Արատեսի մասին

«Ես գնացի Արատես 24-26։ Մենք շարժվեցինք ժամը 9:30-ին, հասանք ժամը 14:30։ Մենք գնացել ենք ընկեր Վահրամի և ընկեր Գոհարի հետ։ Առաջին օրը շատ լավ անցավ։ Մենք կրակեցինք և սովորեցինք շարք կանգնել։ Թիմերի բաժանվեցինք՝ առաջին և երկրորդ։ Ես առաջին խմբից էի և սովորեցինք, որ պետք է պատասխանել (ճիշտ այդպես) բառակապակցությամբ։ Այդ օրը 90 հատ ժիմ արեցի, նաև կրակելուց ստացա 13 բալ։ Մեր խումբը կրեց, և նաև ասեմ, որ մյուս խումբը պարտվեց։ Պետք էր տարածքը մաքրել տերևներից, բայց մենք գնացինք և օգնեցինք պարտվող խմբին, որպեսզի ավելի շուտ վերջացնեն։ Մենք շարվեցինք ժամը 00:00-ի համար՝ գիշերը, որպեսզի նշենք իմ ընկերոջ ծնունդը։ Շատ լավ անցավ։ Նշելուց հետո մենք շարք կանգնեցինք։ Մեզ տվեցին ռեզինից զենքեր, և ռազմավարական դիրքեր ընդունեցինք, որպեսզի պաշտպանենք մեր դիրքերը:Եկավ 2-րդ օրը, մենք արդնացանք ժամը 8:30-ին և պետք էր շարք կանգնել ժամը 9:00-ին։ Մենք գնացինք մարզվելու, և երբ եկանք՝ նախաճաշ պատրաստեցին։ Շատ համեղ էր։ Պատրաստում էր ընկեր Գոհարը։ Ես շատ հավանեցի նրա պատրաստած ուտելիքները։ Մենք նախաճաշեցինք, և շարվեցինք։ Սկսեցինք կրակել։ Այդ օրը կրակեցի 19 բալ։ Կրկին, ով պարտվում էր, նա իջնում էր ձոր և փայտ էր բերում։ Մեր թիմը կրեց, բայց ես իջա և օգնեցի։ Այդ օրը մենք խորոված արեցինք։ Շատ համեղ էր։ Մասնավորապես, ինձ դուր եկավ ընկեր Վահրամի և ընկեր Խաչիկի պատրաստած խորովածը։ Մենք պետք էր նույն կերպ հերթապահություն անեինք, ինչպես առաջին օրը, բայց սենյակում։ Հերթապահության իմաստն այն էր, որ ամեն երկու ժամը մեկ՝ մենք հերթապահներով փոխվում էինք և հետևում էինք վառարանի: 3-րդ օրը մենք արթնացանք ժամը 8:30-ին և շարվեցինք ժամը 9:00-ին։ Մենք գնացինք նախավարժանքի, արեցինք նախաճաշ և կրակեցինք։ Ես այդ օրը կրակեցի 21 բալ։ Մեր թիմը պարտվեց։ Ով պարտվում էր, նա ավտոբուսի հետևից մոտ 200 մետր քայլում էր, բայց մենք բոլորս՝ մեկը մյուսին օգնելով, քայլեցինք։ Ես հասկացա Արատեսում, որ պետք է լինել միասին, պետք է հրամատարի հետ ճիշտ խոսել։ Մենք շարժվեցինք ժամը 14:30-ին և հասանք ժամը 18:30-ին։Ես այսպիսի Արատես դեռ չեմ ունեցել:

Անհատական նախագիծ 9

1.Ինչո՞ւ  են 6-րդ խմբի խմբի գլխավոր ենթախմբի  տարրերին անվանում «քալկոգեններ»,   6-րդ խմբի խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերին՝ кислորոդ, սուլֆուր, սելեն, տելուր և պոլոնիում, անվանում են «քալկոգեններ» (անգլ.՝ chalcogens), քանի որ այս տարրերը գտնվում են բնական միացություններում՝ հատկապես մետաղների հետ կապված ձևով, որոնք կոչվում են «քալկոգենային» միացություններ:

        թվարկեք  այդ  տարրերը, բնութագրեք  այդ  տարրերի  ատոմների     

        բաղադրությունը   և   էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը:

*2-  «Քալկոգենների  ատոմները   ինչպիսի՞   վալենտականություն    

       և   օքսիդացման   աստիճան   են   ցուցաբերում   միացություններում, գրեք  օրինակներ…

Քալկոգենների (6-րդ խմբի տարրերի) ատոմները ունեն տարբեր վալենտականություն, որը կախված է դրանց արտաքին էլեկտրոնային շերտից:

Օքսիգեն (O)՝ սովորաբար ունի -2 վալենտականություն: Այն ամենայն հավանականությամբ բացասական վալենտականություն ունի, քանի որ այն մեծ ուժով գրավում է էլեկտրոնները: Օքսիգենը կարող է նաև ստանալ +2 վալենտականություն մի քանի քիմիական միացություններում, օրինակ՝ օքսիդներում (օր.՝ O₂Cl₂), բայց հիմնականում հայտնվում է -2 վալենտականությամբ։

*3 — «Քալկոգեններ  ինչպիսի՞ միացությունների  ձևով  են  տարածված  բնության   մեջ:

  • Թթվածնի  տարածվածությունը  երկրագնդի վրա
  • Թթվածնի  դիրքը պարբերական համակարգում, ատոմի կառուցվածքը, իզոտոպների բաղադրությունը(պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների քանակը իզոտոպներում), վալենտականությունը և օքսիդացման  աստիճանը  միացություններում
    Ինչո՞ւ  են 6-րդ խմբի խմբի գլխավոր ենթախմբի  տարրերին անվանում «քալ
    6-րդ խմբի խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերին՝ кислորոդ, սուլֆուր, սելեն, տելուր և պոլոնիում, անվանում են «քալկոգեններ» (անգլ.՝ chalcogens), քանի որ այս տարրերը գտնվում են բնական միացություններում՝ հատկապես մետաղների հետ կապված ձևով, որոնք կոչվում են «քալկոգենային» միացություններ:
    Բառը «քալկոգեն» գալիս է հունարենից՝ «խալկոս» (χαλκός), որը նշանակում է «բրոնզ» կամ «մետաղ», և «գեն» (γενής), ինչը նշանակում է «առաջացող» կամ «պտղաբեր»։ Սա վերաբերում է այն փաստին, որ այս տարրերը շատ հաճախ հանդիպում են մետաղների հետ միացած ձևով՝ կազմելով հանման նյութեր, ինչպիսիք են հանքանյութերը (օրինակ՝ սուլֆիդները, օքսիդները և այլն)։
    Քալկոգենների քիմիական հատկությունները բնութագրվում են նրանով, որ նրանք հաճախ առաջացնում են բարդ միացություններ մետաղների կամ այլ տարրերի հետ, և նրանք ունեն բազմաթիվ կարևոր դերեր կենդանական և բույսային աշխարհի կյանքում։

    Քալկոգենների  ատոմները   ինչպիսի՞   վալենտականությու
    Քալկոգենների (6-րդ խմբի տարրերի) ատոմները ունեն տարբեր վալենտականություն, որը կախված է դրանց արտաքին էլեկտրոնային շերտից:
    Օքսիգեն (O)՝ սովորաբար ունի -2 վալենտականություն: Այն ամենայն հավանականությամբ բացասական վալենտականություն ունի, քանի որ այն մեծ ուժով գրավում է էլեկտրոնները: Օքսիգենը կարող է նաև ստանալ +2 վալենտականություն մի քանի քիմիական միացություններում, օրինակ՝ օքսիդներում (օր.՝ O₂Cl₂), բայց հիմնականում հայտնվում է -2 վալենտականությամբ։
    Սուլֆուր (S)՝ կարող է ունենալ մի քանի վալենտականություն՝ -2, +2, +4, +6: Սուլֆուրի վալենտականությունը կարող է փոփոխվել կախված դրա միացման տիպից (օր.՝ H₂S-ում -2, SO₂-ում +4, SO₃-ում +6)։
    Սելեն (Se)՝ ինչպես սուլֆուրը, ունի մի քանի վալենտականություն՝ -2, +2, +4, +6։ Սելենը, օրինակ, կարող է լինել -2 վալենտականությամբ սելենիդների մեջ (Se²⁻) և +4 կամ +6 վալենտականությամբ սելենային միացություններում։
    Տելուր (Te)՝ սովորաբար ունի -2, +2, +4, +6 վալենտականություն։ Տելուրն առավել հաճախ հայտնվում է -2 վալենտականությամբ (օր.՝ Te²⁻), բայց կարող է նաև ունենալ դրական վալենտականություն բարդ միացություններում։
    Պոլոնիում (Po)՝ ունի հիմնականում +2 և +4 վալենտականություն: Սովորաբար պոլոնիումի +2 վալենտականությունը բնորոշ է դրա միացություններին։
    Այս տարրերի վալենտականությունը մեծապես կախված է այն սիմետրիկ տարրերից, որոնց հետ դրանք միանում են, ինչպես նաև նրանց օքսիդացման պայմաններից:

    Թթվածնի  դիրքը պարբերական համակարգում, ատոմի կառուցվածքը, իզոտոպների բաղադրությունը(պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների քանակը իզոտոպներում), վալենտականությունը և օքսիդացման  աստիճանը  միացություններում
    Թթվածնի դիրքը պարբերական համակարգում
    Թթվածնը գտնվում է պարբերական համակարգի 16-րդ խմբում (քալկոգենների խումբ) և 2-րդ շրջանում։ Այն երկրորդ առավել էլեկտրամկայուն տարրն է, երբ կանդրադառնանք էլեկտրոնային կազմի և օքսիդացման հզորության տեսակետից։
    Ատոմի կառուցվածքը
    Թթվածնի ատոմի կառուցվածքը հետևյալն է՝
    Ատոմի համարը՝ 8
    Ատոմի զանգվածը՝ մոտ 16 մ.զ.
    Էլեկտրոնների քանակը՝ 8
    Էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիան՝ 1s² 2s² 2p⁴
  • Թթվածնի  ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական  հատկությունները 
  • Օդի բաղադրությունը:  Ինչպիսի՞   թունավոր  նյութեր կարող  են պարունակվել օդում(պինդ, հեղուկ,գազային)
  • Օզոն,   Օզոնային ճեղքերի առաջացման պատճառները   որո՞նք  են 
  • Որտե՞ղ  է  կիրառվում  թթվածնը:

 Լաբորատոր փորձեր՝  Այրման  ռեակցիաներ: Օդի  բաղադրությունը:

Անհատական աշխատանքների  թեմաները՝

  • Ի՞նչ  է  մթնոլորտը, մթնոլորտի շերտերը որո՞նք են:
  • Մթնոլորտը մոլորակների (այդ թվում՝ Երկրի) շուրջ գտնվող գազերի շերտն է, որը պահպանում է կենդանի օրգանիզմների կյանքը՝ ապահովելով օդը, ջուրը, ջերմաստիճանը և տարբեր այլ գործոններ: Մթնոլորտը նաև պաշտպանում է Երկիրը վնասակար ճառագայթումից և այլ վտանգներից:
    Երկրի մթնոլորտը բաժանվում է մի քանի շերտերի՝ ըստ բարձրության և բնութագրական առանձնահատկությունների:
    Տրոպոսֆերա (տեղապաշտպանություն)
    Սա մթնոլորտի ստորին շերտն է, որը սկսվում է Երկրի մակերևույթից և հասնում մոտ 8–15 կմ բարձրության (հարավային և հյուսիսային շրջաններում տարբեր է): Այստեղ է գտնվում կյանքի մեծ մասը, օդը, խոնավությունը, եղանակը և մетеորլոգիական երևույթները (առաջանում են ամպերը, անձրևները, քամիները և այլն):
    Ստրատոսֆերա (երկարաձիգ շերտ)
    Ստրատոսֆերան սկսվում է տրոպոսֆերայից մոտ 15 կմ բարձրությունից և հասնում մինչև 50 կմ բարձրություն: Այս շերտում օդի ճնշումը նվազում է, իսկ ջերմաստիճանը՝ բարձրանում: Այստեղ է գտնվում օզոնի շերտը, որը պաշտպանում է Երկիրը արևի վտանգավոր ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից:
    Մեզոսֆերա (միջնաբառարան)
    Մեզոսֆերան գտնվում է ստրատոսֆերայից բարձր՝ մոտ 50 կմ-ից մինչև 85–90 կմ բարձրություն: Այստեղ ջերմաստիճանը շարունակաբար իջնում է, իսկ օդը դառնում է շատ բարակ: Դեպի այս շերտում են մտնում մетеորիտները, որոնք այրվում են մթնոլորտում:
    Թերմոսֆերա (բարձր ջերմաստիճան)
    Թերմոսֆերան գտնվում է մոտ 85–90 կմ բարձրությունից մինչև մոտ 500–1000 կմ բարձրություն: Այս շերտում ջերմաստիճանը բարձրանում է շատ բարձր (դառը մինչև 1500 °C), քանի որ մթնոլորտի գազերը ձուլվում են արևի ճառագայթման ազդեցությամբ: Այստեղի օդը շատ բարակ է, բայց դառնում է ավելի նուրբ բարձրության հետ: Սա նաև այն տարածքն է, որտեղ ձևավորվում են որոշ արհեստական卫 ուղեծրեր:
    Էքզոսֆերա (ձգտում դեպի բաց տիեզերք)
    Սա մթնոլորտի ամենաբարձր շերտն է՝ մոտ 500–1000 կմ-ից սկսած մինչև մոտ 10 000 կմ բարձրություն: Այս շերտում օդի մասնիկները շատ խիստ ցրված են, և այն աստիճանաբար անցնում է բաց տիեզերքին:

Եղիշե Չարենց մասին ամենա հետաքրքիր պատմություն

Ուսուցիչը

1920 թվականի մայիսից մինչև նոյեմբեր Եղիշե Չարենցն աշխատել է որբանոցում՝ որպես հայոց լեզվի և թվաբանության ուսուցիչ։

Չարենցը ուսուցչի պաշտոնից զատ՝ փորձում էր ուրախությամբ լցնել որբերի առօրյան։

Նա մի օր էլ առաջարկում է որբանոցի երեխաների գնալ «Ֆրանսիա» ռեստորան՝ ճաշելու։ Որբանոցի կառավարիչը տեղյակ չէր նրա պլաններից, և երբ նրան ասում են, թե պետք է թույլտվություն վերցնել, պատասխանում է․ «Դատարկ բան է, դուք գնում եք դաստիարակի հետ։ Ես ռոճիկ եմ ստացել, տրամադրությունս լավ է, ուզում եմ ուրախանալ, իսկ մենակ անհնար է։ Ուզում եմ իմանալ նաև, թե որբերը կարո՞ղ են ուրախանալ և ինչպես են ուրախանում»։

2․ Ընկերը

Հենց որբանոցում է Չարենցը ծանոթանում հայ գրականության ականավոր գործիչներից շատերի հետ։ Նրանց թվում էր Գուրգեն Մահարին։ Մահարին դառնում է գրողի գրական ընկերը, տառապանքների ականատեսն ու աջակիցը։ Մինչև կյանքի վերջ նրանց ընկերությունը պահպանվեց, թեև Մահարին գտնվում էր աքսորում։

3․ Հավիտենական սերը

Որբանոցը բեկումնային շրջան էր Չարենցի համար։ Որբանոցում էր աշխատում նաև Չարենցի հավիտենական սերը` Արփենիկ Չարենցը։

Հայտնի փաստ է, որ Եղիշե Չարենցի անձնական կյանքը եղել է շատ բուռն և լի բազմաթիվ սիրային արկածներով: Սակայն Արփենիկը մնաց նրա հավերժական սերը, որին չկարողացան խամրեցնել ո՛չ ժամանակը, և ո՛չ էլ այլ կանայք։

1926թ․-ի դեկտեմբերի վերջին կտրուկ վատանում է Չարենցի կնոջ՝ Արփենիկի առողջական վիճակը: Նրա մոտ հղիության հետ կապված բարդություններ են ի հայտ գալիս, և 1927-ի հունվարի 1-ին Արփենիկը մահանում է: Հոգեկան ծանրագույն վիճակում էր գտնվում Չարենցը: Արդեն գերեզմանի մոտ նա դիմադրել է, չի թողել, որ դագաղը գերեզմանափոս իջեցնեն, ստիպել է բացել կափարիչը և կրկին ու կրկին հպվել Արփենիկի դեմքին։

Վկայություններ կան նաև, որ Արփենիկի դագաղում, ապակյա տարայի մեջ Չարենցը թողնում է ինչ-որ ձեռագրեր՝ հավանաբար նվիրված Արփենիկին։

Թաղումից հետո հաջորդ օրն իսկ Չարենցը տան բակում՝ խարույկի մեջ, այրել է հանգուցյալ կնոջ բոլոր զգեստները։

Չարենցը Արփենիկի թաղման արարողությունից առաջ հանել էր տվել կնոջ գիպսե դիմակն ու ձեռքի կրկնօրինակը։ Դրանք միշտ նրա հետ են եղել, ներշնչել են նրան, իսկ մյուսներին՝ վախեցրել։

Պատմություն 9

Մեսրոպ Մաշտոցը ծնվել է 361թ. Տարոն գավառի Հացեկաց գյուղում։ Կրթությունը ստացել է Տարոնում, որից հետո գնում է Վաղարշապատ և Խոսրով զինվորական ծառայության։ Մաշտոցը հիանալի գիտեր մայրենի լեզուն, հունարեն, ասորերեն։ Մաշտոցը գնում է Գողթան գավառը և զբաղվում քրիստոնեական քարոզչությամբ։ Նա մտածում է Աստվածաշնչի հայերեն գրավոր թարգմանության մասին։ Մեսրոպ Մաշտոցը Գողթան գավառից վերադառնում է Վաղարշապատ ու հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթևին պատմում է հայ գրեր ունենալու իր մտադրության մասին, քաթողիկոսը հավանում է այդ միտքը։ Եկեղեցական ժողովում որոշվում է «հայ ազգի համար նշանագրեր գտնել»։ Վռամ Շապուհ արքան հասկանում է, որ սա պետության համար կարևոր գործ է ու աջակցում է Մեսրոպ Մաշտոցին և Սահակ Պարթևին։ Վռամ Շապուհի կարգադրությամբ Մաշտոցը նշանագրեր ստեղծելու նպատակով մի խումբ աշակերտների հետ մեկնում է Եդեսիա։ Եդեսիայում Մաշտոցը 405թ. ստեղծում է Հայոց Այբուբենը։ Հայերեն թարգմանված ու գրված առաջին նախադասությունն Աստվածաշնչից էր . «Ճանաչել զիմաստութիւուն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ»։ Վերադարձող Մեսրոպ Մաշտոցին Երասխի ափին դիմավորում են Վռամ Շապուհ արքան, Սահակ Պարթևը, կաթողիկոսը, նախարարները, ժողովրդի բազմությունը և ուղեկցում են մայրաքաղաք։

5-րդ դարում ստեղծվեց և մեծ վերելք ապրեց հայ պատմագրությունը։ Հայ դասական պատմագրության սյունը Մովսես Խորենացու «Հայոց Պատմությունն է» , որը հայ ժողովրդի պատմությունը հնագույն ժամանակներից մինչև 440թ: Մովսես Խորենացին իր դարաշրջանի հայ պատմիչներից առաջինն էր, ով ամբողչական շարադրեց հայոց պատմությունը։ Կորյուն վարդապետը գրել է «Վարք Մաշտոցի» երկը, որը նվիրել է իր ուսուցչի ՝ Մեսրոպ Մաշտոցի կյանքին և գործունեությանը։ Ագաթանգեղոսի «Հայոց Պատմությունը» նվիրված է Ս.Գրիգորի և Տրդատ Մեծ թագավորի կյանքին ու գործունեությանը: Փավստոս Բյուզանդի «Հայոց Պատմությունը» ընդգրկում է Հայոց աշխարհի 4-րդ դարի սկզբից մինչև 385-387թթ ընդգրկող պատմությունը։ 5-րդ դարի կեսերից հայ ժողովրդի մղած ազատագրական պայքարը նկարագրված է Եղիշեի «Վարդանի և Հայոց պատերազմի» մասին ու Ղազար Փարպեցու «Հայոց Պատմություն» երկերում։ Եղիշեի երկը նվիրված է Վարդան Մամիկոնյանի գլխավորած հզոր ապստամբությունը, իսկ Ղազար Փարպեցին մանրամասն ներկայացրել է Վահան Մամիկոնյանի գլխավորած ապստամբությունը։ 6-րդ դարում մինչև 661թ. իրադարձությունները նկարագրված են Սեբեոսի «Պատմությունում»։ Հեղինակը հատուկ ուշադրություն է դարձրել հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարին և հայոց ամբողջական ու անկախ պետության վերականգման ուղղված հայ գործիչների ջանքերին։ Մովսես Կաղականտվացին իր «Աղվանից աշխարհի պատմությունում» գրել է Հայոց Արևելից կողմանց ՝ Արցախ և Ուտիք աշխարհների մասին։ 8-րդ դարի պատմիչ Ղևոնդը իր «Պատմություն» երկում նկարագրել է հայ ժողովրդի ծանր վիճակը և հերոսական պայքարն արաբական տիրապետության դեմ։

Պատմություն 9

9-րդ դարի երկրորդ կեսին Հայաստանի անկախության վերականգնման համար կային նպաստավոր պայմաններ։ Արաբական խալիֆայությունը թուլացել էր, իսկ Բյուզանդիան ամեն կերպ խրախուսում էր Հայաստանի առանձնանալու քայլերը։ Անկախության վերականգնման հարցում համաձայն էին հայկական բոլոր խավերը։ 869 թ. հայոց կաթողիկոս Զաքարիա Ձագեցու նախաձեռնությամբ հրավիրվեց հայ իշխանների ժողով, որտեղ որոշվեց Աշոտ Բագրատունուն հռչակել արքա և այդ նպատակով դիմել խալիֆայությանը։ Սակայն չստացվեց։ 876 թ. բյուզանդական կայսր Վասիլ 1-նը, որը ծագումով հայ Արշակունիների տոհմից էր պատվիրակություն է ուղարկում Աշոտ Բագրատունու մոտ՝ որպես թագակիր ասպետի և թագ խնդրում նրանից։ Դրանով Բագրատունիների հեղինակության բարձրացմանում էր։ Աշոտ Բագրատունին բացահայտում է արաբ ոստիկանի ծրագրած դավադրությունն ու նրան ձիու փոխարեն ջորի են նստեցնում և վտարում Հայաստանից, իսկ Խալիֆայությունը ամեն կերպ ցանկանում է թաքցնել իր մեղավորությունը։ 885 թ. Խալիֆը ստիպված թագ է ուղարկում Աշոտ Բագրատունուն և նրան ճանաչում հայոց թագավոր։ Աշոտին թագ և արքայական ընծաներ է ուղարկում նաև կայսր Վասիլ 1- ինը։ 885 թ. Բագարանում մեծ հանդիսավորությամբ կաթողիկոս Գևորգ Գառնեցու կողմից Աշոտ Բագրատունին օծվում է հայոց թագավոր Աշոտ 1-ին անունով (885-890թթ.)։ Աշոտ 1-նը մինչև թագավոր օծվելը եղել է թագավորի ու ղեկավարի դերում, քանի որ ինքն էր հարկերը հավաքում, պետությունով զբաղվում։ Իրականում նա թագավոր է եղել 5 տարի, սակայն դե ֆակտո 35 տարի է ղեկավարել՝ թագավորական տարիներն նույնպես հաշված։

Պատմություն 9

Քանի որ Աշոտ Բագրատունու շնորհիվ Հայաստանը անկախացավ, անհրաժեշտ էր ամրապնդել այդ անկախությունը, բայց արաբները համաձայն չէին հայերի անկախության հետ։ Նրանք հարձակվեցին հայերի վրա, սակայն հաջողության չհասան։ Գագիկ Արծրունու և Սյունիքի նախարարության միջև վեճ էր առաջացել Նախճավան գավառի պատկանելության շուրջ։ 908 թ. Յուսուֆը թագ է ուղարկում դժգոհ Գագիկին և հռչակում հայոց թագավոր։ Նրանք միասին ներխուժում են Հայաստան, սակայն հայերը չհանձնվեցին։ Գազազած Յուսուֆը Սմբատին սպանեց և մարմինը խաչեց Դվինի դարպասներին։ Սա անկախությունը կորցնելու լուրջ վտանգ էր ներկայացնում։ Հայ ժողովուրդը կրկին ոտքի կանգնեց։ Արաբները կրկին հարձակվեցին հայերի վրա։ Հայ ժողովրդի պայքարը գլխավորեց Աշոտ 2-րդը, որին ժողովուրդը կոչեց Երկաթ Աշոտ։ Նրա շուրջը համախմբվեցին հայ իշխանները, վերակազմվեց բանակը 921 թ. Սևանի ճակատամարտում Աշոտ Երկաթը ջախջախեց արաբ զորավար Բեշիրի զորքին։ Սևանից նահանջող արաբները պարտություն կրեցին Գառնիի մոտ Գևորգ Մարզպետուն ու փոքրաթիվ ջոկատից։ Աշոտ Երկաթը իր թագադրության վայրը՝ Երազգավորսը դարձրեց մայրաքաղաք: 922 թ. Բաղդադի խալիֆը ոչ միայն թագ ուղարկեց Աշոտին, այլև նրան ճանաչեց շահնշահ (արքայից արքա)։ Դա նշանակում էր, որ հայոց թագավորը գերապատվություն էր ստանում ինչպես հարևան երկրների, այնպես էլ արաբական ամիրայությունների նկատմամբ։

894 թվականին տեղի է ունենում սարսափելի բնական աղետ՝ երկրաշարժ, որի պատճառով Դվին մայրաքաղաքը դառնում է կիսավեր և անպաշտպան։ Երկրաշարժի պատճառով զոհվում է շուրջ 70 հազար մարդ։ Օգտվելով բարենպաստ պայմաններից՝ Աֆշինը նորից զորք է հավաքում և ներխուժում Հայաստան։ Ճակատամարտը տեղի է ունենում Արագածոտն գավառի Դողս գյուղում, որտեղ Աֆշինի զորքերը ջախջախիչ պարտության են կրում և ստիպված լինում խաղաղություն խնդրել Սմբատից։ Հայաստանում հաստատվում է կարճատև խաղաղություն, որը Սմբատն օգտագործում է կենտրոնացված պետություն հիմնելու համար։ 901 թվականին Յուսուֆը արշավում է Հայաստան և գրավում Դվինը։ Սմբատը պաշարում է քաղաքը և հետ գրավում այն․ Յուսուֆը հետ է գնում։ 903 թվականին աբխազները սկսում են ասպատակել Գուգարքը և Վիրքը։ Սմբատը հավաքում է մեծ զորք և արշավում Աբխազաց թագավորություն, գրավում, մի շարք աբխազական գավառներ միացնում է իր երկրին։ Նա միանգամից թագ է ուղարկում Գագիկին և նրան ճանաչում «հայոց արքա»։ Միաժամանակ՝ 909 թվականին Յուսուֆը զորքով ներխուժում է Հայաստան։ Վճռական ճակատամարտը տեղի է 910 թվականին ունենում Ձկնավաճառում, որտեղ Սմբատը պարտվում է, քանի որ դավաճանում են նրան։

Սմբատ Ա-ի որդին՝ Աշոտ Բ Երկաթը, տևական պայքարում վտարել է արաբներին, սանձել կենտրոնախույս ուժերին, միավորել երկիրը։ Անզավակ Աշոտ Բ-ին հաջորդել է եղբայրը՝ Կարսի կառավարիչ Աբասը։ Նա Բագրատունիների արքունիքը տեղափոխել է Կարս, իսկ կաթողիկոսական աթոռը՝ Աղթամար կղզուց Շիրակ։ Աշոտ Գ Ողորմածի օրոք սկսվել է Բագրատունյաց Հայաստանի բարգավաճման նոր ժամանակաշրջան։ Բագրատունիների թագավորությունը տարբեր ժամանակամիջոցներում տարբեր մայրաքաղաքներ ուներ՝ Դվին, Շիրակավան, Բագարան, Կարս, Անի։ Անին շատ արագ մեծացավ, բարգավաճեց, հատկապես՝ Սմբատ Բ Տիեզերակալ արքայի գահակալման տարիներին (977-990)։ Այդ տարիներին Անին, Կոստանդնուպոլսից ու Անտիոքից հետո, իր 120-150.000 բնակչությամբ աշխարհի երրորդ քաղաքն էր։ Հայոց արքաները մեծ ուշադրություն էին դարձնում Անիին, որը պատմական աղբյուրներում հանդես է գալիս որպես «մեծ ու շեն, տիեզերական» մակդիրներով։

Պատմություն 9

Ռուբինյան իշխանությունը Կիլիկիայում ստեղծվել է 1080թ.,սակայն Լևոն Բ-ի կառավարման ժամանակ Կիլիկիան հռչակվել է թագավորություն: 1189թ հունվարի 6-ին Կիլիկիայի Տարսոն Քաղաքում Լևոն Բ. թագադրվում է հայոց թագավոր և Կիլիկիան դառնում է թագավորություն: Իր կառավարման ժամանակ նա կատարել է մի շարք բարեփոխումներ` Անտիոքի դքսությունը միացրեց Կիլիկիային: Լևոն Բի համար կարևոր էր Լամբրոն բերդի իշխան Հեթումյաններին ենթարկել իրեն, քանի որ նրանք անընդհատ ընդիմանում էին: Լևոնին հաջողվում է գրավել Լամբրոնիբերդը: Առևտուրը զարգացնելու համար բարեկարգում է ճանապարհներն ու նավահանգիստները: Առևտրական պայմանագրեր է կնքում Վենետիկի և Ջենովայի հետ: Նա մեծ տեղ էր հատկացնում նաև կրթությանը։