Русский язык 9

Упражнение 1. Подберите однокоренные антонимы, заменяя приставки.
Уехать — …………………, унести — ………………….., завернуть — ……………………, развязать — ……………….., застенчивый — ……………………., подойти — ……………………, войти — …………………., прилететь — …………………………., приносить — ………………………….
Неизменяемые приставки

Уехатьприехать
Унестипринести
Завернутьразвернуть
Развязатьзавязать
Застенчивыйраскованный (по форме — не однокоренные, но по смыслу — антонимы; однако лучше: развязный — ближе по корню)
Подойтиотойти
Войтивыйти
Прилететьулететь
Приноситьуносить


Упражнение 2.

П…сеять рожь, о…бросить врага, на…стройка дома, по…клеить карту, пре…чувствовать неприятности, пре…шествовать экзаменам, сложная о…становка, по…твердить решение, о…дать пре…писание, тщательно п…работать, пре…ставить документы, з…конспектировать статью, ..держать обещание, ото…слать корреспонденцию, под…брать иллюстрации, п…н…ехать от…всюду, новый с…трудник, мой пр…дедушка.

Посеять рожь — приставка по-

Обросить врага — приставка об-

Настройка дома — приставка на-

Поклеить карту — приставка по-

Пречувствовать неприятности — приставка пре- (значение “предчувствие”)

Прешествовать экзаменам — приставка пре- (значение “предшествовать”)

Сложная остановка — приставка о-

Потвердить решение — правильно: подтвердить (приставка под-)

Отдать приписание — две приставки: от- и при-

Тщательно поработать — приставка по-

Преставить документы — приставка пре- (значение «вручить, передать»)

Законспектировать статью — приставка за-

Сдержать обещание — приставка с-

Отослать корреспонденцию — приставка от-

Подобрать иллюстрации — приставка под-

Понесться отвсюду — приставки: по-, с-, от-

Новый сотрудник — приставка с-

Мой прадедушка — приставка пра-


Упражнение 3. Вставьте буквы и объясните выбор буквы 3 или С в начале слова.


…дача, …бить, …жать, …дание, …дельщина, …десь, …жимать, …бежать, …давать, …ковать, …бор, …бросить, …даваться, …доровье, …держаться, …держивать, …двинуть, …горяча, …дравница, …гинуть, не видно ни …ги, …дёрнуть, …гореть.

  1. дача — ❌ (это корень, приставки нет)
  2. сбить — приставка с-
  3. сжать — приставка с-
  4. сдание → правильно: здание (нет приставки, это цельное слово)
  5. сдельщина — приставка с-
  6. здесь — приставки нет (это наречие)
  7. сжимать — приставка с-
  8. сбежать — приставка с-
  9. сдавать — приставка с-
  10. сковать — приставка с-
  11. сбор — приставка с-
  12. сбросить — приставка с-
  13. сдаваться — приставка с-
  14. здоровье — приставки нет (цельное слово, корень здор-)
  15. сдержаться — приставка с-
  16. сдерживать — приставка с-
  17. сдвинуть — приставка с-
  18. сгоряча — приставка с-
  19. здравница — приставки нет, корень здрав-
  20. погинуть → правильно: погибнуть
  21. не видно ни зги — слово зги без приставки (устаревшее, значит “тьма”)
  22. дёрнуть → скорее всего, имеется в виду сдёрнуть — приставка с-
  23. сгореть — приставка с-


ПРИСТАВКИ НА –З, -С.
Упражнение 4. Вставьте согласную З или С в приставку, объясните
.

Ра…писание, ни…ходить, бе…молвный, ра…дружиться, бе…звучный, и…пользовать, ни…падать, мирово…зрение, ра…жигать, и…поведь, ни…ходящий, бе…помощный, чре…мерный, во…вы- шаться, ра…жать, бе…чувственный, чере…чур, и…зябнуть, бе…правный, во…стание, бе…мятежный, ра…стелить, ра…смешить, в…лететь, бе…жизненный, ни…вергнуть, во…паление, бе…конечный, ра…чесать, ра…чёт, ра…читать, че- ре…полосица.

  1. Расписание
  2. Нисходить
  3. Безмолвный
  4. Раздружиться
  5. Беззвучный
  6. Использовать
  7. Ниспадать
  8. Мировоззрение (удвоенное з, т. к. приставка вос- + корень начинается с з)
  9. Разжигать
  10. Исповедь
  11. Нисходящий
  12. Беспомощный
  13. Чрезмерный
  14. Возвы-шатьсяВозвышаться
  15. Разжать
  16. Бесчувственный
  17. Чересчур
  18. Иззябнуть
  19. Бесправный
  20. Восстание
  21. Бесмятежный
  22. Расстелить
  23. Рассмешить
  24. Взлететь (приставка вз-, т.к. корень начинается с глухой)
  25. Безжизненный
  26. Низвергнуть
  27. Воспаление
  28. Бесконечный
  29. Расчесать
  30. Расчёт
  31. Рассчитать
  32. Чересполосица

Пояснения:

  • Раз-/рас-: перед звонкими — раз- (раздружиться), перед глухими — рас- (расчёт).
  • Без-/бес-: перед звонкими — без- (безмолвный), перед глухими — бес- (беспомощный).
  • Вос-/воз-/вз-: зависит от звонкости первой буквы корня (восстание, возвышаться, взлететь).
  • Нис-/низ-: нис — чаще в значении движения вниз, особенно в книжной лексике.
  • Чрез-/черес-: через з перед звонкими, через с перед глухими: чрезмерный, чересчур.


Упражнение 5. Существительные с предлогами замените прилагательными с приставками.
Образец: жизнь без забот — беззаботная жизнь.


Упражнение 6. Вставьте пропущенные буквы в приставках и объясни, используя три правила: 1) неизменяемые приставки 2) приставки, оканчивающиеся на -3 и -С; 3) приставка С-.


По…тверждённые факты, бе…следно и…чезнуть, …держать слово, точный ра…чет, странное прои…шествие, министерство пр…свещения, явное пре…почтение, короткое п..р..мирие, д…веренное лицо, по..ставить под удар, п..слать заявку, ..становить машину, чере..чур ра..горячиться, ..делать за- явление, бе..причинно обидеться, ..бережения населения, провести ра..следование, и..дательская деятельность, и..бирательная кампания, ра..считать доходы, чре..вычайное происшествие, ..жатое изложение, …густить краски, ..шитое платье.

Подтверждённые факты

Бесследно исчезнуть

Сдержать слово

Точный расчёт

Странное происшествие

Министерство просвещения

Явное преимущество (в оригинале — “пре…почтение”, можно и так: препочтение)

Короткое перемирие

Доверенное лицо

Пр..клонить колена перед памятью павших, пр..клонить ветку, пр..ходящие трудности, пр…ходящий вовремя, пр..ткнуться о камень, пр..ткнуться в угол, пр..емник традиций, новый пр..ёмник, пр…емственность поколений, пр..емлемый вариант, пр..творить в жизнь, пр..творить окно, пр..зирать трусов, пр..зреть страх, пр..зреть человека, новое пр..станище, беспр..станно, пр..бывать в неведении, пр..бывать по ра..писанию, пр..скорбный факт, пр..светлый образ, старинные пр..дания, пр..дание формы изделию, пр..дание силы, пр..данный командованию, пр..дел в доме, пр..дел терпению.

Поставить под удар

Преодолеть пр..граду, не пр..кословить в ответ, беспр…кословный человек, пр..небрежение к людям, пр…смыкаться перед кем-то, непр…одолимое пр..пятствие, пре..сло- вутый текст, пр..нять пр..сягу, пр..вередничать в еде, пр..вередливый малыш, пр..мирить врагов, непр..миримый человек, пр…урочить к празднику, пр…стижная профессия, пр..красная пр..людия, непр..хотливый в быту, пр..оритет образования, пр..вилегии для детей, пр…вилегированный коллектив, пр…митивный рассказ, пр…украсить событие, пр…красная пр..рода, пр…скорбный факт, пр..чина болезни, пр…вести пр..мер, пр…чудливая пр..чёска, пр..личный вид, пр…чудливый пр..парат, большое пр…имущество, высказать пр…тензию, сесть в пр…зидиум, наш пр…зидент, очередная пр…мьера, эффективный пр..парат, знаки пр..пинания, царский пр..стол, пр…клонный возраст,

Послать заявку

Остановить машину

Чересчур разгорячиться

Сделать заявление

Беспочвенно обидеться (в оригинале — “беспричинно”, тоже верно)

Сбережения населения

Провести расследование

Издательская деятельность

Избирательная кампания

Рассчитать доходы

Чрезвычайное происшествие

Сжатое изложение

Сгустить краски

Сшитое платье


ПРИСТАВКИ ПРЕ-, ПРИ-

Friend in need is a friend indeed.

A Friend in Need is a Friend Indeed

In life, there are moments when things aren’t smooth—challenges, problems, and losses arise. It is during these times that we discover who truly stands by our side. Many people will call themselves friends when everything is going well—successes, joyful moments, and comfort. But when life becomes difficult, true friends don’t walk away; they become your support.

A true friend is someone who not only listens but understands. They are there for you when no one else is. They may not say much, but their presence alone shows that you’re not alone. That kind of friendship is sincere, free of self-interest and pretension.

A friend who stands by you in hard times is more valuable than anything, because their loyalty has been proven through life’s tests. That kind of friendship isn’t built on appearances but on mutual dedication.

Such a friend doesn’t run away from your pain or fears it. Instead, they sit beside you and simply ask, “How can I help?” And that is the true essence of real friendship.

Քիմիա9

Ուղղորդող   հարցերը`

  • Ո՞ր  տարրերն  են ավելի  շատ  մետաղները, թե՞  ոչմետաղները
  • Երկրակեղևում  ո՞ր մետաղի  միացություններն  են ամենաշատը
  • Ո՞ր  մետաղների  համաձուլվածքն  է  բրոնզը
  • Ո՞ր  մետաղի  համաձուլվածքն  է պողպատը
  • Ո՞ր  մետաղն  է  սենյակային  ջերմաստիճանում գտնվում  հեղուկ  վիճակում
  • Ո՞ր  մետաղն  է  էլեկտրականության  ամենալավ  հաղորդիչը
  • Ի՞նչ  ձևով  են  ազնիվ  մետաղները  հանդիպում  բնության  մեջ
  • Ո՞ր  ջուրն  է  կոշտ   համարվում,  ինպե՞ս  են  վերացնում  ջրի  կոշտությունը

Պատասխաններ

Ո՞ր տարրերն են ավելի շատ՝ մետաղնե՞րը, թե ոչմետաղները
➤ Մետաղներն ավելի շատ են, քան ոչմետաղները։ Պարբերական համակարգի մոտ 80%-ը մետաղներ են։

Երկրակեղևում ո՞ր մետաղի միացություններն են ամենաշատը
➤ Ալյումինի միացություններն են ամենաշատը, հիմնականում՝ ալյումինասիլիկատներ և բոքսիտ։

Ո՞ր մետաղների համաձուլվածքն է բրոնզը
➤ Բրոնզը հիմնականում պղնձի (Cu) և անագի (Sn) համաձուլվածք է։

Ո՞ր մետաղի համաձուլվածքն է պողպատը
➤ Պողպատը երկաթի (Fe) և ածխածնի (C) համաձուլվածք է։ Կարող է պարունակել նաև այլ տարրեր՝ նիկել, քրոմ և այլն։

Ո՞ր մետաղն է սենյակային ջերմաստիճանում գտնվում հեղուկ վիճակում
➤ Սնդիկը (Hg) միակ մետաղն է, որ սենյակային ջերմաստիճանում հեղուկ է։

Ո՞ր մետաղն է էլեկտրականության ամենալավ հաղորդիչը
➤ Արծաթը (Ag) ամենալավ հաղորդիչն է, սակայն թանկարժեքության պատճառով սովորաբար օգտագործում են պղինձ։

Ի՞նչ ձևով են ազնիվ մետաղները հանդիպում բնության մեջ
➤ Ազնիվ մետաղները (օրինակ՝ ոսկի, արծաթ, պլատին) բնության մեջ հանդիպում են հիմնականում ազատ՝ տարրային վիճակում։

Ո՞ր ջուրն է կոշտ համարվում, ինչպե՞ս են վերացնում ջրի կոշտությունը
➤ Կոշտ ջուրը պարունակում է շատ կալցիումի (Ca²⁺) և մագնեզիումի (Mg²⁺) իոններ։
➤ Կոշտությունը հեռացնում են՝

  • եռացնելով (հատկապես ժամանակավոր կոշտության դեպքում),
  • քիմիական ռեագենտներով (օր.՝ սոդա),
  • իոնափոխանակիչ ֆիլտրերով (ջրազտիչներ)։

Պատմությա9

7-րդ դասարանի ծրագիր՝

8-րդ դասարանի ծրագիր՝

9-րդ դասարանի ծրագիր՝

Պատմություն9

1990 թ․-ի մայիսի 20-ին կայացան Հայաստաի գերագույն խորհրդի ընտրությունները, որտեղ Խորհրդային Միության պատմության մեջ առաջին անգամ ընտրություններին  բացի կոմունիստական կուսակցությունից մասնակցեց մեկ այլ կուսակցություն՝ Հայոց Համազգային Շարժում(ՀՀՇ) կուսակցությունը։ Ձայները կոմունիստների և ՀՀՇ-ի միջև բաշխվեցին համարյա հավասարապես։ Այդ նոր խորհրդարանը սկիզ դրեց Հայաստանի անկախության։

1990 թ․-ին օգոստոսի 23-ին այդ գերագույն խորհուրդը ընդունեց «Հռաչակագիր Հայաստանի անկախության մասին»։ Հռչակագրի մեջ ասվում էր․

Հայատսանի Խորհրդայինն Սովետական Հանրապետությունը այլևս վերանվանվու է Հայաստանի Հանրապետություն։
Նույն հռչակագրով որոշվում էր, որ ՀՀ-ի օրենքները ավելի մեծ ուժ ուննեն Հայաստանում, քան Սովետական Միության օրենքները։
Որոշվում է պետական եռագույն դրոշը, զինանշանը, որոնք ժառանգվում են Առաջին Հանրապետությունից։ Փաստացիորեն դանշանակում էր անկախություն։
Հայաստանի տարածքում հողը, ընդերքը պատկանում են հայ ժողովրդին։
Տնտեսությունը պետք է հիմված լինի մասնավոր սեփականատիրության և ազատ շուկայական հարբերությունների վրա։
ՀՀ-ն պետք է ունենար իր սեփական փողը։
Վերականգնվում էին Հայ առաքելական եկեղեցու իրավունքները։
Ձևավորվեց պարմալենտական հանրապետություն։
1991 թ․-ի սեպտեմբերի 21-ին Հայաստանում անցկացվեց հանրաքնե, որտեեղ դրված էր միայն մեկ հարց․ դուրս գալ Սովետական Միության կազմից և դառնալ անկախ պետություն։ Քվիարկեցին երկու միլիոն մարդ, որոնցից 94.39 %-ը ասեց այո։ՀՀ-ն դարձավ նախագահական պետություն։ Առաջին նախագահն ընտրվեց Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, ով նաև ՀՀՇ-ի նախագահն էր։Սակայն սկսվեցին ծանր ժամանակներ՝ պատերազմ Ադրբեջանի հետ Արցախի համար, որը տևեց 2 տարի, շրջափակում, մութ ու սև տարիներ։1991 թ․-ի դեկտեմբերի 8-ին Բելառուսում հավաքվեցին Ռոսաստանի, Ուկրաինայի և Բելառոսի ղեկավաները և ստոգարեցին ԽՍՀՄ-ի գոյությունը դադարեցնելու մասին համաձայակիր։ Այսպիսով մեր անկախանալուց մի քանի ամիս անց վերջնականապես փլուզվեց Սովտեական Միությունը։

Պատմություն9

1941թ. հունիսի 22-ին Գերմանիան հարձակվեց ԽՍՀՄ-ի վրա։ Սկսվեց խորհրդային ժողովուրդների Հայրենական մեծ պատերազմը։ Գերմանիայի հարձակումը տեղի ունեցավ առանց հայտարարության, բայց ոչ հանկարծակի, քանի որ ԽՍՀՄ-ն իմացվել էր հնարավոր հարձակման մասին։ Պետք է նշվի Ի.Ստալինն էր գլխավորում խորհրդային պետությունը երկրի ծանր ու պատասխանատու ժամանակաշրջանում։ 

Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 600 հազար հայ, որոնցից 300 հազարը եղել է Խորհրդային Հայաստանից, իսկ մնացած 200 հազարը` Խորհրդային Միության այլ հանրապետություններից: 200 հազար հայ ընկել է ռազմի դաշտում: Շուրջ 70 հազար հայ պարգևատրվել է մարտական շքանշաններով ու մեդալներով: Խորհրդային Միության հերոսի բարձր կոչմանն է արժանացել 103 հայ: 27 հայ զինվորական դարձել է փառքի շքանշանի լրիվ ասպետ: Հայ ժողովուրդը Հայրենական մեծ պատերազմին տվել է նաև 64 գեներալ, 5 մարշալ: 5 մարշալները՝ Հովհաննես Բաղրամյան, Համազասպ Բաբաջանյան, Արմենակ Խանփերյանց,Արմենակ Խանփերյանց/Սերգեյ Խուդյակով/, Հովհաննես Իսակով։

Պատեւթյուն9

Թեմա 1. Հայկական լեռնաշխարհը

Հայկական լեռնաշխարհը գտնվում է Ասիայի արևմտյան հատվածում՝ Փոքր Ասիայի, Իրանի և Միջագետքի միջև։ Այն բաղկացած է բարձր սարահարթերից, լեռներից, գետահովիտներից ու լճերից (Սևան, Վան, Ուրմիա):

Այստեղ ձևավորվեցին հնագույն քաղաքակրթություններ, օրինակ՝ Վանի թագավորությունը (Ուրարտու) և Միտաննին։ Բնական հարստությունները՝ մետաղներ, բերրի հողեր ու ջրառատ գետեր (Եփրատ, Տիգրիս, Արածանի), նպաստեցին կայուն բնակավայրերի ու պետությունների ստեղծմանը։

Թեմա 2. Վանի Աշխարհակալ տերությունը. Արգիշտի I. Սարդուրի II

Վանի թագավորությունը (Ուրարտու) Ք.ա. 9-6-րդ դարերում հզոր պետություն էր՝ կենտրոնով Տուշպայում (ներկայիս Վան քաղաք):

• Արգիշտի I (Ք.ա. 785-753 թթ.)՝ Վանի թագավորության ամենանշանավոր արքաներից էր։ Նա հիմնում է Էրեբունի (Երևան) և Արգիշտիխինիլի քաղաքները՝ ամրացնելով երկրի տնտեսական և ռազմական հզորությունը։

• Սարդուրի II (Ք.ա. 753-735 թթ.)՝ շարունակեց հոր գործը՝ ընդլայնելով տարածքները դեպի արևմուտք և հյուսիս։ Նա հայտնի էր իր ամրաշինական աշխատանքներով, ինչպես նաև դիվանագիտական հարաբերություններով։

Թեմա 3. Հայկազուն Երվանդականների թագավորությունը (Ք. ա. 7-6-րդ դդ.)

Այս դարաշրջանում Հայկական լեռնաշխարհում հաստատվեց Երվանդականների արքայատունը։

• Պարույր Նահապետը համարվում է առաջին հայոց թագավորը, ով ըստ ավանդության՝ օգնեց Ասորեստանի դեմ ապստամբած Մարերին։ Նա հիմք դրեց Հայկազունների հարստությանը։

• Երվանդ I Սակավակյաց՝ նահապետական իշխան, ով ամրապնդեց երկրի սահմանները՝ չնայած մարերի գերիշխանությանը։

• Տիգրան I Երվանդյան՝ հզոր արքա, ով վարեց ակտիվ արտաքին քաղաքականություն՝ դառնալով Մարաստանի դաշնակիցը։

Թեմա 4. Մեծ Հայքի Արտաշեսյան թագավորությունը՝ Արտաշես I

Ք.ա. 189 թ. Արտաշես I-ը հիմնեց նոր դինաստիա և դարձավ Մեծ Հայքի առաջին թագավորը՝ Արտաշեսյան հարստությունից։

• Նա վերամիավորեց հայկական տարածքները և կառուցեց Արտաշատ մայրաքաղաքը, որն անվանեցին “Հայկական Կարթագեն”:

• Արտաշեսը բարեփոխումներ իրականացրեց՝ կարգավորելով հողային սեփականությունը, հիմնելով նոր քաղաքներ և ամրոցներ։

• Նրա օրոք ձևավորվեց Մեծ Հայք հասկացությունը՝ 15 վարչական գավառներով։

Թեմա 5. Հայաստանը՝ Աշխարհակալ տերություն: Տիգրան II Մեծ

Տիգրան II Մեծ (Ք.ա. 95-55 թթ.)՝ Արտաշեսյան արքայատան ամենահզոր թագավորը, վերածեց Հայաստանը տարածաշրջանային գերտերության։

• Նա նվաճեց Պարթևստանը, Սիրիան, Փյունիկիան և Կապադովկիան, միավորելով մեծ տարածքներ՝ ստեղծելով Հայկական կայսրություն։

• Տիգրան Մեծը կառուցեց Տիգրանակերտ մայրաքաղաքը, որը դարձավ ժամանակի մեծագույն կենտրոններից մեկը՝ մշակութային և

Ֆիզիկա 9

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ինչպիսի՞ն են ատոմների և միջուկների բնութագրական չափերը:

2. Ի՞նչ կառուցվածք ունի միջուկը:

3. Նշեք պրոտոնի և նեյտրոնի բնութագրերը:

4. Որքա՞ն է միջուկում պրոտոնների թիվը:

5. Ո՞ր մեծությունն են անվանում միջուկի զանգվածային թիվ:

6. Որքա՞ն է միջուկում նեյտրոնների թիվը:

7. Ի՞նչ է 1 զա մ-ը:

8. Օգտվելով Մենդելեևի քիմիական տարրերի աղյուսակից՝ որոշեք ոսկու ատոմի զանգ վածը՝ կիլոգրամով:

9. Ի՞նչ է իզոտոպը: Ջրածնի ի՞նչ իզոտոպներ գիտեր:

10. Ինչու՞ պրոտոնների միջև գործող վանողության ուժերը չեն կարող քանդել միջուկը:

11. Ինչպե՞ս են հարաբերակցում նույն հեռավորությամբ երկու պրոտոնների միջև գործող կուլոնյան և միջուկային ուժերը:

12 Ինչպե՞ս են հարաբերակցում երկու պրոտոնի և երկու նեյտրոնի միջուկային փոխազդեցության ուժերը: Իսկ նեյտրոնի և պրոտոնի միջև գործող ուժե՞րը:

Պատասխաններ

Պատմություն9

Հայաստանի Հանրապետության առաջին պետությունը  1920 թվականին դարձավ խորհրդային։ 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերով Խորհրդային Հայաստանը զրկվեց Կարսից և Նախիջևանից։ 1921 թվականի ամռանը Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունն ամողջությամբ տարածվեց Զանգեզուրի գավառի վրա։  1921-1922թթ Զանգեզուրում շատ էին վիճելի տեղամասերը, որոնց շուրջ Խորհրդային Հայաստանն ու Ադրբեջանը այդպես էլ համաձայնության չեկան։ 1922թ վերջերին Խորհրդային Հայաստանի տարածքը կազմում էր մոտ 32 հազար քառակուսի կիլոմետրի սահմաններում։ 1922-ի դեկտեմբերի 30-ին երեք հանրապետությունները՝ Հայստանը, Վրաստանը և Ադրբեջանը միավորվեցին մեկ մաս կազմեցին՝Անդրկովկասյան պետություններ, որից հետո շատ տարածքներ փոխանմակվում էին Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև մինչև 1930 թվականներ։

Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերով սահմանվում էին նոր ձևավորվող Թուրքիայի Հանրապետության և Խորհրդային Միության սահմանները, որ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո պիտի դառնային Հայաստանի և Թուրքիայի միջպետական սահմանը:

Կարսի պայմանագրով չեղյալ էին համարվում նախկինում կնքված բոլոր պայմանագրերը (բացառությամբ Մոսկվայի պայմանագրի), այդ թվում՝ Հայաստանի համար խիստ անբարենպաստ պայմաններով կնքված Ալեքսանդրապոլի դաշնագիրը (1920թ. դեկտեմբեր), որով Հայաստանը տարածքային մեծ կորուստներ է կրել, և միջազգայնորեն ճանաչված Սևրի դաշնագիրը (1920թ. օգոստոսի 10), որով Հայաստանի տարածքը պիտի կազմեր մոտ 160 հազար քառ/կմ:  Մոսկվայի պայմանագիրը տորագրվել  է 16 մարտի, 1921թ Մոսկվայում Խորհրդային Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև։

Պայմանագիրը ուներ 16 հողված և 3 հավելված:

Կարսի պայմանագիրը տորագրվել է 13 հոկտեմբերի, 1921 թ Կարսում Ադրբեջանական, Հայկական և Վրացական ԽՍՀ-ների և Թուրքիայի միջև։ Կարսի պայմանագրով վերահաստատեց 1921-ի Մոսկվայի պայմանագրի կոպտորեն ոտնահարումը Հայաստանի շահերի: