Տարբեր ուղղություններ պարունակող երկարաժամկետ նախագիծ է, որն ընտրում է սովորողը՝ իր նախասիրություններին ու ընդունակություններին համապատասխան։ Սովորողը պետք է ապահովի  նախագծի՝ ամիսը մեկ անգամ աշխատանք ներկայացնելու պարբերականությունը։

Ուղղությունները՝

• ընթերցողական— սովորողն ինքն է ընտրում ընթերցանության նյութը, տեղադրում բլոգում, 10-15 նախադասության սահմանում գրում է իր կարծիք-վերլուծությունը,
  Առաջարկում է կարդալ ընկերներին։ Կարող է կազմակերպել քննարկումներ,
• թարգմանական— թարգմանիչ սովորողը  իր կամ դասավանդողի ընտրությամբ  ընտրում, թարգմանում է նյութեր, որոնք  տեղադրում է իր բլոգում, ապա հրատարակվում է «Լուսանցք» ամսագրում,
• ստեղծագործական,
• ռադիոնյութեր, ֆիլմեր,
• վերլուծություններ։
• Կատարված աշխատանքների

Ամպի մեջ Վառվող Արեգակ

Տիեզերքի Ծանոթյություն

Գիշերվա մառախուղ

1)Գրիր P(23;2) կետի հեռավորությունը աբսցիսների առանցքից:

P(23;2) կետի հեռավորությունը աբսցիսների առանցքից (x առանցքից) հավասար է կետի x-կորդինատին։

Քանի որ կետի կորդինատը P(23;2) է, դրա x-կորդինատը 23 է։ Այսպիսով, P(23;2) կետի հեռավորությունը աբսցիսների առանցքից հավասար է 23:

2)Գտիր հեռավորությունը G(−16;3) և N(−16;0) կետերի միջև

d=√√(−16−(−16))²+(3−0)²

D=√0²+3²=√9=3

Ուստի, G և N կետերի միջև հեռավորությունը 3 է։

3)

(16;14)
(8;7)

4.)Հաշվիր (16;14) կետը կոորդինատների սկզբնակետի հետ միացնող հատվածի միջնակետի կոորդինատները:

Ուստի միջնակետի կոորդինատները (8,7)-ն են:

5)

d=(x2−x1)2+(y2−y1)2
d=x2+y2
d=52+122=25+144=169=13

M(5;12)

6)Գտիր կոորդինատային հարթության վրա M(5;12) կետի հեռավորությունը կոորդինատների սկզբնակետից:

Ուստի կետի
𝑀
(
5
,
12
)
M(5,12) հեռավորությունը սկզբնակետից հավասար է 13:

7)

 A(8;1) և B(5;5)

|AB|=

2. M(5;5) և N(1;8)

|MN|=

Ուստի, ∣AB∣=5|AB| = 5∣AB∣=5:

MN∣=5:

8)

Ամփոփիչ հանձնարարություն՝

1․Նկարագրել ին՞չ է գենոտիպը, ֆենոտիպը, դոմինատ և ռեցեսիվ գեները,բերել  օրինակներ։
1. Գենոտիպ

Գենոտիպը օրգանիզմի գենետիկական նյութի ամբողջությունն է, որը ստացվում է ծնողներից։ Այն պարունակում է բոլոր գեներն ու ալելները, որոնք որոշում են օրգանիզմի ժառանգական հատկությունները։

Օրինակ՝ մարդու արյան խմբի համար պատասխանատու գեների համակցությունը (A, B, O) կազմում է գենոտիպը։ Եթե մարդն ունի գեներ IAIB, ապա նրա գենոտիպը կոդավորում է AB արյան խումբ։

2. Ֆենոտիպ
Ֆենոտիպը օրգանիզմի արտաքին կամ ներքին հատկանիշների ամբողջությունն է, որը ձևավորվում է գենոտիպի և շրջակա միջավայրի ազդեցության արդյունքում։

Օրինակ՝ մարդու աչքերի գույնը, մազերի տեսակը, բույսերի բարձրությունը, կենդանիների մորթու գույնը։

3. Դոմինանտ գեներ
Դոմինանտ գեները գենետիկական հատկություններն արտահայտող ավելի ուժեղ գեներն են, որոնք ճնշում են ռեցեսիվ (թույլ) գեների ազդեցությունը։ Դրանք նշվում են մեծատառով (A, B, D):

Օրինակ՝

Դարչնագույն աչքերի գենը (B) դոմինանտ է կապույտ աչքերի գենի (b) նկատմամբ։ Եթե մարդն ունի BB կամ Bb գենոտիպ, ապա նրա աչքերը կլինեն դարչնագույն։
Բարձր հասակը (T) դոմինանտ է ցածր հասակի (t) նկատմամբ։ Եթե բույսն ունի TT կամ Tt, այն կլինի բարձր։
4. Ռեցեսիվ գեներ
Ռեցեսիվ գեները թույլ գեներ են, որոնք արտահայտվում են միայն այն դեպքում, երբ առկա են զույգի երկու օրինակները (հոմոզիգոտ վիճակում՝ aa, bb, tt):

Օրինակ՝

Ցածր հասակի գենը (t) ռեցեսիվ է, ուստի բույսը կլինի ցածր, եթե նրա գենոտիպը tt է։

Կապույտ աչքերի գենը (b) ռեցեսիվ է, ուստի աչքերը կլինեն կապույտ միայն bb գենոտիպի դեպքում։

2․Նկարագրել ժառանգականության և փոփոխականության դերը օրգանիզմների զարգացման պրոցեսում և էվոլյուցիայում։

Ժառանգականություն

Ժառանգականությունը օրգանիզմների հատկությունն է, որի միջոցով նրանք ծնողներից ստանում են գենետիկական տեղեկատվություն և փոխանցում այն իրենց սերունդներին։

Դերը զարգացման մեջ

Ապահովում է օրգանիզմների նմանությունը իրենց նախնիների հետ։
Երեխաները ստանում են իրենց ծնողների հատկանիշները (օրինակ՝ մազերի գույն, աչքերի գույն, մկանային կառուցվածք)։
Պահպանում է տեսակային առանձնահատկությունները, ինչը թույլ է տալիս սերունդներին պահպանել իրենց կենսաբանական գործառույթները։
Դերը էվոլյուցիայի մեջ

Օգնում է տեսակներին պահպանել և փոխանցել հաջողված գենետիկական հատկանիշները։
Առանց ժառանգականության չէր լինի բնական ընտրություն, քանի որ բարենպաստ փոփոխությունները չէին կարող փոխանցվել հաջորդ սերունդներին։
2. Փոփոխականություն
Փոփոխականությունն օրգանիզմների հատկությունն է, որը պայմանավորված է գենոտիպի տարբերություններով կամ շրջակա միջավայրի ազդեցությամբ։ Այն ապահովում է անհատների բազմազանությունը։

Դերը զարգացման մեջ

1.3)3և4

2.3)3⅗

3.2)8

4.2)9

5.2)⅔

6.2)x=b_2a

7.1)5xy

8.4)2

9,4)-2x²-5x³+7⁴

10.1)x²-6x+8<0

11.2)62,5

12.1)

13.3)

14.3)

15.4)

16.1)

17.3)

18.4)(1,4)