10 պատվիրանները, որոնք հայտնի են նաև որպես «Տիրոջ պատվիրաններ», խոշորագույն բարոյական և կրոնական կանոններ են, որոնք, ըստ Եհովայի և քրիստոնեական դավանանքների, տրվել են Աստծո կողմից Իսրայելի ժողովրդի առաջնորդ Մովսեսին Սինայի լեռան վրա: Դրանք նկարագրված են Եկեղեցու հին կտրվածքների մեջ՝ Ելից 20 գլխում և Տեմիմ 5 գլխում:

10 պատվիրանները՝ ըստ Ելից գրքի:

1. Մի ունենաք այլ աստվածներ, բացի ինձանից: Աստված է ստեղծել աշխարհը, և նրան պետք է միայն մաքուր հավատարմություն ու ծառայություն:
2. Մի պատրաստեք քանդված պատկերներ: Պատվիրանն ասում է, որ չպետք է ստեղծել կամ երկրպագել կուռքերի ու ստվերային պատկերների:
3. Մի օգտագործեք Տիրոջ անունը անարգանքով: Աստծո անունը չի կարելի վերցնել դատական կամ այլ բանում անարգելու նպատակով:
4. Հիշիր շաբաթը և պահիր այն: Դրանով հատուկ նշվում է շաբաթ օրը՝ հանգստանալու և Աստծո հետ հարաբերություն կառուցելու ժամանակ:
5. Հարգիր քո հորը և մորը: Այս պատվիրանը կարևորում է ընտանեկան հարգանքը և խնամքի պատասխանատվությունը:
6. Մի սպանես: Խորհուրդ է տրվում մահացու հանցանքներից խուսափել, ինչպես նաև արյունահեղությունից և բարկությունից:
7. Մի մեղանչես կինը քո հոր կամ մոր հետ: Այս պատվիրանը վերաբերում է ընտանիքի բարոյական սկզբունքներին և հավատարիմ լինելու պարտականությանը:
8. Մի գողանաս: Մի խլիր ուրիշների ունեցվածքը, պահիր ազնվությունը:
9. Մի սուտ վկայություն տաս քո եղբոր դեմ: Խրախուսվում է ազնվությունը և ճշմարտությունը, հատկապես, երբ խոսքը վերաբերում է այլ մարդկանց:
10. Մի ցանկանաս քո հարևանի ամուսինը կամ ունեցվածքը: Այս պատվիրանը կոչ է անում բացասական ցանկություններից ու շփոթանքներից զերծ մնալ:

• Պատմվածքներին վերաբերող առաջադրանքների փաթեթ1․1.Հեղինակների՝ Խորխե Բուկայի, Օսկար Ուալդի և Նար-Դոսի մասին  մասին հետաքրքիր փաստեր գտիր համացանցից և տեղադրիր քո բլոգում։
• Օսկար Ուալդը և Նար-Դոսը երկու շատ հայտնի գրողներ են, բայց նրանց միջեւ կան որոշ հետաքրքիր կապեր ու անհատականությունները տարբեր էին։ Ահա մի քանի հետաքրքիր փաստեր նրանց մասին:
  Օսկար Ուալդի մասին:
  Բառարանային հանճար: Ուալդը հայտնի է իր արտահայտություններով, որոնք բազմաթիվ անգամ цитируются: Նրա ամենահայտնի խոսքերից մեկն է. «Ես չեմ կարողանում ապրել առանց գրականության, բայց ես նաև կարող եմ ապրել առանց գրքերի»:
  Ազատությունը և նրա գրքերը: Ուալդը բացահայտորեն ամաչեց իր աշխարհիկ կյանքից և հեղինակական վաստակից: Նրա հայտնի գործերից մեկը «Դորիան Գրեյի դիմանկարը» (The Picture of Dorian Gray) քննարկում է մարդկային բարոյականության և սոցիալական նորմերի թեմաները։
  Ազատություն և բանտ: Ուալդը ձերբակալվեց բեսթսելարի բռնության և սոցիալական տարբերությունների պատճառով՝ 1895 թվականին։ Նա անցավ 2 տարվա բանտ, որտեղ նրա միակ ընկերն ու գրողը մնաց իր սեփական սրտի տառապանքը։
  Նար-Դոսի մասին:
  Հայաստանը՝ իր արվեստի կենտրոն: Նար-Դոսը հայ գրող է, ով իր գրականությամբ և արվեստով ներգրավեց աշխարհին։ Նա համարում էր, որ գրականությունը միայն հայերի համար չէ, այլ նաև մեծ ազդեցություն ունի համաշխարհային մշակույթի վրա։
  Անվանումը: Նար-Դոսը իր անունը փոխել էր հենց ինքն իրեն: Նրա իրական անունը Հովհաննես Ղազարյան էր, իսկ Նար-Դոսը պարզապես նրա գրական псевդոնիմն էր։
  Ավելի մոտ ապրել: Նար-Դոսը իր կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Ֆրանսիայում, որտեղ հրատարակվել են նրա գրքերը։ Նա դարձել էր Հայաստանի և ֆրանսիական մշակույթի միջակայքում միացուցիչ գրող։
• 2․ Վերլուծիր երեք պատմվածքները՝ արտահայտելով քո վերաբերմունքը, գտիր թեմայի և ասելիքի նմանություններն ու տարբերությունները, գրիր նաև երեք պատմվածքներին բնորոշ ոճերի մասին։
• 3․ Պատմվածքներից առանձնացրու այն տողերը, մտքերը, որոնք կարևորում ես, քեզ մտածել են տալիս։
• 5․Ի՞նչ գիտես Սուրբ Պետրոսի մասին։  Գիտե՞ս արդյոք Քրիստոսի 12 առաքյալներին։
• Սուրբ Պետրոս
  Սուրբ Պետրոսը, իբրև քրիստոնեական եկեղեցու մեծագույն սրբերից մեկը, եղել է Հիսուս Քրիստոսի 12 առաքյալներից մեկը և առաջին Պապը (Ռոմա քաղաքի կաթողիկե եկեղեցու առաջնորդը): Նրա իրական անունը Սիմոն էր, բայց Հիսուս նրան անվանեց Պետրոս (հունարեն «Πέτρος», «արագ» կամ «քար»), որն արտահայտում է հավատքի և ուժի համբավը։ Սուրբ Պետրոսը համարվում է Քրիստոսի ամենամեծ աջակիցներից մեկը, ով միշտ կողքին էր՝ Հիսուսի գործերում և ուսմունքներում: Նա նաև հայտնի է իր թերությունների և մեղքերի պատճառով, քանի որ երեք անգամ հերքեց Հիսուսին, բայց Հիսուսը նրան forgiving բանեցրեց և պատվիրեց, որ նա լինի Եկեղեցու «քարը»:
  Պետրոսը ղեկավարել է քրիստոնեական համայնքը Ռոմայում, որտեղ նաև վախճանվել է մարքիս և խաչված՝ իր հավատքի համար։ Նրա կտակները շատ կարևոր են քրիստոնեական եկեղեցու հիմնադրման համար։ Սուրբ Պետրոսը որպես «Կրիստոսի ժառանգորդ»՝ դարձել է բոլոր Պապերի նախորդը։
  Քրիստոսի 12 առաքյալները
  Հիսուս Քրիստոսի 12 առաքյալները, որոնք նրա հետևորդներն էին և տարածում էին քրիստոնեական ուսմունքը, հետևյալն էին.
  Պետրոս (Սիմոն) — Հիսուսի գլխավոր առաքյալներից և առաջին Պապը։
  Անդրեաս (Պետրոսի եղբայրը) — Առաջին, որ Հիսուսին հետևեց։
  Հակոբոս Զեբեդեյի որդի — Կենտրոնական դերը խաղաց Քրիստոսի առաքյալների շարքում։
  Յոհաննես (Հակոբոսի եղբայրը) — Հիսուսի մոտիկ ընկերներից և «սիրելի աշակերտ»։
  Ֆիլիպոս — Քրիստոսի ուսմունքները տարածողներից։
  Բարտոլոմեոս (Նաթանաել) — Հիսուսի կողմից մեծ գնահատանքի արժանացած աշակերտ։
  Մատթեոս (առաքյալ) — Մաքսատախտի աշխատող, ապա Հիսուսի հետևորդ։
  Թադեոս (Լեաբեոս) — Ինքնությունը հայտնի չէ շատ մանրամասներով։
  Տոմաս — Հայտնի է իր կասկածներով և հայտնի՝ «կասկածող Թոմաս»։
  Հակոբոս Ալփեոսի որդի — Հիսուսի երկրորդ «Հակոբոսը»։
  Սիմոն Կանանացին — Հիսուսի համախոհներից։
  Յուդա Իսկարիոտ — Նա դավաճանեց Հիսուսին՝ մատնեց նրան 30 արծաթով։
• 6․Թվարկիր՝ Աստծո տասը պատվիրաններից քանիսը գիտես։
• 1.Մի ունենաք այլ աստվածներ, բացի ինձանից: Աստված է ստեղծել աշխարհը, և նրան պետք է միայն մաքուր հավատարմություն ու ծառայություն:
• 2.Մի սուտ վկայություն տաս քո եղբոր դեմ: Խրախուսվում է ազնվությունը և ճշմարտությունը, հատկապես, երբ խոսքը վերաբերում է այլ մարդկանց:
• 3.Մի գողանաս: Մի խլիր ուրիշների ունեցվածքը, պահիր ազնվությունը:
• 4.Հարգիր քո հորը և մորը: Այս պատվիրանը կարևորում է ընտանեկան հարգանքը և խնամքի պատասխանատվությունը:
• 5.Մի սպանես: Խորհուրդ է տրվում մահացու հանցանքներից խուսափել, ինչպես նաև արյունահեղությունից և բարկությունից:
• 7․Քո երևակայությամբ 7-10 նախադասությամբ նկարագրիր Դատաստանի տունը։
• Դատաստանի տունը բարձր է, մեծ և խորհրդանշական, գտնվում է քաղաքի կենտրոնում՝ իր սև քարերով և բարձր դռներով, որոնք կարծես լինում են անցում դեպի մի այլ աշխարհ:
• 8․Պատմվածքներից դուրս գրիր անհասկանալի բառերը, հնաբանություններն ու բարբառայնությունները, բացատրիր բառարանով։
• 9․Ձեզանից շատերն այս պահին կարդում են տարբեր գրքեր, հետաքարքիր նյութեր, լսում են հոգեհարազատ երաժշտություն, գրեք, պատմեք, ներկայացրեք դրանք ձեր բլոգներում։

1. Դո՛ւրս գրել անձնական դերանունները և որոշե՛լ դրանց
դեմքը, թիվը, հոլովը։
Ես եմ, դու ես, ես ու դու
Գիշերում այս դյութական,
Մենք մենակ ենք – ես ու դու.
Ես էլ դու եմ. ես չըկամ…
Կապույտ երկնքի ոսկեղե՛ն աստղեր,
Ձեր հեռվից դուք միշտ տեսնում եք նրան.
Ասացե՛ք, արդյոք նա էլ թախծո՞ւմ էր,
Արդյոք տրտո՞ւմ էր նա էլ ինձ նըման։
Խորհրդագետնե՛ր, դուք տեսնում եք միշտ.
Արդյոք մենա՞կ էր նա էլ ինձ նըման,
Թե՛ ընկեր գտած ժպտում էր անվիշտ
Եվ փայփայում էր և սիրում նրան։
Խորհրդագետնե՛ր, դուք ժպտում եք լուռ,
Դուք լուռ ժպտում եք իմ ցավի վրա.
-Նա, քեզ մոռացած, վաղուց ամենուր
Ծաղրում է քո խենթ խոսքերը հիմա…

Դո՛ւրս ենք գրում անձնական դերանունները և որոշում դրանց դեմքը, թիվը, հոլովը:

1. Ես — դեմք՝ առաջին, թիվ՝ մեկ, հոլով՝ բայահոլով.
2. Դու — դեմք՝ երկրորդ, թիվ՝ մեկ, հոլով՝ բայահոլով.
3. Ես ու դու — դեմք՝ առաջին և երկրորդ, թիվ՝ երկու, հոլով՝ հոլովյալ.
4. Մենք — դեմք՝ առաջին, թիվ՝ բազմակերտ, հոլով՝ նախադասության.
5. Դուք — դեմք՝ երկրորդ, թիվ՝ բազմակերտ, հոլով՝ բայահոլով.
6. Նա — դեմք՝ երրորդ, թիվ՝ մեկ, հոլով՝ հոլով.
7. Նրանք — դեմք՝ երրորդ, թիվ՝ բազմակերտ, հոլով՝ բայահոլով.

2. Գտնե՛լ, թե որ հատվածներում նշված հոլովով անձնական
դերանուններ կան։
Ուղղական
1.Կյանքիս բերքն ու բարին ես ցրեցի լրիվ
Հողի նման բարի, հողի նման….
2. Իմ սերունդն ամբողջ եղյամի մեջ է.
Նշանակում է ցրտեր են եղել….
3. Ես լուռ կարդում եմ գիրը քարերի
Եվ քարանում եմ քարե բառերից….
Սեռական
1.Թափառում ենք փողոցներում՝
Ես քո սիրով, դու՝ ուրիշի
2. Արշալույսից մինչ երեկո ես լսեցի քամուն.
Նա ուռենու շրշյուն բերեց իմ հեռավոր ձորից:

3. Ես չեմ ուզում աշխարհից բազում գանձեր ու երազ,
Միայն երգն այս սիրավետ ու իմ սիրտը հասկանաս…
Տրական
1.Ինձ փոխանցեցին ծիծաղի մի լաթ,
Որ տխրությունից իմ հոգին սրբեմ ։
2. Գնացքը սողաց մթին ձորից,
Ինձ էլ վերցրեց, ճչաց, գնաց…
3. Կնայի քեզ երկնքից մի գունատ լուսին,
Կիջնի ահա երեկոն, գիշեր կլինի…
 3. Դո՛ւրս գրել ցուցական դերանունները, որոշե՛լ թիվը և
հոլովը (չհոլովվող դերանունների դեպքում նշել չթեքվող լինելը)։
Գագիկ թագավորի ծառաները պալատի առաջ մի օձ են տեսնում, որը անհանգիստ գետնին էր քսում եղջյուրները։ Թագավորը կարգադրում է կտրել օձի եղջյուրները։ Դրանից հետո օձը հանգստանում է և գոհ հեռանում։ Ժամանակ անց նա նորից երևում է պալատի մոտ և բերանից մի կորիզ գցելով՝ անհայտանում է։ Գագիկի հրամանով կորիզը տնկում են և հետևում նրան։ Ամռանը այդ կորիզից մի հսկայական կլոր պտուղ է աճում։ Փորձելու համար մի կտոր տալիս են ուտելու մերձիմահ ծերուկի։ Սա անմիջապես կազդուրվում է ու երիտասարդանում։ Գագիկն իր պալատականների հետ վայելում է պտուղի մնացած մասը և նույնպես կազդուրվում ու երիտասարդանում։ Դրանից հետո այդ պտուղի անունը դնում են չմեռուկ, որը, բերանից բերան անցնելով, դառնում է ձմերուկ։ Արամ Ղանալանյանի «Ավանդապատում» գրքից ( Սա ժողովրդական ստուգաբանություն է. Հրաչյա Աճառյանն իր «Հայերեն արմատական բառարանում»
ձմերուկ բառը համարում է ձմեռն բառից կազմված (որպես զովացնող)։
 4. Գտնե՛լ փոխադարձ դերանունները։
Կախարդական մի շղթա կա երկնքում՝
Անրերևույթ, որպես ցավը խոր հոգու,
Իջնում է նա հուշիկ, որպես իրիկուն՝
Օղակելով լույս աստղեցը մեկմեկու։
Մեղմ գիշերի գեղագանգուր երազում
Այն աստղերը, որպես մոմեր սրբազան,
Առկայծում են կարոտագին երազուն՝
Հավերժաբար իրար կապված և բաժան։
Ես ու դու էլ շղթայված ենք իրարու,
Կարոտավառ երազում ենք միշտ իրար,
Միշտ իրար հետ, բայց միշտ բաժան ու հեռու
Աստղերի պես և՛ հարազատ, և՛ օտար…

5. Դո՛ւրս գրել դերանունները և խմբավորե՛լ ըստ տեսակների։ Հոլով, թիվ կամ դեմք ունեցող դերանունների դեպքում նշե՛լ դրանք։
Մկան թագավորը հրաման է տալիս, կանչում իր մոտ չղջիկին և ասում. «Ա՛յ
անպիտան, դու մուկ ես, ո՞ւր ես թաքնվում, ինչի՞ տուրք չես տալիս»։ Չղջիկը բաց
է անում թևերը և ասում. «Ես ինչի՞ պիտի տուրք տամ քեզ, չե՞ս տեսնում սրանք.
Ես թռչուն եմ, ես որտեղի՞ մուկն եմ»։ Մկան թագավորը գրում է թռչունների
թագավորին, թե այս տեսակ մի թռչուն կա. ինչի՞ դու նրանից տուրք չես վերցնում։
Թռչունների թագավորը սա որ լսում է, կանչում է չղջիկին, ասում. «Թե որ թռչուն
ես, մեր օրենքը ինչի՞ ես խախտում, ինչի՞ տուրք չես տալիս»։ Չղջիկը բաց է անում
բերանը, ցույց տալիս ատամները և ասում. «Ես մուկ եմ, թռչունը բա ատամներ
կունենա՞»։ Թռչունների թագավորը մնում է շվարած, գլուխը կորցրած։ Այսպես
չղջիկը, երկուսին էլ խաբելով, մինչև հիմա էլ իր համար հանգիստ ապրում է
առանց տուրք տալու։
Արամ Ղանալանյանի «Ավանդապատում» գրքից
 6. Դո՛ւրս գրել անձնական դերանունները. կազմե՛լ նախադասություններ՝ գործածելով այդ դերանունները։
Իրար, այսչափ, նրանք, ոմն, ուրիշ, մենք, յուրաքանչյուրը, ինքը, նույնպիսի,
ամեն ինչ, ողջ, իրենք, ոչինչ, դա, ամբողջ, սա, միմյանց, ոչ մեկը, ոչ ոք, դուք,
ամենքը, մեկմեկու:
7. Դո՛ւրս գրել ցուցական դերանունները. կազմե՛լ նախադասություններ՝ գործածելով այդ դերանունները։
Ոմն, այսչափ, ինչ-որ, դրա, մենք, յուրաքանչյուրը, ինքը, նույնպիսի, ամեն
ինչ, ողջ, իրենք, ոչինչ, դա, ամբողջ, սա, միմյանց, ոչ մեկը, ոչ ոք, դուք, մյուս,
ամենքը, միևնույն:
 8. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններ են ցուցական:
1. ողջ, ամբողջ, միևնույն, ամենայն
2. համայն, սույն, միևնույն, ինչ
3. այսպես, այդպես այնպես, որքան
4. սա, դա, նույնտեղ, այնչափ
 9. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններ են որոշյալ:
1. միմյանց, յուրաքանչյուր, ինչ, երբ
2. ամեն ինչ, համայն, ամեն մի, ողջ
3. որտեղ, քանի, ինչպես, ինչու
4. իրար, որերորդ, քանիսը, այլ

10. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններ են հարաբերական:
1. ով, ինչ, երբ, սույն
2. ողջ, քանի, ինչու, որ
3. որտեղ, քանի, ինչպես, ինչու
4. իրար, որերորդ, քանիսը, այլ

Կորիզավոր (էուկարիոտ) և անկորիզ (պրոկարիոտ) բջիջների տարբերությունները հիմնականում վերաբերում են բջջի կառուցվածքի և գործառույթների ոլորտներին: Ստորև ներկայացված են դրանց հիմնական տարբերությունները.

1. Կորիզ

• Կորիզավոր բջիջներ (էուկարիոտներ) ունեն կորիզ՝ արտաքին պատնեշով (կորիզապաստառ) առանձնացված:
• Անկորիզ բջիջներ (պրոկարիոտներ) չունեն կորիզ՝ իրենց գենետիկական նյութը գտնվում է բջջի ցիտոպլազմայում:

2. Գենետիկական նյութ

• Կորիզավոր բջիջներ ունեն մոնո-կողմանի գենոմ, որը գտնվում է կորիզում՝ մանրէական քրոմոսոմների տեսքով:
• Անկորիզ բջիջներ ունեն պարզ գենետիկական նյութ՝ միաբառարանական դեօքսի ռիբոնուկլեաթթու (ԴՆԹ), որը չի կապված ոչ մի պատյանով:

3. Բջջի կառուցվածք

• Կորիզավոր բջիջներ ունեն բջջի բոլոր համակենտրոն բաղադրիչները՝ բջջի պատ, բջջի երկբառարանական, միաբառարանային միացումներով գենետիկորեն կոնտրոլած ամբողջ մարմին:

Упражнение 1: Определите прилагательные

Прочитайте предложения и выделите в них все прилагательные.

1. Она купила красивое платье.
2. У нас на ужин будет вкусная пицца.
3. Мы прошли по прохладной аллее.
4. Солнечные лучи согревали землю.
5. Это старое здание привлекает внимание туристов.
6. В этих предложениях прилагательные следующие:
   
   красивое платье
   вкусная пицца
   прохладной аллее
   Солнечные лучи
   старое здание

Упражнение 2: Замените прилагательные синонимами

Замените прилагательные на синонимы, чтобы предложения не теряли смысла.

1. Он открыл новую книгу.
2. Я живу в уютной квартире.
3. Мы отправились на дальний пляж.
4. Этот фильм был интересный и увлекательный.
5. В нашем городе есть красивые парки.
6. Вот заменённые прилагательные:
   
   Он открыл неизведанную книгу.
   Я живу в комфортной квартире.
   Мы отправились на отдалённый пляж.
   Этот фильм был захватывающий и увлекательный.
   В нашем городе есть живописные парки.

Упражнение 3: Напишите предложение с указанным прилагательным

Используйте следующие прилагательные в своих предложениях:

1. Яркий
2. Умный
3. Холодный
4. Большой
5. Тихий
6. Вот предложения с указанными прилагательными:
   Яркий закат окрасил небо в оранжевые и розовые оттенки.
   Мой брат — умный мальчик, который всегда находит решения для самых сложных задач.
   Вчера был холодный день, и мы все завернулись в тёплые куртки.
   На даче растёт большой дуб, под которым приятно отдыхать в тени.
   Вечером на улице был тихий снегопад, который создавал атмосферу уюта.

Упражнение 4: Определите степень сравнения прилагательных

Определите, какая степень сравнения у каждого прилагательного.

1. Этот фильм интереснее всех.
2. Она самая умная в группе.
3. Моя собака большая, а кошка меньше.
4. У него красивее волосы, чем у его брата.
5. Погода холоднее, чем вчера.
6. Вот степени сравнения прилагательных в предложениях:
   интереснее — сравнительная степень.
   самая умная — превосходная степень.
   большая и меньше — положительная степень (для “большая”) и сравнительная степень (для “меньше”).
   красивее — сравнительная степень.
   холоднее — сравнительная степень.

Упражнение 5: Подчеркните правильную форму прилагательного

Выберите правильную форму прилагательного.

1. Этот фильм был (интересный / интереснее / интересней) всех.
2. Моя мама самая (красивая / красивейшая) в мире.
3. Вчера была (холоднее / холодней) погода, чем сегодня.
4. Этот дом (старый / старее / старей) всех в деревне.
5. Он (умный / умнейший / умнее) всех своих одноклассников.
6. Вот правильные формы прилагательных:
   Этот фильм был интереснее всех.
   Моя мама самая красивая в мире.
   Вчера была холоднее погода, чем сегодня.
   Этот дом старее всех в деревне.
   Он умнее всех своих одноклассников.

Упражнение 6: Составьте прилагательное из существительного

Измените существительные в прилагательные.

1. Лес — лесной
2. Река — __________
3. Друзья — __________
4. Звезды — __________
5. Город — __________
6. Река — речный
   Друзья — дружеский
   Звезды — звёздный
   Город — городской

Բջջի օրգանոյիդները բջջում առկա կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ բաղադրիչներ են, որոնք կատարում են հատուկ կենսաբանական գործառույթներ: Դրանք ունեն տարբեր չափեր և ձևեր, և յուրաքանչյուր օրգանոյիդ պատասխանատու է բջջի որոշակի գործառույթի համար: Բջջի օրգանոյիդները կարող են լինել հետևյալը.

Նուկլեուս (միջուկ) – Այն բջջի գլխավոր օրգանոյիդն է, որը պարունակում է գենետիկական նյութ՝ DNA, և վերահսկում է բջջի գործունեությունը:

Միտոխոնդրիա – Բջջի էներգիայի արտադրամասերն են, որոնք պատասխանատու են ATP-ի (էներգիայի միավոր) սինթեզի համար:

Ռիբոսոմներ – Դրանք պրոտեինների սինթեզի համար անհրաժեշտ կառուցվածքային միավորներ են: Ռիբոսոմները գտնվում են ինչպես ցիտոպլազմայում, այնպես էլ էնդոպլազմիկ ցանցում:

Լիզոսոմներ – Դրանք պարունակում են մարսող նյութեր և բջջի մաքրման գործառույթ են կատարում՝ քայքայելով ավելորդ կամ վնասված բջջային բաղադրիչները:

Էնդոպլազմիկ ցանց – Այն երկու տեսակի է՝ բարդ (մարդու օրգանիզմում սինթեզվող սպիտակուցների համար) և անվերջ (հաշվի առնելով ճարպերի և ածխաջրերի նյութափոխանակությունը):

Գոլջիի համալիր – Բջջի տարրեր, որոնք պատասխանատու են սպիտակուցների մշակման և տեղափոխման համար:

Պարենխիմաներ (պարագոյներ) – Այդ օրգանոյիդներն ու բջիջները թույլ են տալիս բջջի կառուցվածքին համապատասխանել միջավայրում տեղի ունեցող փոփոխություններին:

Կենտրոնատերուններ – Բջջի մասնիկներ են, որոնք մասնակցում են բջջի բաժանմանը

Էլեկտրական հոսանքի ազդեցությունները կարող են լինել թույլ կամ ուժեղ, ունենալ իրենց քանակական բնութագիրը:

Էլեկտրական հոսանքը քանակապես բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է հոսանքի ուժ:

Հոսանքի ուժը ցույց է տալիս հողորդիչի լայնական հատույթով մեկ վայրկյանի ընթացքում անցնող լիցքի քանակը:

Եթե կամայական հավասար ժամանակներում հաղորդչի լայնական հատույթով անցնում են լիցքի նույն քանակը, ապա ադպիսի հոսանքն անվանում են հաստատուն հոսանք:

Հաստատուն հոսանքի ուժը նշանակում են I  տառով:

Հաստատուն հոսանքի ուժը դրական սկալյար մեծություն է, որը հավասար է հաղորդչի լայնական հատույթով հոսանքի ուղղությամբ t ժամանակում անցած q լիցքի հարաբերությանը այդ ժամանակին:

I=q/t (1)

Միավորների միջազգային համակարգում հոսանքի ուժի միավորը կոչվում է ամպեր(Ա), ի պատիվ ֆրանսիացի ֆիզիկոս Անդրե Ամպերի (1775-1836թ.):


Ամպերի սահմանման հիմքում ընկած է հոսանքի մագնիսական ազդեցությունը: 1Ա-ին զուգահեռ հաճախ գործածվում են 1մԱ =10−3Ա և 1մկԱ =10−6Ա  միավորները:

Հոսանքի ուժի միջոցով, եթե այն հայտնի է, կարելի է որոշել t ժամանակում հաղորդիչով անցնող լիցքի մեծությունը.

q=I⋅t (2)

(2) բանաձևը թույլ է տալիս սահմանել էլեկտրական լիցքի միավորը՝ կուլոնը (Կլ).  1Կլ=1Ա⋅1վ=1Ավ

Մեկ կուլոնն այն լիցքն է, որն անցնում է հաղորդչի լայնական հատույթով 1 վայրկյանում, երբ հոսանքի ուժը հաղորդչում  1Ա է:

Հոսանքի ուժը չափում են հատուկ սարքի՝ ամպերաչափի կամ միլիամպերաչափի միջոցով:



Ամպերաչափի պայմանական նշանն է`


Ամպերաչափն այնպես է կառուցված, որ շղթային միացնելիս, հոսանքի ուժը շղթայում գրեթե չի փոխվում: Ամպերաչափը էլեկտրական շղթային միացնելու ժամանակ անհրաժեշտ է պահպանել հետևյալ կանոնները.

Ամպերաչափը միացնում են հաջորդաբար էլեկտրական շղթայի այն բաղադրիչին, որի հոսանքի ուժը պետք է չափեն:

Ընդ որում, ոչ մի նշանակություն չունի ամպերաչափը միացվել է հետազոտվող սպառիչի աջ, թե ձախ կողմում: Հետևաբար, հոսանքի ուժը շղթայի հաջորդաբար միացված տեղամասում նույնն է:

Ամպերաչափի «+» սեղմակը անհրաժեշտ է միացնել այն հաղորդալարի հետ, որը գալիս է հոսանքի աղբյուրի դրական բևեռից, իսկ «−» նշանով սեղմակը՝ այն հաղորդալարի հետ, որը գալիս է բացասական բևեռից:


Էլեկտրական հոսանքը լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժում է, որն առաջանում է, երբ էլեկտրական դաշտի կողմից նրանց վրա ուժ է ազդում և հետևաբար աշխատանք է կատարվում: Հոսանքի աշխատանքը համեմատական է տեղափոխված լիցքի քանակին՝ q-ին, հետևաբար նրա հարաբերությունը այդ լիցք քանակին հաստատուն մեծություն է և  կարող է բնութագրել էլեկտրական դաշտը հաղորդչի ներսում: Այդ ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է լարում և նշանակվում է U տառով:

Լարումը  ցույց է տալիս տվյալ տեղամասով 1Կլ լիցք անցնելիս էլեկտրական դաշտի կատարած աշխատանքը:

Լարումը սկալյար ֆիզիկական մեծություն է, որը հավասար է դաշտի կատարած աշխատանքի  հարաբերությանը հաղորդչով տեղափոխված լիցքի քանակին: U=A/q

Էլեկտրական լարման միավորը կոչվում է վոլտ (Վ) հոսանքի առաջին աղբյուր ստեղծող Ա. Վոլտայի պատվին:

1Վ այն լարումն է, որի դեպքում շղթայի տեղամասով 1Կլ լիցք տեղափոխելիս էլեկտրական դաշտը կատարում է 1Ջ աշխատանք:

Վոլտաչափի սեղմակները միացվում են էլեկտրական շղթայի այն կետերին, որոնց միջև անհրաժեշտ է չափել լարումը՝ չափվող տեղամասին զուգահեռ։

Վոլտաչափի «+» նշանով սեղմակն անհրաժեշտ է միացնել էլեկտրական շղթայի չափվող տեղամասի այն կետի հետ, որը միացված է հոսանքի աղբյուրի դրական բևեռին, իսկ «−» նշանով սեղմակը՝ բացասական բևեռին:



Թեմատիկ հարցեր և խնդիրներ

1․Ինչու՞ է անհրաժեշտ սահմանել հոսանքի քանակական բնութագիրը։

Հոսանքի քանակական բնութագիրը սահմանելը անհրաժեշտ է մի քանի պատճառներով, որոնք կապված են էներգիայի հաղորդման, վերահսկման և անվտանգային հարցերի հետ։ Հոսանքի քանակական բնութագիրն այնպիսի արժեքներ է պարունակում, ինչպիսիք են հոսանքի ուժը, լարումը, հզորությունը, հաճախականությունը և այլ՝ որոնք կարևոր են հետևյալ առումներով.

Հոսանքի վերահսկում և կառավարում. Հոսանքի բնութագրերը (օրինակ՝ հոսանքի ուժը և լարումը) օգնում են ճշտելու, թե որքան էներգիա է սպառվում կամ արտադրվում։ Այդպիսով, հնարավոր է ճշգրտորեն կառավարել հոսանքի ընթացքը և հարմարեցնել այն համակարգի պահանջներին։

2․ Ինչո՞վ է տարբերվում ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը քաոսային շարժումից։

Ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը (հոսանք) և քաոսային շարժումը տարբերանում են իրենց բնույթով և շարժման կարգուկանոնով:

Ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժում:

Դիտարկման տեսանկյունից՝ այս շարժումը կատարվում է ուղղորդված և կարգավորված կերպով։ Հոսանքի դեպքում լիցքակիրները (օրինակ՝ էլեկտրոնները) շարժվում են մի կողմ՝ որոշակի ուղղությամբ, երբ նրանց վրա ազդում է արտաքին էլեկտրադաշտ։
Բառարանի տեսանկյունից՝ ուղղորդված շարժման պարագայում լիցքակիրները շարժվում են կոնկրետ ուղղությամբ՝ ի տարբերություն քաոսային շարժման, որտեղ ուղղությունը անկանոն է։

3․ Ո՞ր հոսանքն են անվանում հաստատուն։

Հաստատուն հոսանք (հանդիսանում է նաև դիֆերենցիալ հոսանք կամ միջոցով հոսանք) այն հոսանքն է, որի ուժը (հոսքի ինտենսիվությունը) ժամանակի ընթացքում չի փոխվում՝ անկախ արտաքին պայմաններից: Սա նշանակում է, որ լիցքակիրները (օրինակ՝ էլեկտրոնները) շարժվում են անդադար նույն արագությամբ և ուղղությամբ, առանց որևէ փոփոխություն ենթարկվելու։

Հաստատուն հոսանքի որոշակի նշանները են՝

4․ Սահմանել հաստատաուն հոսանքի ուժը։ Ի՞նչ է ցույց տալիս հոսանքի ուժը, և ո՞րն է նրա միավորը։

1․Ինչու՞ է անհրաժեշտ սահմանել հոսանքի քա

Լիցքի միավորը՝ կուլոնը (C), սահմանվում է որպես այն լիցքի չափ, որը անցնում է մի հոսանքի միջոցով մեկ վայրկյանում, երբ հոսանքի ուժը հավասար է մեկ ամպերի։

Ավելի կոնկրետ, կուլոնը սահմանվում է որպես այն լիցքի քանակ, որը անցնում է կայուն հոսանքի միջոցով մեկ վայրկյանում, երբ հոսանքի ուժը 1 ամպեր է։ Սա նշանակում է, որ մեկ կուլոն լիցքը հավասար է 1 ամպեր հոսքի 1 վայրկյան անցած լիցքի քանակին:

Այսպես՝

1
 
C
=
1
 
A
⋅
1
 
s

նակական բնութագիրը։

Հոսանքի քանակական բնութագիրը սահմանելը անհրաժեշտ է մի քանի պատճառներով, որոնք կապված են էներգիայի հաղորդման, վերահսկման և անվտանգային հարցերի հետ։ Հոսանքի քանակական բնութագիրն այնպիսի արժեքներ է պարունակում, ինչպիսիք են հոսանքի ուժը, լարումը, հզորությունը, հաճախականությունը և այլ՝ որոնք կարևոր են հետևյալ առումներով.

Հոսանքի վերահսկում և կառավարում. Հոսանքի բնութագրերը (օրինակ՝ հոսանքի ուժը և լարումը) օգնում են ճշտելու, թե որքան էներգիա է սպառվում կամ արտադրվում։ Այդպիսով, հնարավոր է ճշգրտորեն կառավարել հոսանքի ընթացքը և հարմարեցնել այն համակարգի պահանջներին։

Անվտանգություն. Հոսանքի չափումներն անհրաժեշտ են անվտանգությունը ապահովելու համար՝ հակառակ դեպքում կարող են առաջանալ սարքերի և համակարգերի վնասումներ՝ հետևանքով գերլարման, կարճ միացումների կամ հոսանքի ավելացման։ Հոսանքի չափման միջոցով հնարավոր է կանխել նման վնասները։

Էներգիայի արդյունավետ օգտագործում. Հոսանքի քանակային բնութագրերը թույլ են տալիս ճշգրիտ հաշվարկել էներգիայի սպառումը, որը կարևոր է տնտեսապես արդյունավետ օգտագործման համար։ Դա հատկապես կարևոր է արդյունաբերական և բնակելի ոլորտներում։

Տեխնիկական ծրագրեր և սարքավորումներ. Բազմաթիվ սարքեր ու սարքավորումներ աշխատում են հոսանքի կոնկրետ ցուցանիշներով, ուստի հոսանքի քանակական բնութագրերի սահմանումը կարևոր է այս սարքերի աշխատանքի ճիշտ ձևավորման և արդյունավետության համար։

Պարամետրերի համապատասխանություն. Հոսանքի բնութագրերը պետք է համապատասխանեն բազում տեխնիկական ստանդարտների և նորմերին, որպեսզի ապահովվի համակարգի երկարաժամկետ ծառայության առանց խափանումների։

Ամփոփելով՝ հոսանքի քանակական բնութագրերը կարևոր են համակարգի արդյունավետ աշխատանքի, անվտանգության, էներգիայի ճիշտ հաշվարկման և տեխնիկական պահանջների պահպանման համար։



Вы сказали:
2․ Ինչո՞վ է տարբերվում ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը քաոսային շարժումից։
ChatGPT сказал:
Ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը (հոսանք) և քաոսային շարժումը տարբերանում են իրենց բնույթով և շարժման կարգուկանոնով:

Ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժում:

Դիտարկման տեսանկյունից՝ այս շարժումը կատարվում է ուղղորդված և կարգավորված կերպով։ Հոսանքի դեպքում լիցքակիրները (օրինակ՝ էլեկտրոնները) շարժվում են մի կողմ՝ որոշակի ուղղությամբ, երբ նրանց վրա ազդում է արտաքին էլեկտրադաշտ։
Բառարանի տեսանկյունից՝ ուղղորդված շարժման պարագայում լիցքակիրները շարժվում են կոնկրետ ուղղությամբ՝ ի տարբերություն քաոսային շարժման, որտեղ ուղղությունը անկանոն է։
Սպառումը և աշխատանքի իրականացման համար՝ այս շարժումը օգտագործվում է բազմաթիվ տեխնիկական սարքերի աշխատանքում (օրինակ՝ էլեկտրական հոսանքի փոխանցում մետաղական մալուխներով կամ այլ նյութերով), որտեղ լիցքակիրների ուղիղ շարժումը կարևոր է աշխատանքը ճիշտ և արդյունավետ կատարելու համար։
Քաոսային շարժում:

Դիտարկման տեսանկյունից՝ քաոսային շարժումը որոշակի անկանոնություն ունի։ Լիցքակիրները շարժվում են աննկատելի և անկանոն ուղղություններով՝ առանց էական կարգուկանոնների։ Քաոսային շարժման դեպքում լիցքակիրների դիրքերն ու արագությունները միմյանցից աննկատելի տարբերություններ ունեն։
Բառարանի տեսանկյունից՝ քաոսային շարժումը բնութագրվում է անհուսալիությամբ, որտեղ դժվար է կանխատեսել շարժման հաջորդ դիրքը կամ ուղղությունը։
Մեխանիկական բացատրություն՝ այդպիսի շարժումը հաճախ դիտարկվում է այնպիսի համակարգերում, որտեղ չկա բավարար վերահսկողություն կամ այն տեղի է ունենում բարդ համակարգերի պայմաններում, որտեղ փոքր փոփոխությունները կարող են առաջացնել մեծ հետևանքներ։
Կիրառական տարբերությունները:

Ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը պետք է լինի անկայունության մեջ՝ միտված էներգիայի արդյունավետ օգտագործմանը, իսկ քաոսային շարժումը հատկապես նկատելի է բնական երևույթներում կամ բարդ համակարգերում, որտեղ անկանոնության պատճառով դժվար է ձեռք բերել էներգիայի արդյունավետ անցում:
Համառոտ տարբերություն:

Ուղղորդված շարժում՝ լիցքակիրները շարժվում են որոշակի ուղղությամբ՝ արտաքին ուժերի ազդեցության տակ։
Քաոսային շարժում՝ շարժումը անկանոն է, որտեղ շարժման ուղղությունները և արագությունները չեն ենթարկվում հստակ կանոնների։


Вы сказали:
3․ Ո՞ր հոսանքն են անվանում հաստատուն։
ChatGPT сказал:
Հաստատուն հոսանք (հանդիսանում է նաև դիֆերենցիալ հոսանք կամ միջոցով հոսանք) այն հոսանքն է, որի ուժը (հոսքի ինտենսիվությունը) ժամանակի ընթացքում չի փոխվում՝ անկախ արտաքին պայմաններից: Սա նշանակում է, որ լիցքակիրները (օրինակ՝ էլեկտրոնները) շարժվում են անդադար նույն արագությամբ և ուղղությամբ, առանց որևէ փոփոխություն ենթարկվելու։

Հաստատուն հոսանքի որոշակի նշանները են՝

Հոսանքի ուժը ثابت է՝ ժամանակի ընթացքում չի փոխվում: Օրինակ, եթե մի circuit-ում միացված է լարանը և այն աշխատում է հաստատուն հոսանքով, ապա հոսանքի ուժը մնում է մշտապես նույնը։
Մշտական ուղղություն՝ այս դեպքում լիցքակիրները շարժվում են դեպի որոշակի ուղղություն, որը պայմանավորված է արտաքին էլեկտրադաշտի կողմից։
Հայտնի օրինակներ՝
Դիոդային հոսանք՝ երբ լարնակը միացված է ուղղահայաց լարելու առումով։
Հաստատուն լարային հոսանքները համակարգերում, որտեղ հոսանքը մնում է միշտ նույն։
Այս տեսակը հոսանքին բնորոշ է այն, որ դրա ինտենսիվությունը և լարման փոփոխությունները բացակայում են կամ այնքան փոքր են, որ կարելի է համարել գրեթե անտեսանելի։



:
Սահմանել հաստատաուն հոսանքի ուժը։ Ի՞նչ է ցույց տալիս հոսանքի ուժը, և ո՞րն է նրա միավորը։





Սահմանել հաստատաուն հոսանքի ուժը։ Ի՞նչ է ցույց տալիս հոսանքի ուժը, և ո՞րն է նրա միավորը։

Հաստատուն հոսանքի ուժը (հոսքի ինտենսիվությունը) այն չափն է, որն արտահայտում է այն լիցքերի քանակը, որոնք անցնում են միացման հատակով միավոր ժամանակահատվածում։ Այլ կերպ ասած, հաստատուն հոսանքի ուժը ցույց է տալիս, թե որքան շատ լիցքակիրներ (например՝ էլեկտրոններ) են անցնում կոնկրետ տարածք յուրաքանչյուր վայրկյան։

Հոսանքի ուժը կարող է սահմանվել հետևյալ բանաձևով.

I
=
Q
t
I=
t
Q


որտեղ՝

I
I՝ հոսանքի ուժը (հոսքի ինտենսիվությունը),
Q
Q՝ անցած լիցքի չափը (քանակը),
t
t՝ ժամանակը, որի ընթացքում լիցքակիրները անցնում են տվյալ տարածքը։
Հոսանքի ուժը ցույց է տալիս այն, թե որքան լիցք է անցնում կոնկրետ հատվածով յուրաքանչյուր վայրկյան։ Հոսանքի ուժը որոշում է, թե որքան էներգիա կամ աշխատանք է կատարվում մեկ որոշակի ժամանակահատվածում։

Հոսանքի ուժի միավորը ՍԻ համակարգում է ամպեր (A), որը հավասար է մեկ կուլոն լիցքի

5․ Ինչպե՞ս է սահմանվում լիցքի միավորը՝ կուլոնը։

6․ Ո՞ր սարքն են անվանում ամպերաչափ։ Ո՞ր երևույթի վրա է հիմնված նրա աշխատանքը։

7․Որքա՞ն է նկարում պատկերված ամպերաչափի սանդղակի բաժանման արժեքը :

Կորիզավոր օրգանիզմների բջիջները նույնպես արտաքինից ծածկված են թաղանթով, որի տակ ցիտոպլազման է։ Ի տարբերություն նախակորիզավորների՝ կորիզավոր բջիջների ցիտոպլազմայում են գտնվում կորիզը և բազմաթիվ օրգանոիդներ՝ էնդոպլազմային ցանցը, Գոլջիի համալիրը, միտոքոնդրիումները և այլն։

Կորիզավոր բջիջներում կորիզը ցիտոպլազմայից սահմանազատված է կորիզաթաղանթով։ Կորիզում են բջջի գենետիկական տեղեկատվություն կրող կառուցվածքները՝ քրոմոսոմները։

Բջջում յուրաքանչյուր օրգանոիդ կատարում է որոշակի գործառույթ, վերջիններս էլ ամբողջությամբ պայմանավորում են բջջի կենսագործունեությունը։ Բջիջների ձևերը բազմազան են, ինչը պայմանավորված է նրանց ֆունկցիայով։

Էուկարիոտիկ բջիջը ունի բարդ մոլեկուլային կառուցվածք[2]։ Այստեղ տարբերակված են բջջի բաղադրամասերը՝ բջջաթաղանթը, ցիտոպլազման և բջջակորիզը։ Ի տարբերություն Պրոկարիոտիկ բջիջների, այս տեսակի բարդ բջիջներում կան նաև էնդոպլազմային ցանց, Գոլջիի ապարատ, միտոքոնդրիումներ և այլ օրգանոիդներ։ Կենդանական էուկարիոտիկ բջիջներում չկան պլաստիդներ, որոնք նկատվում են կենդանական բջիջների մոտ։

Էուկարիոտիկ բջիջների մյուս տարբերակիչ հատկությունը նրանց ամուր բջջապատը և խոշոր վակուոլների առկայությունն է։ Բարձրակարգ բույսերի բջիջներում բացակայում է բջջակենտրոնը կամ բջջային կենտրոնը։ Սնկերի և բակտերիաների բջջապատը կազմված է ճարպանման խիտին նյութից։ Բջջում պլաստիդները

Հայաստանի կարմիր գրքում (Կարմիր գրքույկ) ներկայացված են այն կենդանիները և բույսերը, որոնք վտանգված են և ունեն պահպանման հատուկ առաջնահերթություն։ Ներկայումս Կարմիր գրքում ընդգրկված են բազմաթիվ տեսակներ, որոնք բաժանված են ըստ իրենց պահպանության կարգավիճակի։ Այս գրքում ներկայացված են նաև այն տեսակները, որոնք հնարավոր է արդեն վերացել են Հայաստանի տարածքում։

Կենդանիներ
Հայաստանի կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներից մի քանիսը՝

Արծիվ (Aquila rapax)
Արծիվը հազվագյուտ և պահպանման կարիք ունեցող թռչուն է, որը բնակվում է բարձր լեռնային շրջաններում։

Պետաս (Capra aegagrus)
Սևապատիտ այծը կամ պետասը խոշոր կաթնասուն է, որը հանդիպում է Հայաստանի բարձր լեռներում։

Սավաննայի ընձուղտ (Cervus elaphus)
Այս տեսակը, որն հաճախ հանդիպում է Հայաստանի անտառային և լեռնային տարածքներում, գտնվում է պահպանման վտանգի տակ։

Սապլոդուղ (Testudo graeca)
Սա Հայաստանում հանդիպող հազվագյուտ լապտափակ ճարպնաբազեն է, որը համարվում է խիստ վտանգված։

Թիթեռներ
Օրինակ՝ Argynnis paphia տեսակի թիթեռը, որն հանդիպում է լեռնային և խոտածածկ տարածքներում։

Բույսեր
Հայաստանի կարմիր գրքում գրանցված բույսերից մի քանիսը՝

Շահաթու (Tulipa armena)
Հայկական այս թուլիզն է հազվագյուտ, որի գեղեցիկ ծաղիկները երբեմն կարելի է գտնել միայն լեռնային վայրերում։

Հայկական ոսկրաչափ (Crocus armeniacus)
Սա հազվագյուտ բույս է, որն առաջացնում է գեղեցիկ մանուշակագույն ծաղիկներ և հանդիպում է հատկապես Հայաստանի բարձր լեռներում։

Բալկանյան ավոկադո (Astragalus armeniacus)
Սա մի բույս է, որը բնորոշ է Հայաստանի և հարևան տարածաշրջանների լեռնային տարածքներին։

Եղեգի բույս (Salix alba)
Այս բույսը հազվագյուտ տեսակ է, որն աճում է Հայաստանի խոնավ տարածքներում։

Հայաստանի Կարմիր գրքում նշված կենդանիների և բույսերի վիճակը զգալիորեն բարելավելու համար պահանջվում են ակտիվ պահպանման միջոցառումներ, այդ թվում՝ դրանց բնաբնակավայրերի պաշտպանությունը, թրեխամշակման բարելավումը և ոչ պահպանվող տեսակների վերարտադրությունը։

Սարդարապատի թանգարանը գտնվում է Հայաստանի Արգամճի գյուղի մոտ, Շիրակամուտ համայնքում, որն ունի մեծ պատմական նշանակություն, քանի որ այն գտնվում է Սարդարապատի ճակատամարտի տեղում, որտեղ 1918 թվականին հայ զինվորները հաղթանակ տարան թուրքական զորքերի դեմ, ինչը կանխեց Օսմանյան կայսրության հարձակումը Հայաստանի վրա:

Սարդարապատի ճակատամարտը, որն իր նշանակությամբ կարևոր դեր է ունեցել Հայաստանի անկախության հարցում, դարձավ խորհրդանիշ՝ հայ ժողովրդի դիմադրության և համախմբման կռվի։ Թանգարանը հիմնադրվել է 1968 թվականին և բացվել է 1978 թվականին, և այն ներկայացնում է նախընթաց և ժամանակակից ժամանակների հայ ժողովրդի պատմական ճանապարհը։

Թանգարանում ներկայացված են տարբեր ցուցադրություններ, որոնք վերաբերում են Սարդարապատի ճակատամարտի պատմությանը, ինչպես նաև հայոց պատմության մի քանի կարևոր շրջափուլերի մասին։ Տեսարժան է նաև թանգարանի բացօթյա տարածքը՝ որտեղ գտնվում են կոթողներ և մոնումենտներ, որոնք commemorացնում են մարտերի զոհերին։