Քիմիա 6.03 հալոգեններ

Ուղղորդող հարցեր.
*1-   Ինչո՞ւ  են 7- րդ  խմբի  գլխավոր  ենթախմբի  տարրերին   անվանում    

      «հալոգեններ»,  ո՞ր  տարրերն  են  դրանք,  բնութագրեք  այդ տարրերը.  գրեք  նրանց:

Հալոգենները քիմիական տարրերի խումբ են, որոնք գտնվում են պարբերական աղյուսակի VIIA խմբում։ Հալոգենների խմբի տարրերն են՝

  1. Ֆտոր (F)
  2. Քլոր (Cl)
  3. Բրոմ (Br)
  4. Իոդ (I)
  5. Ատոմ (At) (Աստատինը՝ րադիոակտիվ տարր է)
  6. Տենեսին (Ts) (բառավորած, բայց դեռ այնքան ուսումնասիրված չէ)

    

     ատոմների   բաղադրությունը  և էլեկտրոնային, թաղանթի կառուցնածքը:

Ատոմը բաղկացած է երեք տեսակի բազային մասնիկներից՝

  1. Փորոններ (Պրոտոններ)
    • Ներկայություն: Փորոնները դրական լիցքավորված մասնիկներ են։
    • Որտեղ են գտնվում: Նրանք գտնվում են ատոմի միջուկում։
    • Մասնիկի զանգվածը: Այն մեծ մոտությամբ համընկնում է միջուկի զանգվածի հետ։

 *2- Հալոգենները  ինչպիսի՞ միացությունների  ձևով  են   տարածված  բնության   մեջ,  գրեք :

. Օրգանական հալոգենային միացություններ

Հալոգենները հաճախ հանդիպում են օրգանական միացություններում, որտեղ նրանք կվկայեն տարբեր օրգանական խումբներով։

  • Քլորացված հերձաններ (օրինակ՝ դիքլորադիպենիլտրիֆլորիդ)։ Քլորն օգտագործվում է տարբեր անօրգանական կամ օրգանական նյութերի կայունությունը բարձրացնելու համար։

     օրինակներ…

*3-  Թվարկեք   հալոգեն  պարզ  նյութերի  ֆիզիկաքիմիական  հատկությունները

Հալոգենները, որպես պարզ նյութեր, ունեն որոշակի ֆիզիկաքիմիական հատկություններ, որոնք հուշում են նրանց ռեակտիվ բնույթը և կարողությունների մասին միանալ տարբեր տարրերի հետ։ Հալոգենների ֆիզիկաքիմիական հիմնական հատկությունները ներկայացվում են ստորև՝

1. Ռեակտիվություն

  • Հալոգենները բարձր ռեակտիվություն ունեն, քանի որ նրանք ունեն մի էլեկտրոն, որը հեշտությամբ կարող են վերցնել՝ դառնալով բացասական լիցքավորված (հալոգենային իոն)։ Սա նրանց թույլ է տալիս հեշտությամբ միանալ այլ տարրերի հետ, հատկապես մետաղների հետ՝ առաջացնելով աղեր։

*4-  Ինչո՞ւ են  հալոգենները  համարվում  կենսական  տարրեր,     թվարկեք     

   

Հալոգենները համարվում են կենսական տարրեր, քանի որ նրանք ունեն կարևոր դեր բազմաթիվ կենսաբառարանական գործընթացներում և անհրաժեշտ են կյանքի պահպանման համար։ Ահա թե ինչու են հալոգենները կենսական տարրեր՝

1. Ֆտոր (F)

  • Կենսաբառարանական դեր. Ֆտորը կարևոր է ոսկրերի և ատամների առողջության համար։ Այն մասնակցում է ֆտորիդի (F⁻) իոնի ձևավորմանը, որը մոբիլիզացնում է կալցիումը և ամրացնում է ատամները և ոսկրերը։ Ֆտորի պակասը կարող է հանգեցնել ատամների փչացման (վիշկոյին)։

  

     աստիճան  է   ցուցաբերում  քլորը  միացություններում,  գրեք  օրինակներ…

Քլորն, որպես հալոգեն, կարող է տարբեր օքսիդացման աստիճաններ ցուցաբերել տարբեր միացություններում։ Ահա քլորի ամենատարածված օքսիդացման աստիճանները և դրանց օրինակները.

1. Օքսիդացման աստիճան -1 (Քլորիդի իոն, Cl⁻)

  • Այս օքսիդացման աստիճանը ամենահաճախ հանդիպողն է։ Քլորը որպես բացասական լիցքավորված իոն է հանդիպում շատ միացություններում։
  • Օրինակներ՝
    • Նատրիումի քլորիդ (NaCl) — սեղանի աղ։
    • Կալիումի քլորիդ (KCl) — օգտագործվում է աղի նյութի ու դեղագործական ոլորտում։


*6-  Որտե՞ղ  են  կիրառում   քլորը   և  նրա  միացությունները

Քլորը և նրա միացությունները լայնորեն կիրառվում են տարբեր ոլորտներում, քանի որ դրանք ունեն տարբեր օգտակար հատկություններ։ Ահա քլորի և նրա միացությունների հիմնական կիրառությունները.

1. Քլոր՝ ջրի մաքրման համար

  • Քլորը լայնորեն օգտագործվում է ջրի մաքրում։ Այն օգտագործվում է որպես ախտահանիչ, քանի որ ունակ է սպանել մանրէներն ու վարակները։ Քլորի ախտահանող հատկությունները հատկապես կարևոր են խմելու ջրի մաքրման և լողավազանների ջրի ախտահանման համար։

*7-  Որտե՞ղ  են  կիրառում   աղաթթուն  և  նրա  աղերը,      

       ի՞նչ  է  ժավելաջուրը…,  ի՞նչ  է   քլորակիրը…

1. Ժավելաջուր (Նատրիումի հիպոխլորիտ)

Ժավելաջուր (NaClO) կամ նատրիումի հիպոխլորիտ՝ քիմիական միացություն, որը հաճախ օգտագործվում է որպես ախտահանիչ նյութ։ Ժավելաջուրը, որն ունի ախտահանող և սպիտակեցնող հատկություններ, լայնորեն կիրառվում է ջրի մաքրման, լողավազանների ջրի ախտահանման, ինչպես նաև որպես սպիտակեցնող նյութ քիմիական և մաքրման արդյունաբերություններում։

  • Ֆիզիկաքիմիական հատկություններ. Ժավելաջուրը սովորաբար հանդիսանում է հեղուկ, որի գույնը կարող է լինել բաց կապույտ կամ կանաչավուն։ Այն հոտ ունի՝ ինչպես կլորած կամ տիպիկ ծխի հոտ։


*8-  Կարելի՞ է  խմելու   ջուրը   ախտահանել  քլորով, պատասխանը  հիմնավորեք…

Այո, խմելու ջուրը կարելի է ախտահանել քլորով, և դա շատ հաճախ կիրառվող մեթոդ է ջրի մաքրման և ախտահանման համար։ Քլորը ունի շատ արդյունավետ ախտահանող հատկություններ, որոնք թույլ են տալիս սպանել ջրում եղած մանրէները, բակտերիաները, վիրուսները և փարազիտները, որոնցից շատերը կարող են մարդու առողջությանը վնասակար լինել։

Քլորով ջրի ախտահանման հիմնավորումը՝

  1. Քլորի ախտահանող հատկությունները
    Քլորը ջրում լուծվելով, հիմնականում առաջացնում է հիպոխլորիտ (ClO⁻) և հիպոխլորային թթու (HOCl), որոնք ունակ են խանգարել մանրէների ու վարակների բազմանմանը՝ քայքայելով նրանց բջջային պատերը և խոչընդոտելով բջջաբառարանական գործընթացներին։ Դրա շնորհիվ քլորն ունի ուժեղ հակաբակտերիալ և հակավիրուսային


*9- Աղաթթվի  ո՞ր  աղի  0.9%-֊անոց  ջրային  լուծույթն  է  կոչվում «ֆիզիոլոգիական  

Աղաթթվի 0.9%-անոց ջրային լուծույթը կոչվում է «ֆիզիոլոգիական լուծույթ»։ Դա նատրիումի քլորիդի (NaCl)՝ 0.9%-անոց լուծույթն է (բառացիորեն, 0.9 գ NaCl 100 միլիլիտր ջրի մեջ), որը համարվում է ֆիզիոլոգիական լուծույթ՝ օգտագործվող բժշկության մեջ:

Նատրիումի քլորիդի 0.9%-անոց լուծույթը կոչվում է ֆիզիոլոգիական, քանի որ դրա օսմոսային ճնշումը և գերազանցության համամասնությունը մոտ են մարդու արյան պլազմային օսմոսային ճնշմանը։ Այս լուծույթը նման է մարմնի հեղուկներին, հատկապես արյան պլազմայինում գտնվող հեղուկներին, ուստի այն անվտանգ է ներծծելու համար։

       լուծույթ»:   Կատարեք հաշվարկ. 1 կգ   ֆիզիոլոգիական  լուծույթ  պատրաստելու  համար      

       քանի՞ գրամ  աղ  և  ջուր  պետք  է  վերցնել: 

Դասագրքից  սովորել  էջ  41-ից   59-ը և կատարել  46, 51, 55, 58 էջերի առաջադրանքները:

Հաշվարկային-լաբորատոր  փորձեր՝  <<Աղաթթվի  քիմիական  հատկությունները>>

Փորձ  1.  Հայտանյութերի ( մեթիլնարնջագույն, լակմուս, ֆենոլֆտալեին)  գույնի  փոփոխությունը  թթվային  միջավայրում: 

Փորձ  2.  Ցինկի  քլորիդի  ստացումը`տեղակալման  ռեակցիայի   օգնությամբ` ցինկի  և  աղաթթվի  փոխազդեցությամբ: Գրեք  Ձեր  կողմից  իրականացրած  ռեակցիայի  հավասարումը  և  որոշեք.                                     ա) ռեակցիայի  հետևանքով  ստացված  աղի  զանգվածը (գ)

   բ) անջատված  ջրածնի  ծավալը ( լ, ն.պ. ),եթե  փորձի  համար  վերցրել  եք   m գ  մետաղ:

Փորձ  3.   Իրականացրեք   չեզոքացման  ռեակցիա   նատրիումի  հիդրօքսիդի  և  աղաթթվի    միջև: Գրեք  համապատասխան  ռեակցիայի  հավասարումը,  որոշեք  ռեակցիայի հետևանքով  ստացված  աղի՝ նատրիումի   քլորիդի  զանգվածը (գ), եթե  փորձի  համար օգտագործել  եք  նատրիումի  հիդրօքսիդի  10 գ  10%-անոց լուծույթ:

Փորձ  4.    Իրականացրեք   փոխանակման   ռեակցիա   նատրիումի  հիդրոկարբոնատի(խմելու սոդա)  և  աղաթթվի  միջև, գրեք  ընթացող  ռեակցիայի  հավասարումը,  հաշվեք ռեակցիան  իրականացնելու  համար անհրաժեշտ  նատրիումի  հիդրոկարբոնատի զանգվածը, որպեսզի  ռեակցիայի  հետևանքով  անջատվի  0,05  մոլ   ածխաթթու  գազ:

Չարենցի Ամենա հայտնի քառյակները

Քառյակ «Ես քո մասին»
«Ես քո մասին այնքան բան ունեմ ասել,
Բայց խոսքերն այնքան համեստ են մնում,
Դու դավաճանել ես ինձ, սրտի ցավով
Բայց ես քեզ երբեք չեմ մոռանում…»

Քառյակ «Կյանքի ցավը»
«Ներիր, աշխարհը սրտիս բացել եմ,
Ներիր, սիրտը հորիզոններին
Չորացած եղավ… բայց բազկաթոռի
Համարից ես ձգտում եմ»:

Քառյակ «Երկրորդ Հայաստան»
«Կյանքը պայքար է…
Պայքարիր ու կյանքիդ մի քայլի մեջ
Կարդա նոր երկիր… Ո՞ւր ենք գնում մենք
Ո՞ւր ենք գնում այս ձգտող սրտով»:

Քառյակ «Հայրենիք»
«Ես հայրենիքս երբեք չեմ մոռանա,
Եվ չի մեռնի իմ հույսը, ինչպես կյանքը:
Նա, ով զոհեց ամեն բան հայ ժողովրդի համար,
Իմ հայրենիքն է հավերժ:»

Քառյակ «Լույսը»
«Անցավ խավարով և մութը,
Բայց ուրախությամբ լույսը տեսնում եմ:
Դու հոգուս ճերմակ հրավառություն ես՝
Նույնպես իմ աշխարհում ապրում եմ»:

10Հետաքրքիր Փաստեր Չարենցի մասին

1.Նրա իսկական անունը Սեպուհ էր. Չարենցի իսկական անունը Սեպուհ Չարենց էր, սակայն նա վերցրել է Ալեքսանդր անվանումը՝ իր գրական  համար։

2.Նա ծնվել է Թբիլիսիում. Չարենցը ծնվել է 1897 թվականի մարտի 1-ին Թբիլիսիում, սակայն նրա ընտանիքը համարվում էր Երևանի բնակիչ։

3.Ավելի վաղ սիրելի բանաստեղծություն. Չարենցը մանուկ հասակում էր սկսել գրել բանաստեղծություններ, և նրա նախասիրություններն ուղղված էին մայրենին ու գրականությանը։

4.Նա կրթություն է ստացել Մոսկվայում. Չարենցը սովորել է Մոսկվայի համալսարանում, որտեղ էլ ծանոթացել է հին ռուսական գրականության հետ։

5.«Երկրորդ Հայաստանի» գաղափարը. Չարենցը մտածել է “Երկրորդ Հայաստան” գաղափարի մասին՝ ուժեղ և ազատ անկախ պետության ստեղծման գաղափարից։

6.Հայրենասիրական մոտեցումներ. Նա ակտիվորեն պայքարել է հայ ժողովրդի իրավունքների համար և քննադատել է այն ժամանակվա քաղաքական համակարգերը։

7.Նա գրել է պատերազմական բանաստեղծություններ. Չարենցի բանաստեղծությունները բավականին զգայուն էին 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության մասին, այդպես էլ՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի անցքերի վերաբերյալ։

8.Նա եղել է կոմունիստական կուսակցության անդամ։ Չարենցը անդամակցել է Բոլշևիկներին, բայց ժամանակի ընթացքում բավականին քննադատել է խորհրդային քաղաքականությունը։

9.Նա շատ ճանապարհորդել է. Չարենցի կյանքում եղել են բազմաթիվ ճանապարհորդություններ, որոնք ոգեշնչել են նրա ստեղծագործություններն ու գրականությունը։

10.Նրա մահը եղել է անբավարար. Չարենցը մահացել է 1937 թվականին՝ 40 տարեկան հասակում, իր կյանքի վերջին տարիներին հայտնվելով ստալինյան բռնության զոհերից մեկը։

Անհատական Նախագիծ 

Տարբեր ուղղություններ պարունակող երկարաժամկետ նախագիծ է, որն ընտրում է սովորողը՝ իր նախասիրություններին ու ընդունակություններին համապատասխան։ Սովորողը պետք է ապահովի  նախագծի՝ ամիսը մեկ անգամ աշխատանք ներկայացնելու պարբերականությունը։

Ուղղությունները՝

  • ընթերցողական— սովորողն ինքն է ընտրում ընթերցանության նյութը, տեղադրում բլոգում, 10-15 նախադասության սահմանում գրում է իր կարծիք-վերլուծությունը,
    Առաջարկում է կարդալ ընկերներին։ Կարող է կազմակերպել քննարկումներ,
  • թարգմանական— թարգմանիչ սովորողը  իր կամ դասավանդողի ընտրությամբ  ընտրում, թարգմանում է նյութեր, որոնք  տեղադրում է իր բլոգում, ապա հրատարակվում է «Լուսանցք» ամսագրում,
  • ստեղծագործական,
  • ռադիոնյութեր, ֆիլմեր,
  • վերլուծություններ։
  • Կատարված աշխատանքների

Ամպի մեջ Վառվող Արեգակ

Տիեզերքի Ծանոթյություն

Գիշերվա մառախուղ

Երկրաչափություն 9

1)Գրիր P(23;2) կետի հեռավորությունը աբսցիսների առանցքից:

P(23;2) կետի հեռավորությունը աբսցիսների առանցքից (x առանցքից) հավասար է կետի x-կորդինատին։

Քանի որ կետի կորդինատը P(23;2) է, դրա x-կորդինատը 23 է։ Այսպիսով, P(23;2) կետի հեռավորությունը աբսցիսների առանցքից հավասար է 23:

2)Գտիր հեռավորությունը G(−16;3) և N(−16;0) կետերի միջև

d=√√(−16−(−16))²+(3−0)²

D=√0²+3²=√9=3

Ուստի, G և N կետերի միջև հեռավորությունը 3 է։

3)

(16;14)
(8;7)

4.)Հաշվիր (16;14) կետը կոորդինատների սկզբնակետի հետ միացնող հատվածի միջնակետի կոորդինատները:

Ուստի միջնակետի կոորդինատները (8,7)-ն են:

5)

d=(x2−x1)2+(y2−y1)2
d=x2+y2
d=52+122=25+144=169=13

M(5;12)

6)Գտիր կոորդինատային հարթության վրա M(5;12) կետի հեռավորությունը կոորդինատների սկզբնակետից:


Ուստի կետի
𝑀
(
5
,
12
)
M(5,12) հեռավորությունը սկզբնակետից հավասար է 13:

7)

 A(8;1) և B(5;5)

|AB|=

2. M(5;5) և N(1;8)

|MN|=

Ուստի, ∣AB∣=5|AB| = 5∣AB∣=5:

MN∣=5:

8)

Կենսաբանություն 9

Ամփոփիչ հանձնարարություն՝

1․Նկարագրել ին՞չ է գենոտիպը, ֆենոտիպը, դոմինատ և ռեցեսիվ գեները,բերել  օրինակներ։
1. Գենոտիպ

Գենոտիպը օրգանիզմի գենետիկական նյութի ամբողջությունն է, որը ստացվում է ծնողներից։ Այն պարունակում է բոլոր գեներն ու ալելները, որոնք որոշում են օրգանիզմի ժառանգական հատկությունները։

Օրինակ՝ մարդու արյան խմբի համար պատասխանատու գեների համակցությունը (A, B, O) կազմում է գենոտիպը։ Եթե մարդն ունի գեներ IAIB, ապա նրա գենոտիպը կոդավորում է AB արյան խումբ։

2. Ֆենոտիպ
Ֆենոտիպը օրգանիզմի արտաքին կամ ներքին հատկանիշների ամբողջությունն է, որը ձևավորվում է գենոտիպի և շրջակա միջավայրի ազդեցության արդյունքում։

Օրինակ՝ մարդու աչքերի գույնը, մազերի տեսակը, բույսերի բարձրությունը, կենդանիների մորթու գույնը։

3. Դոմինանտ գեներ
Դոմինանտ գեները գենետիկական հատկություններն արտահայտող ավելի ուժեղ գեներն են, որոնք ճնշում են ռեցեսիվ (թույլ) գեների ազդեցությունը։ Դրանք նշվում են մեծատառով (A, B, D):

Օրինակ՝

Դարչնագույն աչքերի գենը (B) դոմինանտ է կապույտ աչքերի գենի (b) նկատմամբ։ Եթե մարդն ունի BB կամ Bb գենոտիպ, ապա նրա աչքերը կլինեն դարչնագույն։
Բարձր հասակը (T) դոմինանտ է ցածր հասակի (t) նկատմամբ։ Եթե բույսն ունի TT կամ Tt, այն կլինի բարձր։
4. Ռեցեսիվ գեներ
Ռեցեսիվ գեները թույլ գեներ են, որոնք արտահայտվում են միայն այն դեպքում, երբ առկա են զույգի երկու օրինակները (հոմոզիգոտ վիճակում՝ aa, bb, tt):

Օրինակ՝

Ցածր հասակի գենը (t) ռեցեսիվ է, ուստի բույսը կլինի ցածր, եթե նրա գենոտիպը tt է։

Կապույտ աչքերի գենը (b) ռեցեսիվ է, ուստի աչքերը կլինեն կապույտ միայն bb գենոտիպի դեպքում։

2․Նկարագրել ժառանգականության և փոփոխականության դերը օրգանիզմների զարգացման պրոցեսում և էվոլյուցիայում։

Ժառանգականություն

Ժառանգականությունը օրգանիզմների հատկությունն է, որի միջոցով նրանք ծնողներից ստանում են գենետիկական տեղեկատվություն և փոխանցում այն իրենց սերունդներին։

Դերը զարգացման մեջ

Ապահովում է օրգանիզմների նմանությունը իրենց նախնիների հետ։
Երեխաները ստանում են իրենց ծնողների հատկանիշները (օրինակ՝ մազերի գույն, աչքերի գույն, մկանային կառուցվածք)։
Պահպանում է տեսակային առանձնահատկությունները, ինչը թույլ է տալիս սերունդներին պահպանել իրենց կենսաբանական գործառույթները։
Դերը էվոլյուցիայի մեջ

Օգնում է տեսակներին պահպանել և փոխանցել հաջողված գենետիկական հատկանիշները։
Առանց ժառանգականության չէր լինի բնական ընտրություն, քանի որ բարենպաստ փոփոխությունները չէին կարող փոխանցվել հաջորդ սերունդներին։
2. Փոփոխականություն
Փոփոխականությունն օրգանիզմների հատկությունն է, որը պայմանավորված է գենոտիպի տարբերություններով կամ շրջակա միջավայրի ազդեցությամբ։ Այն ապահովում է անհատների բազմազանությունը։

Դերը զարգացման մեջ

English 9

1.Colin Wright took USA, Argentina, New Zealand, Thailand, Cambodia, Iceland, Romania.

Charley Boorman took Ireland, UK, France, Switzerland, Austria, Italy, Croatina, Serbia, Bulgaria, Turkey, Georgia, Azerbaijan, Iran, United Arab Emirates, India, Nepal, China, Vietnam, Laos, Cambodia, Tailand, Malaysia, Borneo, Bali, West Timor, Australia.

2.Colin Wright doesn’t know where his next destination is.

3.Charley BooTman doesn’t know how is going to get to his next destination.

1.Four refers io months that Colin Wright stays

2.102 refers ko days that Charley Bororman stays.

3.112 refers o means of transport that he uses.