Վիքիպեդիան` Ազատ հանրագիտարան

Համեմատել Հայաստանի ավատատիրական պետությունները;

Հայաստանի ավատատիրական պետությունները տարբեր ժամանակներում կարևոր դեր են ունեցել հայկական պետականության պահպանման գործում։ Դրանցից ամենահայտնիներից է Բագրատունյաց Հայաստան, որը գոյություն է ունեցել IX–XI դարերում։ Այն գտնվում էր Հայաստանի հիմնական տարածքում և ուներ կենտրոնացված իշխանություն։ Թագավորը կառավարում էր նախարարների օգնությամբ, իսկ տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն ու առևտուրն էին։ Սակայն ներքին պայքարների և արտաքին թշնամիների պատճառով պետությունը թուլացավ։

Մյուս կարևոր պետությունն էր Վասպուրականի թագավորություն, որը գտնվում էր Վանա լճի շրջակայքում։ Այն նույնպես ավատատիրական պետություն էր, որտեղ իշխանությունը պատկանում էր թագավորին և իշխաններին։ Վասպուրականը հաճախ կախված էր Բյուզանդիայից և արտաքին ճնշումների պատճառով վերջապես կորցրեց անկախությունը։

Ամենաերկար գոյություն ունեցած պետությունն էր Կիլիկիայի հայկական թագավորություն։ Այն գտնվում էր Միջերկրական ծովի մոտ և ուներ զարգացած առևտուր ու կապեր եվրոպական երկրների հետ։ Կիլիկիան ընդունել էր նաև եվրոպական կառավարման որոշ ձևեր, ինչը այն տարբերում էր մյուս հայկական պետություններից։

Ընդհանուր առմամբ, այս բոլոր պետությունները ավատատիրական էին, հիմնված էին գյուղատնտեսության վրա և ղեկավարվում էին թագավորի ու իշխանների կողմից։ Նրանք նպաստել են հայկական մշակույթի և պետականության պահպանմանը, բայց ներքին անհամաձայնությունները և արտաքին թշնամիները պատճառ դարձան նրանց անկմանը։

Բագրատունյաց Հայաստան

[ Կառավարման շրջան՝ IX–XI դարեր ]
[ Տարածք՝ Մեծ Հայքի հիմնական մաս ]
[ Կառավարման ձև՝ թագավոր և նախարարներ ]
[ Տնտեսություն՝ գյուղատնտեսություն, առևտուր, արհեստներ ]
[ Վիճակ՝ սկզբում ուժեղ, հետո թուլացավ ]

Վասպուրականի թագավորություն

[ Կառավարման շրջան՝ X–XI դարեր ]
[ Տարածք՝ Վանա լճի շրջակայք ]
[ Կառավարման ձև՝ թագավոր և իշխաններ ]
[ Տնտեսություն՝ գյուղատնտեսություն, անասնապահություն ]
[ Վիճակ՝ կախված Բյուզանդիայից ]

2.Կազմել կրոսենս «Ավատատիրական Հայաստան» թեմայով;

Ավատատիրական Հայաստանը ձևավորվել էր միջնադարում, երբ երկրի կառավարման հիմքում հիմնականում հողն էր և նրան տիրապետող մարդիկ։ Երկրի գլուխ կանգնած էր թագավորը, բայց իրականում մեծ իշխանություն ունեին նաև նախարարական տոհմերը։ Նրանք մեծ հողեր ունեին, իրենց տարածքներում կառավարում էին բնակչությանը և պատերազմի ժամանակ զորք էին տալիս թագավորին։ Այդ պատճառով երբեմն նրանց ուժը շատ մեծ էր։

Հասարակության մեծ մասը գյուղացիներ էին։ Նրանք աշխատում էին հողի վրա, մշակում էին բերք, պահում էին անասուններ և դրա դիմաց հարկեր էին վճարում իրենց տերերին։ Գյուղացիների աշխատանքը կարևոր էր, որովհետև երկրի տնտեսությունը հիմնականում գյուղատնտեսության վրա էր հիմնված։ Կային նաև զինվորներ և տարբեր ծառայողներ, որոնք կապված էին իշխանների հետ։

Այդ ժամանակ մեծ դեր ուներ նաև եկեղեցին։ Եկեղեցին ոչ միայն կրոնի կենտրոն էր, այլ նաև ազդեցություն ուներ մարդկանց կյանքի, կրթության և մտածողության վրա։ Շատ դեպքերում եկեղեցին աջակցում էր պետությանը և կարևոր տեղ ուներ հասարակության մեջ։ Այսպես աստիճանաբար ձևավորվել էր մի համակարգ, որտեղ յուրաքանչյուր խավ ուներ իր դերը։

3.Վերլուծել քրիստոնեական եկեղեցու և հայկական պետության հարաբերությունները IV-V դարերում:

IV–V դարերում հայկական պետության և քրիստոնեական եկեղեցու հարաբերությունները շատ սերտ էին և կարևոր դեր ունեին երկրի կյանքում։ Քրիստոնեությունը պետական կրոն դարձավ, երբ թագավոր Տրդատ Գ-ը այն ընդունեց Գրիգոր Լուսավորիչ-ի քարոզչության ազդեցությամբ։ Դրանից հետո եկեղեցին սկսեց համագործակցել պետության հետ և մեծ ազդեցություն ստացավ հասարակության մեջ։

Եկեղեցին օգնում էր ամրացնել պետությունը և միավորել ժողովրդին։ Քահանաները տարածում էին քրիստոնեական արժեքները, իսկ թագավորական իշխանությունը աջակցում էր եկեղեցուն՝ կառուցելով եկեղեցիներ և տալով հողեր։ Այդ հարաբերությունները հատկապես կարևոր դարձան այն ժամանակ, երբ Հայաստանը գտնվում էր արտաքին վտանգների և քաղաքական դժվարությունների մեջ։

V դարում եկեղեցին մեծ դեր խաղաց նաև մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Հայկական գրերի ստեղծումը և դպրոցների բացումը նպաստեցին ժողովրդի միավորմանը և ազգային ինքնության պահպանմանը։ Այդ գործին աջակցում էին նաև հոգևորականները և իշխանները։

Այսպիսով IV–V դարերում հայկական պետությունն ու եկեղեցին փոխկապակցված էին․ պետությունը պաշտպանություն և աջակցություն էր տալիս եկեղեցուն, իսկ եկեղեցին իր հերթին ամրացնում էր ժողովրդի հավատը, մշակույթը և միասնականությունը։

1.Բնութագրել ստրկատիրական հասարակարգի անհատին և հասարակությանը;

Ստրկատիրական հասարակարգում մարդը մեծ դեր ուներ հասարակության մեջ, բայց այդ դերը բոլորի համար նույնը չէր։ Մարդիկ բաժանված էին ազատների և ստրուկների։ Ազատ մարդիկ համարվում էին հասարակության մարդիկ , նրանք կարող էին ունենալ սեփականություն, մասնակցել պետության կյանքին և կառավարել մյուսներին։ Իսկ ստրուկները չունեին իրավունքներ և համարվում էին իրենց տիրոջ սեփականությունը։ Նրանք ստիպված էին աշխատել առանց վարձատրության և չէին կարող ինքնուրույն որոշումներ ընդունել։

Հասարակությունն ամբողջությամբ կառուցված էր ստրկատիրության վրա։ Տնտեսության հիմնական մասը ապահովվում էր ստրուկների աշխատանքի շնորհիվ։ Ստրկատերերը կազմում էին իշխող խավը, իսկ ստրուկները՝ ստորին շերտը։ Պետությունը և օրենքները պաշտպանում էին այդ կարգը, ինչի պատճառով հասարակության մեջ մեծ էր անհավասարությունը։

2.Իրականացնել հին աշխարհի քաղաքակրթությունների համեմատական վերլուծություն:

Հին աշխարհում ձևավորվել են մի շարք քաղաքակրթություններ, որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել մարդկության պատմության վրա։ Դրանցից են Հին Եգիպտոսը, Միջագետքը, Հին Հունաստանը և Հռոմը։ Չնայած այն բանին, որ բոլորն էլ զարգացել են վաղ ժամանակներում, նրանց միջև կային թե՛ նմանություններ, թե՛ տարբերություններ։

Բոլոր այս քաղաքակրթությունների համար ընդհանուր էր այն, որ դրանք առաջացել էին գետերի մոտ, քանի որ ջուրը կարևոր էր գյուղատնտեսության և կյանքի համար։ Օրինակ՝ Եգիպտոսը զարգացել էր Նեղոս գետի ափին, իսկ Միջագետքը՝ Տիգրիս և Եփրատ գետերի միջև։ Տնտեսության հիմքը հիմնականում գյուղատնտեսությունն էր, իսկ հասարակությունը բաժանված էր խավերի։

1.Վերլուծել Ուրարտու – Էթիունի հարաբերությունները;

Ուրարտուն մեծ պետություն էր Վանա լճի շուրջը, իսկ Էթիունին՝ նրա հյուսիսային կողմում գտնվող ցեղային միություն։ Նրանք ապրում էին իրար մոտ, բայց միշտ լավ չէին հաշտվում։
Ուրարտուն ուզում էր մեծանալ ու ավելի շատ հողեր վերցնել։ Էթիունին չէր ուզում ենթարկվել ու փորձում էր ազատ մնալ։ Դրա համար նրանց միջև հաճախ պատերազմներ էին լինում։
Ուրարտուի թագավորները մի քանի անգամ արշավել են Էթիունիի վրա, բայց Էթիունին լեռնային ու ամուր տարածք էր, ու հեշտ չէր գրավել։ Երբեմն Ուրարտուն էր հաղթում, երբեմն՝ Էթիունին նորից ապստամբում էր։
Թեև նրանց հարաբերությունները լարված էին, նրանք ապրում էին նույն շրջանում և ունենում էին նաև առևտուր՝ սնունդ, մետաղ, անասուններ։

2.Գրել Էսսե (խոհագրություն) «Արևելյան քաղաքակրթություն» թեմայով;

Արևելյան քաղաքակրթությունը առանձնանում է իր հին պատմությամբ, հոգևոր արժեքներով և խոր մտածելակերպով։ Այստեղ մարդը ոչ միայն նյութական հաջողության, այլև ներքին խաղաղության է ձգտում։ Արևելքը հավատարիմ է իր ավանդույթներին՝ ընտանիքի հանդեպ հարգանք, ավագների խոսքի արժեք, հավատ ու մշակույթ։

Միևնույն ժամանակ այն համադրում է հինը և նորինը․ հնագույն տաճարների կողքին կանգնած են ժամանակակից քաղաքներ։ Արևելքը մեզ սովորեցնում է լինել համեստ, գնահատել անցյալը և պահպանել ինքնությունը նույնիսկ արագ փոփոխվող աշխարհում։

3. Լրացնել կրոսենսը, որի երկրորդ, չորրորդ և յոթերորդ վանդակներում գրված են «Հին Հունաստան», «Հռոմ» և «Քաղաքակրթություն» հասկացությունները:

• քանի՞ բառ է պետք լրացնել,
• որ ուղղությամբ են գնում բառերը,
• ինչ ուրիշ հուշումներ կան,
• կամ ինչ կապ ունեն մյուս բառերը «Հին Հունաստան», «Հռոմ» և «Քաղաքակրթություն» հասկացությունների հետ։

Որպեսզի ճիշտ լրացնեմ՝ կապրենք, եթե դու նկարը կամ վանդակները ուղարկես, կամ գոնե գրես՝

• քանի բառ կա,
• յուրաքանչյուր բառի հուշումը կամ ուղղությունը (ուղղահայաց, հորիզոնական),
• և որտեղ են գտնվում 2-րդ, 4-րդ, 7-րդ վանդակները։

1.Գրել էսսե «Նախնադարյան մարդը» թեմայով;

Գրել էսսե «Նախնադարյան մարդը» թեմայով; 2.Հիմնավորել հայ ժողովրդի առաջացման Ձեր նախընտրած վարկածը;  3.Պատմել հայկական թեոկրատական պետության մասին:

Ահա պատրաստի տարբերակ՝ երեք կետերով՝ հարմար դպրոցական շարադրության կամ էսսեի ձևով․

---

🪶 Էսսե՝ «Նախնադարյան մարդը»

Նախնադարյան մարդը մարդկության պատմության ամենահին և ամենահետաքրքիր փուլերից մեկն է։ Այդ ժամանակ մարդիկ դեռ չունեին գրեր, քաղաքներ կամ զարգացած մշակույթ, սակայն նրանք արդեն սկսում էին ձևավորել այն արժեքներն ու գիտելիքները, որոնց վրա հիմնվեց հետագա քաղաքակրթությունը։ Նախնադարյան մարդը ապրում էր քարանձավներում կամ պարզ կացարաններում, զբաղվում էր որսով, ձկնորսությամբ և պտուղների հավաքմամբ։ Ժամանակի ընթացքում նա սկսեց օգտագործել քարե գործիքներ, վառել կրակ և միասին ապրել փոքր խմբերով՝ ցեղերով։

Այս փուլում ձևավորվեցին մարդու առաջին ստեղծագործական ունակությունները․ հայտնվեցին քարանձավային նկարներ, զարդեր և պարզ ծիսակարգեր։ Այդ ամենը վկայում է, որ մարդը ոչ միայն պայքարում էր գոյատևման համար, այլև փորձում էր հասկանալ աշխարհը և իր տեղը դրանում։ Նախնադարյան մարդը մեր նախնին էր՝ պարզ, բայց խորը իմաստ ունեցող կյանքի ձևով։

2.Հիմնավորել հայ ժողովրդի առաջացման Ձեր նախընտրած վարկածը;

Հայ ժողովրդի ծագման մասին կան մի քանի գիտական վարկածներ։ Իմ նախընտրածը Հայկական լեռնաշխարհի ինքնաբնակության վարկածն է, ըստ որի՝ հայ ժողովուրդը ձևավորվել է հենց այս հողի վրա՝ հազարավոր տարիներ առաջ։ Այս տեսության համաձայն՝ հին հայերը սերում են Ուրարտական թագավորության բնակչությունից և ավելի վաղ՝ Արարատի և Վանի շրջանի տեղական ցեղերից։

Այս վարկածն ամենահամոզիչն է, որովհետև հայերեն լեզուն, մշակույթը և ավանդույթները սերտորեն կապված են Հայկական լեռնաշխարհի բնության ու պատմական միջավայրի հետ։ Հայ ժողովուրդը այստեղ է ձևավորվել, ապրել և պահպանել իր ինքնությունը՝ չնայած բազմաթիվ պատերազմների ու ոտնձգությունների։ Սա ցույց է տալիս մեր ժողովրդի անքակտելի կապը իր բնօրրան հողի հետ։

 3.Պատմել հայկական թեոկրատական պետության մասին:

Հայկական թեոկրատական պետությունը հայտնի է որպես Երուսաղեմյան հայոց թագավորություն, սակայն եթե խոսենք հնագույն ժամանակներից, ապա հայկական առաջին թեոկրատական կառավարման ձևը կապված է Հայկ նահապետի և նրա հետնորդների հետ։ Սակայն ամենահայտնի օրինակներից մեկն է Երվանդունիների դարաշրջանը, երբ պետական իշխանությունը սերտորեն կապված էր կրոնի և աստվածային հավատալիքների հետ։

Թեոկրատական պետությունում իշխանությունը համարվում էր Աստծուց տրված, և քրմերն ու թագավորները հանդես էին գալիս որպես աստվածների ներկայացուցիչներ երկրի վրա։ Հայաստանում կարևոր դեր ուներ Արամազդի, Անահիտի, Վահագնի պաշտամունքը։ Քրմերը ոչ միայն կատարում էին կրոնական ծիսակատարություններ, այլև ազդում էին քաղաքական որոշումների վրա։

Այսպիսի պետությունը նպաստեց հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային ձևավորմանը, քանի որ հավատն ու մշակույթը մեկ ամբողջություն էին՝ հիմք դառնալով հետագա հայկական պետականության և քրիստոնեական ինքնության համար։