Մարմինների էլեկտրոնացումը  էլեկտրական լիցքը էլեկտրացույց էլեկտրական լիցքը բաժանելիությանը 9

Դեռ հին ժամանակներից հայտնի էր, որ մի մարմինը մյուսով շփելիս՝ օրինակ, սաթը բրդով կամ ապակին մետաքսով, նրանք ձեռք են բերում այլ մարմիններ դեպի իրենց ձգելու հատկության: Ակնհայտորեն երևում է նաև, որ ձգողության այդ ուժը բազմաթիվ անգամ գերազանցում է նույն մարմինների գրավիտացիոն փոխազդեցության ուժը: Այս նոր փոխազդեցությանն անվանում են էլեկտրական (հուներեն «էլեկտրոն» բառը նշանակում է սաթ), փոխազդող մարմիններին՝ էլեկտրականացած, իսկ պրոցեսը՝ էլեկտրականացում:

Մարմինների էլեկտրական փոխազդեցությունը քանակապես բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է էլեկտրական լիցք և նշանակվում q տառով: ՄՀ-ում էլեկտրական լիցքի միավորը Կուլոնն է (1 Կլ)՝ ի պատիվ Շառլ Կուլոնի (1736−1806 թթ.), ով ձևակերպել է էլեկտրական լիցքերի փոխազդեցության օրենքը:

Ինչպես ցույց տվեցին փորձերը, բրդով շփված 2 սաթե կամ մետաքսով շփված 2 ապակե միատեսակ ձողերը իրար վանում են, իսկ ապակե և սաթե ձողերը՝ իրար ձգում:  Նշանակում է գոյություն ունի երկու տեսակի էլեկտրական լիցք: Ամերիկացի ֆիզիկոս Բենջամին Ֆրանկլինի առաջարկով մետաքսով շփված ապակու վրա առաջացած լիցքն անվանեցին դրական և վերագրեցին «+» նշան, իսկ բրդով շփված սաթի վրա առաջացած լիցքին՝ բացասական և վերագրեցին «−» նշան: Այս նշանակումից հետո կարելի է սահմանել լիցքավորված մարմինների փոխազդեցության կանոնը։

Նույն նշանի (կամ նույնանուն) լիցքեր ունեցող մարմինները փոխադարձաբար վանում են, իսկ հակառակ նշանի (կամ տատանուն) լիցքեր ունեցող մարմինները փոխադարձաբար ձգում են միմյանց:

Էլեկտրական փոխազդեցության ուժի գոյությունը պայմնավորված է մարմինների վրա ստատիկ լիցքերի առկայությամբ, այդ ուժի ուղղությանը՝ լիցքերի նշանով: Փորձը ցույց է տալիս, որ լիցքավորված մարմինների փոխազդեցության ուժի մեծությունը կախված է նրանց լիցքերի մեծություններից և լիցքավորված մարմինների միջև եղած հեռավորությունից:

Երկու անշարժ, կետային (փոքր չափեր ունեցող) լիցքերի փոխազդեցության ուժի մեծությունը ուղիղ համեմատական է լիցքերի մոդուլների արտադրային և հակադարձ համեմատական է դրանց հեռավորության քառակուսուն:  F=Kq1q2/R2    որտեղ q1-ը և q2-ը փոխազդող մարմինների էլեկտրական լիցքերի մեծություններն են, R-ը՝ նրանց միջև եղած հեռավորությունը: k-ն համեմատականության գործակից է, հաստատուն մեծություն, որը հավասար է k=9⋅109Ն⋅մ2/Կլ2 

Փորձնական ճանապարհով ստացված այս օրենքը կոչվում է Կուլոնի օրենք:

Տանը՝  դաս 1,2։ Պատասխանել 6-րդ էջի 1- 10 հարցերին, 10-րդ էջի 1-7 հարցերին։ Կատարել մարմինների էլեկտրականացման երևույթը ցուցադրող փորձեր։ Մեկնաբանությունները և եզրակացությունները տեղադրել անհատական բլոգներում, հղումը ուղարկել էլեկտրոնային հասցեիս։   Ֆիզիկա և աստղագիտություն 9: Հանրակրթական դպրոցի 9-րդ դասարանի դասագիրք / Է.Ղազարյան, Ա.Կիրակոսյան, Գ.Մելիքյան, Ռ.Թոսունյան, Ս.Մաիլյան, Ս.Ներսիսյան, Երևան, Էդիտ Պրինտ, 2015թ․

Դասարանում

1․ Ինչպե՞ս են փոխազդում միմյանց հետ թելից կախված 2 ձողերը

I ձող — մետաքսով շփված ապակե

II ձող — մետաքսով շփված ապակե

վանում են
չեն փոխազդում
ձգում են
2․ Ո՞ր դեպքում լիցքավորված/չլիցքավորված մարմինները միմյանց կվանեն:




3․Լիցաքավորված գնդի մոտ կախված խցանե A և B գնդիկները լիցքավորված են:

Ի՞նչ նշան ունեն գնդիկների լիցքերը:


A բացասական, B դրական
A դրական, B դրական
A բացասական, B բացասական
4․ Ինչպե՞ս կփոխվի երկու կետային լիցքերի փոխազդեցության ուժը , եթե դրանց հեռավորությունը  և լիցքերից յուրաքանչյուրի արժեքը փոքրացվի 8 անգամ:


կմեծանա 8 անգամ
չի փոխվի
կմեծանա 16 անգամ
կփոքրանա 8 անգամբ
5․ Քանի՞ մետրով պետք է մեծացնել 6 մ հեռավորության վրա գտնվող լիցքերի միջև տարածությունը, որպեսզի նրանց փոխազդեցության ուժը փոքրանա 36 անգամ:

6․ Քանի՞ մետրով պետք է մեծացնել 2 մ հեռավորության վրա գտնվող լիցքերի միջև տարածությունը, որպեսզի նրանց փոխազդեցության ուժը փոքրանա 4 անգամ:

Աշխարհագրություն 9




1.Ուրվագծային կամ թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ հարևան երկրներն ու նրանց հետ ունեցած ՀՀ սահմանների երկարությունը:
2.Թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ տարածքի հեռավորությունը (ուղիղ գծով) Սև ծովից, Միջերկրական ծովից, Կասպից ծովից և Պարսից ծոցից:
3.Բնութագրեք ՀՀ աշխարհագրական դիրքը դիտարկելով այն տնտեսական, քաղաքական և կլիմայական տեսանկյուններից:
4.Նշեք 5 երկիր, որոնց աշխարհագրական դիրքը նման է ՀՀ աշխարհագրական դիրքին:

Երկրաչափություն 9 դասարանում

A կետը գտնվում է Ox դրական կիսառանցքի, իսկ B կե- տը՝ Oy դրական կիսառանցքի վրա: Գտեք ABC եռանկյան գագաթների կոորդինատները, եթե՝ ա) OA = 5, OB = 3, p) OA = a, OB = b:

. A կետը գտնվում է Ox դրական կիսառանցքի, իսկ B կե- տը՝ Oy դրական կիսառանցքի վրա: Գտեք OACB ուղղանկ- յան գագաթների կոորդինատները, եթե՝ ա) OA = 6,5, OB=3, p) OA = a, OB = b:

MNPQ քառակուսին գծեք այնպես, որ P գագաթն ունենա (−3, 3) կոորդինատները, իսկ անկյունագծերը հատվեն կոորդինատների սկզբնակետում։ Գտեք M. N և Q կետե- րի կոորդինատները։

Գտեք նկար 4-ում պատկերված ABC հավասարասրուն եռանկյան գագաթների կոորդինատները, եթե AB=2a, իսկ CO բարձրությունը հավասար է հ-ի:

Էուկարիոտ նախակորիսավորի տարբերություն

Էուկարիոտ

կամ Էուկարիոտ են կոչվում բոլոր օրգանիզմները, որոնց բջիջներն ունեն բջջակորիզ և ներքին թաղանթ (մեմբրան)։ Կորիզավոր են՝ բույսերը, կենդանիները, սնկերը։ Նրանց հատկանիշներն են.

  • Ժառանգական նյութը քրոմոսոմներում է, որոնք էլ գտնվում են կորիզում։
  • Ոչ բոլոր գեներն են ակտիվ։
  • Էուկարոտ բջիջներում կա մեկ կամ մի քանի կորիզ, որը ցիտոպլազմայից սահմանապատված է կորիզաթաղանթով։ Այն կազմված է երկու շերտից, որոնց միջև եղած տարածությունը լցված է հեղուկով։ Կորիզաթաղանթի վրա կան ծակոտիներ։
  • Ունեն հետևյալ օրգանոիդները՝ 2 թաղանթ ունեցող ` միտոքոնդրումներ, քլորոպլաստներ, 1 թաղանթ ունեցող` էնդոպլազմայի ցանց, գոլջի ապարատ, լիզոսոմ։ Թաղանթ չունենեցող՝ ռիբոսոմներ, բջջային կենտրոն։
  • Բաժանվում են կորիզակիսումով։

Կորիզավորների կառուցվածք

[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կորիզավոր օրգանիզմների բջիջները նույնպես արտաքինից ծածկված են թաղանթով, որի տակ ցիտոպլազման է։ Ի տարբերություն նախակորիզավորների՝ կորիզավոր բջիջների ցիտոպլազմայում են գտնվում կորիզը և բազմաթիվ օրգանոիդներ՝ էնդոպլազմային ցանցը, Գոլջիի համալիրը, միտոքոնդրիումները և այլն։

Կորիզավոր բջիջներում կորիզը ցիտոպլազմայից սահմանազատված է կորիզաթաղանթով։ Կորիզում են բջջի գենետիկական տեղեկատվություն կրող կառուցվածքներն են՝ քրոմոսոմները։

Բջջում յուրաքանչյուր օրգանոիդ կատարում է որոշակի գործառույթ, վերջիններս էլ ամբողջությամբ պայմանավորում են բջջի կենսագործունեությունը։ Բջիջների ձևերը բազմազան են, ինչը պայմանավորված է նրանց ֆունկցիայով։

Էուկարիոտիկ բջիջը ունի բարդ մոլեկուլային կառուցվածք[2]։ Այստեղ տարբերակված են բջջի բաղադրամասերը՝ բջջաթաղանթը, ցիտոպլազման և բջջակորիզը։ Ի տարբերություն Պրոկարիոտիկ բջիջների, այս տեսակի բարդ բջիջներում կան նաև էնդոպլազմային ցանց, Գոլջիի ապարատ, միտոքոնդրիումներ և այլ օրգանոիդներ։ Կենդանական էուկարիոտիկ բջիջներում չկան պլաստիդներ, որոնք նկատվում են կենդանական բջիջների մոտ։

Էուկարիոտիկ բջիջների մյուս տարբերակիչ հատկությունը նրանց ամուր բջջապատը և խոշոր վակուոլների առկայությունն է։ Բարձրակարգ բույսերի բջիջներում բացակայում է բջջակենտրոնը կամ բջջային կենտրոնը։ Սնկերի և բակտերիաների բջջապատը կազմված է ճարպանման խիտին նյութից։ Բջջում պլաստիդները բացակայում են։

Նախակաորիզավոր

Նախակորիզավորները հանդիսանում են կյանքի կազմավորման բջջային մակարդակի առաջին ներկայացուցիչներ: Նրանք երկրագունդը գրաված առաջին օրգանիզմներն են: Նախակորիզավորները տարբերվում են մյուս օրգանիզմներից և շատ բազմազան են: Այդ պատճառով նախակորիզավորներն ունեն դասակարգման սեփական աստիճանակարգը կենդանի օրգանիզմների կայսրությունում:

Նախակորիզավորներն ունեն հետևյալ կարգաբանական դիրքը կենդանի օրգանիզմների բազմազանության մեջ. 

միկկ.jpg

Նախակորիզավոր օրգանիզմների կառուցվածքի և կենսագործունեության հետ հարմար է ծանոթանալ բակտերիաների օրինակով:

Բակտերիաները հանդիսանում են երկրագնդի հնագույն բնակիչները, որոնք ձևավորվել են մոտ 3,5 միլիարդ տարի առաջ: Բակտերիա հունարեն նշանակում է ձողիկ — «բակտերիոն»: Բակտերիաները միաբջիջ, անզեն աչքով անտեսանելի պարզագույն օրգանիզմներ են:

Բակտերիաների կառուցվածքը համարժեք է բջջի կառուցվածքին, սակայն ունի որոշակի առանձնահատկություններ:

Բակտերիալ բջիջը բաղկացած է ցիտոպլազմայից, որի մեջ գտնվում են.

  • բջջի կենսագործունեության համար անհրաժեշտ օրգանոիդը` ռիբոսոմները,
  • տարատեսակ պիտանի օրգանական մոլեկուլներ` ներառուկներ, օրինակ` սպիտակուցներ,
  • նյութափոխանակության արգասիքներ,
  • ժառանգական նյութ:

Երկրաչափություն 8 տարվա  անփոփում

Երկրաչափություն մարտ

Երկրաչափություն մարտ

Երկրաչափություն 8 Ապրիլ

Երկրաչափություն 8 Ապրիլ

Երկրաչափություն 8 Ապրիլ

Երկրաչափություն 8 Ապրիլ

Երկրաչափություն 8 մայիս

Երկրաչափություն 8 մայիս

Երկրաչափություն 8 մայիս

Երկրաչափություն 8 մայիս

Երկրաչափություն 8 մարտ


1.Գրել ուղանկյան,զուգահեռագծի,եռանկյան,շեղանկյան և սեղանի մակերեսների հաշվման բանաձևերը։

2.Գտնել ուղղանկյան մակերեսը,եթե դրա կողմերից մեկը մյուսից մեծ է երկու անգամ,իսկ պարագիծը հավասար է 48սմ։

3.Զուգահեռագծի կողմերն են 5սմ և 10սմ,իսկ անկյուններից մեկը 300։Գտնել զուգահեռագծի մակերեսը։

4.Գտնել 12սմ և 8սմ կողմերով ուղղանկյուն եռանկյան մակերեսը։

5.Գտնել 6սմ և 10սմ հիմքերով և 8սմ բարձրությամբ սեղանի մակերեսը։

Պատասխաններ

1. Ուղանկյան մակերեսի հաշվման բանաձևը:
   Երկարություն × Լայնություն

2. Ուղղանկյան մակերեսը:
   48 սմ²

3. Զուգահեռագծի մակերեսը:
   (5սմ + 10սմ) × 300 / 2 = 4500 սմ²

4. Ուղղանկյան եռանկյան մակերեսը:
   12սմ × 8սմ / 2 = 48 սմ²

5. Սեղանի մակերեսը:
   (6սմ × 10սմ × 8սմ) / 2 = 240 սմ²

Երկրաչափություն 8 մարտ


1.

C կետը 64 սմ երկարությամբ AB հատվածի միջնակետն է: CA ճառագայթի վրա D կետը նշված է այնպես, որ CD = 15 սմ: Գտեք BD և DA հատվածների երկարությունները:
64 ։ 2=32(AC=CB)
32 + 15=47(BD)
32 — 15=17(AD)

2.

D կետը գտնվում է AB հատվածի վրա, որի երկարությունը 14 սմ է: Գտեք AD հատվածի երկարությունը, եթե DA = 3DB
Լուծում

x + 3x = 4x

4x = 14

x = 14/4

x = 3,5 սմ

14 – 3,5 = 10,5

                                                                Պատ. ՝ AD = 10,5 սմ

3.

Եռանկյան պարագիծը 48սմ է, իսկ կողմերից մեկը՝ 18սմ: Գտեք մյուս երկու կողմերը, եթե նրանց տարբերությունը 4,6սմ է:   
Տրված՝
P=48սմ

AB=18սմ

BC=x սմ

AC= x+4,6 սմ
AC,BC-?

P=AB+BC+AC
48սմ=18սմ+x+x+4,6սմ
48-18-4,6=2x
25,4սմ =2x

x=12,7
AC=4,6+12,7=17,3

4.

Հավասարասրուն եռանկյան հիմքը երկու անգամ փոքր է սրունքից, իսկ պարագիծը 50 սմ է: Գտեք եռանկյան կողմերը

Լուծում

Հավասարասրուն եռանկյան մի կողմը նշանակենք x

x + x + x/2 = 50

2x/1 + x/2 = 50

4x + x/2 = 50

5x/2 = 50/1

5x = 50 * 2

5x = 100

x = 20

AB = BC = 20

AC = x/2 = 20/2 = 10                                                  Պատ.՝ 20 սմ և 10 սմ

5.

Բութանկյուն հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը 45 սմ է, իսկ նրա կողմերից մեկը մյուսից փոքր է 9 սմ-ով: Գտեք եռանկյան կողմերը
Լուծում

x + x + (x + 9) = 45

3x + 9 = 45

3x = 45 – 9

3x = 36

x = 36 : 3

x = 12

(x + 9) = 21                                                             Պատ.՝ 12 սմ և 21 սմ

6.

DK հիմքով DEK հավասարասրուն եռանկյան մեջ EF հատվածը կիսորդ է, DK=16 սմ, <DEF=430: Գտեք KF-ը, <DEK-ն, <EFD-ն:

<FK = 16 : 2 = 8սմ

<DEK = 43 * 2 = 86սմ

<EFD = 90^0

Պատ․՝ 8սմ, 86սմ, 90^0։

7.

Գտեք երկու ուղիղների հատումից առաջացած չփռված անկյունները, եթե՝ ա) դրանցից երկուսի գումարը 1140 է, բ) երեք անկյունների գումարը 2200 է:

<1+<2=1140

114:2=570

<3=1800-570=1230

<3=1230,<4=1230 հակադիր անկյուններ է

8. OC ճառագայթը AOB անկյունը տրոհում է եր– կու անկյան: Գտեք COB անկյունը, եթե LAOB = 78°, իսկ AOC անկյունը 18°–ով փոքր է BOC անկյունից

Երկրաչափություն 8 Ապրիլ

1.

C կետը 64 սմ երկարությամբ AB հատվածի միջնակետն է: CA ճառագայթի վրա D կետը նշված է այնպես, որ CD = 15 սմ: Գտեք BD և DA հատվածների երկարությունները:
64 ։ 2=32(AC=CB)
32 + 15=47(BD)
32 — 15=17(AD)

2.

D կետը գտնվում է AB հատվածի վրա, որի երկարությունը 14 սմ է: Գտեք AD հատվածի երկարությունը, եթե DA = 3DB
Լուծում

x + 3x = 4x

4x = 14

x = 14/4

x = 3,5 սմ

14 – 3,5 = 10,5

                                                                Պատ. ՝ AD = 10,5 սմ

3.

Եռանկյան պարագիծը 48սմ է, իսկ կողմերից մեկը՝ 18սմ: Գտեք մյուս երկու կողմերը, եթե նրանց տարբերությունը 4,6սմ է:    
Տրված՝
P=48սմ

AB=18սմ

BC=x սմ

AC= x+4,6 սմ
AC,BC-?

P=AB+BC+AC
48սմ=18սմ+x+x+4,6սմ
48-18-4,6=2x
25,4սմ =2x

x=12,7
AC=4,6+12,7=17,3

4.

Հավասարասրուն եռանկյան հիմքը երկու անգամ փոքր է սրունքից, իսկ պարագիծը 50 սմ է: Գտեք եռանկյան կողմերը

Լուծում

Հավասարասրուն եռանկյան մի կողմը նշանակենք x

x + x + x/2 = 50

2x/1 + x/2 = 50

4x + x/2 = 50

5x/2 = 50/1

5x = 50 * 2

5x = 100

x = 20

AB = BC = 20

AC = x/2 = 20/2 = 10                                                  Պատ.՝ 20 սմ և 10 սմ

5.

Բութանկյուն հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը 45 սմ է, իսկ նրա կողմերից մեկը մյուսից փոքր է 9 սմ-ով: Գտեք եռանկյան կողմերը
Լուծում

x + x + (x + 9) = 45

3x + 9 = 45

3x = 45 – 9

3x = 36

x = 36 : 3

x = 12

(x + 9) = 21                                                             Պատ.՝ 12 սմ և 21 սմ

6.

DK հիմքով DEK հավասարասրուն եռանկյան մեջ EF հատվածը կիսորդ է, DK=16 սմ, <DEF=430: Գտեք KF-ը, <DEK-ն, <EFD-ն:

<FK = 16 : 2 = 8սմ

<DEK = 43 * 2 = 86սմ

<EFD = 90^0

Պատ․՝ 8սմ, 86սմ, 90^0։

7.

Գտեք երկու ուղիղների հատումից առաջացած չփռված անկյունները, եթե՝ ա) դրանցից երկուսի գումարը 1140 է, բ) երեք անկյունների գումարը 2200 է:

<1+<2=1140

114:2=570

<3=1800-570=1230

<3=1230,<4=1230 հակադիր անկյուններ է

8. OC ճառագայթը AOB անկյունը տրոհում է եր– կու անկյան: Գտեք COB անկյունը, եթե LAOB = 78°, իսկ AOC անկյունը 18°–ով փոքր է BOC անկյունից