Անծանոթ աղջկան
Լույսն էր մեռնում, օրը մթնում.
Մութը տնից տուն էր մտնում.
Ես տեսա քեզ իմ ճամփի մոտ,
Իմ մտերի՛մ, իմ անծանո՛թ:

Աղբյուրն անուշ հեքիաթի պես
Իր լույս երգով ժպտում էր մեզ.
Դու մոտեցար մեղմ, համրաքայլ,
Որպես քնքուշ իրիկվա փայլ:

Անակնկալ բախտի նըման,
Հայտնվեցիր պայծառ-անձայն.
Անջատվեցինք համր ու հանդարտ,
Կյանքի ճամփին մի ակնթա՜րթ…

Վիքիպեդիան` Ազատ հանրագիտարան

Համեմատել Հայաստանի ավատատիրական պետությունները;

Հայաստանի ավատատիրական պետությունները տարբեր ժամանակներում կարևոր դեր են ունեցել հայկական պետականության պահպանման գործում։ Դրանցից ամենահայտնիներից է Բագրատունյաց Հայաստան, որը գոյություն է ունեցել IX–XI դարերում։ Այն գտնվում էր Հայաստանի հիմնական տարածքում և ուներ կենտրոնացված իշխանություն։ Թագավորը կառավարում էր նախարարների օգնությամբ, իսկ տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն ու առևտուրն էին։ Սակայն ներքին պայքարների և արտաքին թշնամիների պատճառով պետությունը թուլացավ։

Մյուս կարևոր պետությունն էր Վասպուրականի թագավորություն, որը գտնվում էր Վանա լճի շրջակայքում։ Այն նույնպես ավատատիրական պետություն էր, որտեղ իշխանությունը պատկանում էր թագավորին և իշխաններին։ Վասպուրականը հաճախ կախված էր Բյուզանդիայից և արտաքին ճնշումների պատճառով վերջապես կորցրեց անկախությունը։

Ամենաերկար գոյություն ունեցած պետությունն էր Կիլիկիայի հայկական թագավորություն։ Այն գտնվում էր Միջերկրական ծովի մոտ և ուներ զարգացած առևտուր ու կապեր եվրոպական երկրների հետ։ Կիլիկիան ընդունել էր նաև եվրոպական կառավարման որոշ ձևեր, ինչը այն տարբերում էր մյուս հայկական պետություններից։

Ընդհանուր առմամբ, այս բոլոր պետությունները ավատատիրական էին, հիմնված էին գյուղատնտեսության վրա և ղեկավարվում էին թագավորի ու իշխանների կողմից։ Նրանք նպաստել են հայկական մշակույթի և պետականության պահպանմանը, բայց ներքին անհամաձայնությունները և արտաքին թշնամիները պատճառ դարձան նրանց անկմանը։

Բագրատունյաց Հայաստան

[ Կառավարման շրջան՝ IX–XI դարեր ]
[ Տարածք՝ Մեծ Հայքի հիմնական մաս ]
[ Կառավարման ձև՝ թագավոր և նախարարներ ]
[ Տնտեսություն՝ գյուղատնտեսություն, առևտուր, արհեստներ ]
[ Վիճակ՝ սկզբում ուժեղ, հետո թուլացավ ]

Վասպուրականի թագավորություն

[ Կառավարման շրջան՝ X–XI դարեր ]
[ Տարածք՝ Վանա լճի շրջակայք ]
[ Կառավարման ձև՝ թագավոր և իշխաններ ]
[ Տնտեսություն՝ գյուղատնտեսություն, անասնապահություն ]
[ Վիճակ՝ կախված Բյուզանդիայից ]

2.Կազմել կրոսենս «Ավատատիրական Հայաստան» թեմայով;

Ավատատիրական Հայաստանը ձևավորվել էր միջնադարում, երբ երկրի կառավարման հիմքում հիմնականում հողն էր և նրան տիրապետող մարդիկ։ Երկրի գլուխ կանգնած էր թագավորը, բայց իրականում մեծ իշխանություն ունեին նաև նախարարական տոհմերը։ Նրանք մեծ հողեր ունեին, իրենց տարածքներում կառավարում էին բնակչությանը և պատերազմի ժամանակ զորք էին տալիս թագավորին։ Այդ պատճառով երբեմն նրանց ուժը շատ մեծ էր։

Հասարակության մեծ մասը գյուղացիներ էին։ Նրանք աշխատում էին հողի վրա, մշակում էին բերք, պահում էին անասուններ և դրա դիմաց հարկեր էին վճարում իրենց տերերին։ Գյուղացիների աշխատանքը կարևոր էր, որովհետև երկրի տնտեսությունը հիմնականում գյուղատնտեսության վրա էր հիմնված։ Կային նաև զինվորներ և տարբեր ծառայողներ, որոնք կապված էին իշխանների հետ։

Այդ ժամանակ մեծ դեր ուներ նաև եկեղեցին։ Եկեղեցին ոչ միայն կրոնի կենտրոն էր, այլ նաև ազդեցություն ուներ մարդկանց կյանքի, կրթության և մտածողության վրա։ Շատ դեպքերում եկեղեցին աջակցում էր պետությանը և կարևոր տեղ ուներ հասարակության մեջ։ Այսպես աստիճանաբար ձևավորվել էր մի համակարգ, որտեղ յուրաքանչյուր խավ ուներ իր դերը։

3.Վերլուծել քրիստոնեական եկեղեցու և հայկական պետության հարաբերությունները IV-V դարերում:

IV–V դարերում հայկական պետության և քրիստոնեական եկեղեցու հարաբերությունները շատ սերտ էին և կարևոր դեր ունեին երկրի կյանքում։ Քրիստոնեությունը պետական կրոն դարձավ, երբ թագավոր Տրդատ Գ-ը այն ընդունեց Գրիգոր Լուսավորիչ-ի քարոզչության ազդեցությամբ։ Դրանից հետո եկեղեցին սկսեց համագործակցել պետության հետ և մեծ ազդեցություն ստացավ հասարակության մեջ։

Եկեղեցին օգնում էր ամրացնել պետությունը և միավորել ժողովրդին։ Քահանաները տարածում էին քրիստոնեական արժեքները, իսկ թագավորական իշխանությունը աջակցում էր եկեղեցուն՝ կառուցելով եկեղեցիներ և տալով հողեր։ Այդ հարաբերությունները հատկապես կարևոր դարձան այն ժամանակ, երբ Հայաստանը գտնվում էր արտաքին վտանգների և քաղաքական դժվարությունների մեջ։

V դարում եկեղեցին մեծ դեր խաղաց նաև մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Հայկական գրերի ստեղծումը և դպրոցների բացումը նպաստեցին ժողովրդի միավորմանը և ազգային ինքնության պահպանմանը։ Այդ գործին աջակցում էին նաև հոգևորականները և իշխանները։

Այսպիսով IV–V դարերում հայկական պետությունն ու եկեղեցին փոխկապակցված էին․ պետությունը պաշտպանություն և աջակցություն էր տալիս եկեղեցուն, իսկ եկեղեցին իր հերթին ամրացնում էր ժողովրդի հավատը, մշակույթը և միասնականությունը։

Արամի մորք / Արամի խոսքը եզր. – Սուբյեկտիվ (գրողի խոսքի գոյության ձևերը տարբեր տեսակներ):

Լուսացույցի խոսքը է՛ Արամի խոսքը, այն մասին, երբ կերպարի խոսքում է լույսը (Ա. Բ., Խաչատուր Աբովյան):

Դա մորքն է, այն խոսքի ձևն է, որը գրողը կիրառում է «Արամի խոսք» (Պ. Սևակ):

. Արամախոսությունն է, երբ հեղինակը պատմում է կերպարի ներքին խոսքը, մտքերը առանց ուղիղ մեջբերման ու չակերտների (Օր.` Արամախոսություն):

Հայաստանում խմելու ջուրը հիմնականում ստացվում է աղբյուրներից, գետերից և ջրերից։ Ջրի մաքրման հիմնական նպատակն է ապահովել, որ այն լինի անվտանգ մարդկանց առողջության համար։

Ջուրը մաքրվում է հատուկ մաքրման կայաններում։ Սկզբում այն անցնում է մեխանիկական մաքրում, որտեղ հեռացվում են ավազը, տիղմը և մեծ աղտոտիչները։ Հետո կատարվում է քիմիական մաքրում՝ ջրի մեջ ավելացվում են հատուկ նյութեր, որոնք ոչնչացնում են մանրէներն ու վնասակար բակտերիաները։ Վերջում ջուրը ֆիլտրացվում է և ախտահանվում (հաճախ՝ քլորով կամ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներով)։

Հայաստանում ջրամատակարարմամբ զբաղվում է «Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը, որը վերահսկում է ջրի որակը և մատակարարումը տարբեր քաղաքներում և գյուղերում։

Չնայած մաքրման աշխատանքներին, որոշ շրջաններում դեռ կան խնդիրներ՝ կապված խողովակների հնության, ջրի կորուստների և աղտոտման հետ։ Այդ պատճառով խորհուրդ է տրվում որոշ դեպքերում օգտագործել տնային ֆիլտրեր կամ եռացնել ջուրը։

Ջրի մաքրումը կարևոր է բնության պահպանման և մարդկանց առողջ կյանքի համար։

Ապրանքի գինը երկու անգամ հաջորդաբար էժանացրին, նախ՝ 50 %-ով, այնուհետև` 20 %-ով:

1. Քանի՞ դրամ կդառնա 1350 դրամ արժողության ապրանքի գինը երկու էժանացումից հետո։

100÷50=2

1350÷2=675

675/20%=540

1. Գտնել ապրանքի սկզբնական գինը, եթե երկու էժանացումից ապրանքն էժանացել է 570 դրամով:

0.6=570

X=570÷0.6

x=950

1. Քանի՞ տոկոսով իջավ ապրանքի գինը երկու էժանացումից հետո:

100%-40%=60%

1. Քանի՞ տոկոսով պետք է թանկացնել ապրանքը, որպեսզի ստացվի սկզբնական գինը:

Պատասխան 150%

2.Խանութն առաջին գնորդին վաճառեց 50 մ կտորի 20 %-ը, երկրորդին՝ մնացածի 30 %-ը:

1. Քանի՞ մետր կտոր գնեց առաջին գնորդը:

1. Երկրորդ կրորդ գնորդը առաջինից քանի՞ մետրով ավելի գնեց:
2. Երկրորդ գնորդը ամբողջ կտորի ո՞ր տոկոսը գնեց:
3. Կտորի ո՞ր տոկոսը մնաց խանութում։

3.Այն ժամանակահատվածում, երբ աշակերտը պատրաստում է 8 դետալ, վարպետը պատրաստում է 10 դետալ:

1. Վարպետի արտադրողականությունը քանի՞ տոկոսով է մեծ աշակերտի արտադրողականությունից
2. Քանի՞ ժամ կծախսի աշակերտն այն առաջադրանքի վրա, որը վարպետը կարող է ավարտել է ավարտել 20 ժամում:
3. Քանի՞ դետալ կպատրաստի վարպետն այն ժամանակահատվա-ծում, որի ընթացքում աշակերտը կարող է պատրաստել 96 դետալ:
4. Վարպետի և աշակերտի համատեղ պատրաստած 630 դետալներից քանի՞սն է պատրաստվել վարպետի կողմից:

4.Խնձորի, տանձի և դեղձի գները հարաբերում են ինչպես 3:4:6: 18 կգ միրգ գնելիս գնորդը յուրաքանչյուր տեսակի մրգի համար վճարել է նույն գումարը:

1. Գնված խնձորի կշիռը քանի՞ անգամ է շատ դեղձի կշիռից:
2. Գնված տանձի կշիռը քանի՞ տոկոսով է շատ դեղձի կշիռից:
3. Քանի՞ կիլոգրամ տանձ է գնվել:
4. Քանի՞ կիլոգրամ խնձոր կարելի էր գնել ամբողջ գումարով

Շտեմարաններից մեկում կար 21 ցենտներ կարտոֆիլ, իսկ մյուսում18 ցենտներ: Առաջին շտեմարան օրական սկսեցին բերել 9 ցենտներ կարտոֆիլ, իսկ երկրորդ շտեմարան 12 ցենտներ:

1. Քանի՞ օր հետո երկրորդ շտեմարանում կլինի 126 ցենտներ կարտոֆիլ:

1) 5

2) 7,5

3)9

4) 6

2. Քանի՞ տոննա կարտոֆիլ կլինի 3 օր հետո երկու շտեմարաններում միասին:

1)10

2)1

3)102

4)10,2

3. Քանի՞ տոննա կարտոֆիլ կլինի երկրորդ շտեմարանում, երբ առաջինում լինի 12 տ կարտոֆիլ:

1)16

2)15

3)9

4)14

4. Քանի՞ օր օր հետո առաջին շտեմարանում 1,2 անգամ քիչ կարտոֆիլ կլինի, քան երկրորդում:

1)9

2) 6

3)7

4)8

2)

Դասարանում կա 15 աշակերտ, որոնց 20%-ը գերազանցիկ են: Դասարանի տղաները 3-ով ավելի են աղջիկներից:

1. Քանի՞ տղա կա դասարանում:

1)6

2)9

3) 12

4) 8

15-3=12

12÷2=6

2. Գտնել դասարանի գերազանցիկ աշակերտների թիվը:

1)3

2) 5

3) 6

4) 12

100÷20=5

15÷5=3

3. Գտնել դպրոցի աշակերտների թիվը, եթե այդ դասարանի 3 աշակերտների թիվը դպրոցի աշակերտների թվի մասն է:

1) 200

2) 300

3) 400

4) 500

1 4. Քանի՞ գերազանցիկ տղա կա դասարանում, եթե աղջիկների ն են գերազանցիկ: 3

1) 1

2) 2

3)4

4) 3

Տեքստային խնդիրներ

Խնդիր 1. Արշակը և Բաբկենը միասին կշռում են 119 կգ, Արշակը և Գեղամը` 122 կգ, Բաբկենը և Գեղամը` 127 կգ:

1. Քանի՞ կգ են կշռում Արշակը, Բաբկենը և Գեղամը միասին:368:2=184

2.Քանի՞ կգ է կշռում Արշակը։184-127=57

3.Քանի՞ կգ-ով է Բաբկենը ծանր Արշակից։5կգ

4.Քանի՞ կգ է Արշակի, Բաբկենի և Գեղամի միջին քաշը։184/3

Խնդիր 2։Ծախսելով 9600 դրամ` գնորդը շուկայից գնեց 5 կգ կարտոֆիլ, 2 կգ միս և 4 կգ նարինջ: Մսի մեկ մեկ կիլոգրամն արժեր 3000 դրամ, իսկ նարնջի մեկ կիլոգրամը` 600 դրամ:

1. Քանի՞ դրամ վճարեց գնորդը կարտոֆիլի համար:

1200

2.Կարտոֆիլի գինը նարնջի գնի ո՞ր տոկոսն է կազմում։

1200:5=240

3. Քանի՞ կիլոգրամ նարինջ կկարողանար գնել գնորդը, եթե գներ 5 կգ կարտոֆիլ և 1 կգ միս։

240×100:600=40

Խնդիր 3։Առաջին տակառում կա 80 լ հեղուկ, իսկ երկրորդում` 64 լ: Առաջին տակառից օրական դատարկվում է 2,5 լ հեղուկ, իսկ երկրորդից` 0,5 լ:

1. Քանի՞ օրում կդատարկվի առաջին տակառը։

80:2,5=32

2.Քանի՞ օր հետո առաջին տակառում կմնա 30 լ հեղուկ:

80-30=50

50:2,5=20օր

3.Քանի՞ օր հետո երկրորդ տակառում կմնա նրա պարունակության 75%-ը։

64.0,75=48

64-48=16

16:0,5=32

4. Քանի՞ օր հետո տակառներում հեղուկները կհավասարվեն:

80-64=16

2,5-0,5=