; — 2,5), (- 4,5; — 3), (3,5; — 3), (2; — 1,5),

    (2; — 1), (- 2; — 2), (- 2; — 2,5), (- 1; — 2,5), (- 1; — 3), (- 3; — 3), (- 3; — 2), (- 2; — 1),

    (- 3; — 1), (- 4; — 2), (- 7; — 2), (- 8; — 1), (- 7; 0), (- 3; 0).

Աչք`  (5; 2).

գ)

(- 1; 2), (5; 6), (7; 13), (10; 11), (7; 5), (1; — 4), (- 2; — 4), (- 5; 0), (- 3; 0), (- 1; 2),

  (- 2; 4), (- 5; 5), (- 7; 3), (- 11; 1), (- 6; 1), (- 7; 3), (- 5; 0), (- 6; 0), (- 10; — 1), (- 7; 1),

  (- 6; 0).

Թևեր`  (0; 0), (7; 3), (6; 1), (1; — 3), (0; 0).

           (1; — 4), (1; — 7).

           (- 1; — 4), (- 1; — 7).

Աչք` (- 5; 3).

4) Հաշվել.

ա) -(98+49)-(102-49),

բ) (123-254)-(23-354),

գ) (149+237)-(137+49),

դ) -(95+105)-(398-98),

ե) (49+35)-(49-35):

5) Ի՞նչ թիվ է բաց թողած.

արբել-Խմել

հուր-Կրակ

պուրպուր-բաց կարմիր

Արտուտ-խաղահար

Խաղահար —

Դաս 5.

Կրկնենք անցածը

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1) Աստղանիշի փոխարեն տեղադրե՛ք > կամ < նշաններից որևէ մեկն

այնպես, որ ստացվի ճիշտ անհավասարություն.

ա) 5 · 7 > –1

բ) 0 < (–3) · (–4) 

գ) (–1) · (–4) > –1

դ) –4 < 2 · 3

ե) (–5) · 2 <0

զ) 5 · 7< (–4) · (–9)

2) Կատարե՛ք գործողությունները.

ա) (–2) · (|–4| – |–8|)=+8

բ) (|–21|+|+4|) ։ (–5)=-5

գ) ((–3) · (–7) – (–2) · |–4|) · (–6)=-176

դ) (|–9|+|–1|) ։ (18–(–|6|))=10:24

3) Ո՞ր թվանշանով է վերջանում 5-ի բաժանվող զույգ թիվը։0

4)120-ը 480-ի քանի տոկոսն է։25

Լրացուցիչ(տանը)

5) Տրված է երկու կոտորակ։ Առաջին կոտորակի համարիչը 6 անգամ

մեծ է երկրորդ կոտորակի համարիչից, իսկ հայտարարը 5 անգամ

փոքր է երկրորդ կոտորակի հայտարարից։ Ինչի՞ է հավասար

առաջին և երկրորդ կոտորակների հարաբերությունը։

6) Թվի կեսի կեսը հավասար է 12-ի։ Գտե՛ք այդ թիվը։

7) Առաջին փականագործին 120 մանրակ պատրաստելու համար

պետք է 3 ժամ, իսկ երկրորդին՝ երկու անգամ ավելի։ Ինչքա՞ն

ժամանակում փականագործները, աշխատելով միասին, կպատրաստեն 600 մանրակ։

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 1.

Արտաշիսյան արքայատոհմ/մ.թ.ա.189-մ.թ.1թթ./

1.Փորձիր սահմանել զինանշան բառի հասկացությունը:Երկրի խորհդանիշը և դրոշը

• պատկերիր քո պատկերացրած Արտաշեսյանների զինանշանը
• գտիր իրական զինանշանը, տուր բացատրությւոնը,ապացուցիր, որ դա հենց Արտաշեսյաններին է պատկանում:

Արտաշեսյանների թագավորություն, Մեծ Հայքի 3 թագավորական հարստություններից Արտաշեսյան դինաստիայի հիմնած պետությունը Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում։ Գոյատևել է շուրջ 2 դար՝ մ.թ.ա. 189 — մ.թ. 1: Տարածքը կազմել է նվազագույնը 250 000 քառ. կմ (Արտաշես Բարեպաշտի գահակալման առաջին տարիներին), առավելագույնը՝ 3 000 000 քառ. կմ՝ Տիգրան Մեծի օրոք։

2.Արտաշես Առաջինի կառավարման թվականները:

3.Ներկայացրու, Արտաշես Առաջինի վարչական, ռազմական, հողային բարեփոխումները, հիմնավորիր դրանց կարևորությունը: Միավորեց բոլոր հողերը և ստեղցեց միասնական -կենտրոնական պետություն։Արտաշես առաջինը ավտանուգթյունը պաղպանելու համար երկիրը բաժանեց չորս մասերի՝ զորամիավորումների,որտեղ նշանակեց կառավարիչներին,որոնք կոչվում էին Բդեշխներ՝ հյուսիսոյին ,հարավային,արևմտյան, արևելյան։Հողային ռեֆորմեր ացկացրեց,որ պահպանի հողային տարածքները,որպեսզի մեկը մյորսից չկարողանան զավթել,այդ հողերի արանքում քարեր դրեց,որոնք կոչվում էին սահմանաքարեր։Երկիրը կառավարելու համար հայկական պետությունը բաժավեց գավառների,որոնք 120 էին։Արտաշաեսը քաղաքաշինությամբ էր զբաղվում և Արարատյան դաշտում կառուցեց մի նոր մայրաքաղաք,որը կոչվեց իր անունով Արտաշատ։

4.Փորձիր գտնել տարբերություն , նմանություն քաղաքի և մայրաքաղաքի միջև: Պատմիր նոր մայրաքաղաքի հիմնադրման մասին /քարտեզում գտիր, նշիր մայրաքաղաքը/:Քաղաքներ շատ են լինում, բայց որտեղ նստում է թագավորը կամ պետական այրերը կոչվումե մայրաքաղաք։

5.Գնահատիր Արտաշես Առաջինի գործունեությունը որպես թագավոր:նա եղել է մեծ դիվանագետ, հզոր ղեկավար և իր թագավորության ժամանակ գյուղացիները լավ էին ապրում;Մովսես Խորենացին ասել է,որ նա անգամ մեկ թիզ հող ազատ չեր թողնում,և նրա մահից հետո բոլորը սգում էին։

6. Հայ հին վիպաշխարհ  էջ 68-73 կարդալ  ,տասնհինգ նախադասությամբ ամփոփիր:Արտաշես Առաջինը ստեղծել է Արտաշատ քաղաքը բլրի վրա և այդ քաղաք է տեղափոխու բոլոր հրեա գերիներին

Աղբյուրներ՝ Արտաշիսյան արքայատոհմ

՝Մեծ Հայքի Արտաշեսյան թագավորությունը

Լեգենդներ և ավանդազրույցներ/Արտաշես Առաջին և Սաթենիկ/

Նոր Հարստության հիմնումը, Արտաշես Առաջին/տեսաֆիլմ/

Դաս 13.

7. Ամբողջ թվերի հանումը

Տեսական նյութ

Իմանալով, թե ինչպես է կատարվում ամբողջ թվերի գումարումը` 

դժվար չէ հասկանալ, թե ինչպես պիտի կատարվի նրանց հանումը։ 

Բերենք օրինակ.

(+12) – (+9) = (+12) + (–9) = +3,

(–11) – (–7) = (–11) + (+7) = –4,

(+5) – (+4) = (+5) + (–4) = +1։

Այս օրինաչափությունը ճիշտ է ցանկացած երկու ամբողջ թվերի 

համար, ուստի մի ամբողջ թվից մեկ ուրիշ ամբողջ թիվ հանելու 

համար պետք է նվազելիին գումարել հանելիին հակադիր թիվը։

Բերված կանոնից հետևում է, որ ամբողջ թվից զրո հանելիս 

ստացվում է նույն ամբողջ թիվը, իսկ զրոյից որևէ ամբողջ թիվ 

հանելիս ստացվում է հանելիին հակադիր թիվը: 

Առաջադրանքներ(դասարանում)

1)Հաշվել

ա) 6 – 7=-1

բ) –30 – 44=-74

գ) 12 – 9=3

դ) 18 – 23=-5

ե) –11 – 9=20 

զ) 8 – 2=6

է) –16 – 7=-23 

ը) 0 –16=-16

2) Կատարե՛ք հանում.

ա) 34–(–7)=41

բ) 101 – (–8)=109

գ) 29 – (–11)=40

դ) –70 – (–14)=-70+15=-56

ե) –48–(–25)=23

զ) –17 – (–34)=51

է) –52 – (–2)=50

ը) 82 – (–3)=85

3) Գտե՛ք և համեմատե՛ք արտահայտությունների արժեքները.

ա) 8 – 3 և 3 – 8, գ) –25 – (–3) և –3 – (–25),

բ) (–7) – 4 և 4 – (–7), դ) 6 – (–2) և (–2) – 6։

 Ի՞նչ օրինաչափություն է այստեղ գործում։

4) Օդի ջերմությունը իջավ 7⁰C-ով և դարձավ –3⁰C։ Որքա՞ն էր օդի 

ջերմությունը մինչև այդ փոփոխությունը։7—3=10

Լրացուցիչ(տանը)

5) Ի՞նչ թիվ պետք է գրել աստղանիշի փոխարեն, որպեսզի հավասա-

րու թյուն ստացվի.

ա) 2 –8 = –6, դ) -28+ 25 = –3, է) -3+ 9 = 6,

բ) 0 – (-7) = 7, ե) –15+ 14 = –1, ը) 19 – 11 = 8,

գ) 3 + (-23) = –20, զ) –(-10) + 10 = 20, թ) –61 – (-83 = 22։ 

6) Գտե՛ք արտահայտության արժեքը.

ա) (35 – 17) – 20, դ) (29 – 64) + 23, է) (–39 –21) + 11,

բ) (–43 – 14) – 32, ե) (–30 – 21) + 56, ը) (16 – 33) – 50,

գ) (–74 + 27) – 15, զ) (81 – 45) – 60, թ) (–18 + 6) – 39, 

7) Բերե՛ք երկու այնպիսի ամբողջ թվերի օրինակ, որոնց տարբե րու-

թյունը դրական թիվ լինի։ Կարո՞ղ է արդյոք այդ դեպքում հանելին 

բացասական թիվ լինել։

8) Սուզանավի խորաչափը ցույց էր տալիս ծովի մակերևույթից 145 մ 

խորություն (–145 մ)։ Որոշ ժամանակ անց խորաչափի ցուցմունքը 

դարձավ –173 մ։ Ինչքա՞ն էր սուզանավի ընթացքի նախկին և նոր 

խորությունների տարբերությունը։

Դաս 12.

Կրկնենք անցածը

Առաջադրանքեր(դասարանում)

1) Հաշվե՛ք.

ա) |–3| + |+2| – 4,= 9

գ) 4 · |+6|– 3 · |–7| + 2,=48

բ) |–28| + |–6| – 25, =9

դ) 18 · |–8|+ 3 · |+4| – 100=56

2) Կոորդինատային ուղղի վրա նշե՛ք A (–7), B (+2) կետերը եւ գտե՛ք

նրանց հեռավորությունը։ Ճի՞շտ է արդյոք, որ այդ հեռավորությունը 

հավասար է C (+7) եւ D (–2) կետերի հեռավորությանը։

3) Հետեւյալ թվերը վերլուծե՛ք պարզ արտադրիչների` 441, 280, 1880, 4608, 900։

4) Տրված են –8 եւ +5 թվերը։ Գտե՛ք այդ թվերի գումարին հակադիր

թիվը։ Ապա գտե՛ք տրված թվերին հակադիր թվերի գումարը։ Ո՞ր 

օրենքի հիման վրա կարելի է պնդել, որ ստացված երկու թվերն իրար հավասար կլինեն։

Խաղ

Լրացուցիչ(տանը)

5) Հաշվե՛ք 2 ·|*| – |–6| + 3 արտահայտության արժեքները` աստղանիշի

փոխարեն տեղադրելով +2, –10, +5, –6, –1, 0 թվերը։

6) Շենքի բարձրությունը 30 մ է։ Նրա երկարությունը բարձրության 180%-ն է, իսկ լայնությունը` 60 %-ը։ Գտե՛ք շենքի ծավալը։

7) Վիճակախաղի 500 տոմսից շահող են 50-ը: 1 տոմս գնելու դեպքում

որքա՞ն է շահելու հավանականությունը:

8) Պատկերացրե՛ք 1 կմ երկարությամբ մի գնացք, որն ընթանում է