1. Դո՛ւրս գրել անձնական դերանունները և որոշե՛լ դրանց
դեմքը, թիվը, հոլովը։
Ես եմ, դու ես, ես ու դու
Գիշերում այս դյութական,
Մենք մենակ ենք – ես ու դու.
Ես էլ դու եմ. ես չըկամ…
Կապույտ երկնքի ոսկեղե՛ն աստղեր,
Ձեր հեռվից դուք միշտ տեսնում եք նրան.
Ասացե՛ք, արդյոք նա էլ թախծո՞ւմ էր,
Արդյոք տրտո՞ւմ էր նա էլ ինձ նըման։
Խորհրդագետնե՛ր, դուք տեսնում եք միշտ.
Արդյոք մենա՞կ էր նա էլ ինձ նըման,
Թե՛ ընկեր գտած ժպտում էր անվիշտ
Եվ փայփայում էր և սիրում նրան։
Խորհրդագետնե՛ր, դուք ժպտում եք լուռ,
Դուք լուռ ժպտում եք իմ ցավի վրա.
-Նա, քեզ մոռացած, վաղուց ամենուր
Ծաղրում է քո խենթ խոսքերը հիմա…

Դո՛ւրս ենք գրում անձնական դերանունները և որոշում դրանց դեմքը, թիվը, հոլովը:

1. Ես — դեմք՝ առաջին, թիվ՝ մեկ, հոլով՝ բայահոլով.
2. Դու — դեմք՝ երկրորդ, թիվ՝ մեկ, հոլով՝ բայահոլով.
3. Ես ու դու — դեմք՝ առաջին և երկրորդ, թիվ՝ երկու, հոլով՝ հոլովյալ.
4. Մենք — դեմք՝ առաջին, թիվ՝ բազմակերտ, հոլով՝ նախադասության.
5. Դուք — դեմք՝ երկրորդ, թիվ՝ բազմակերտ, հոլով՝ բայահոլով.
6. Նա — դեմք՝ երրորդ, թիվ՝ մեկ, հոլով՝ հոլով.
7. Նրանք — դեմք՝ երրորդ, թիվ՝ բազմակերտ, հոլով՝ բայահոլով.

2. Գտնե՛լ, թե որ հատվածներում նշված հոլովով անձնական
դերանուններ կան։
Ուղղական
1.Կյանքիս բերքն ու բարին ես ցրեցի լրիվ
Հողի նման բարի, հողի նման….
2. Իմ սերունդն ամբողջ եղյամի մեջ է.
Նշանակում է ցրտեր են եղել….
3. Ես լուռ կարդում եմ գիրը քարերի
Եվ քարանում եմ քարե բառերից….
Սեռական
1.Թափառում ենք փողոցներում՝
Ես քո սիրով, դու՝ ուրիշի
2. Արշալույսից մինչ երեկո ես լսեցի քամուն.
Նա ուռենու շրշյուն բերեց իմ հեռավոր ձորից:

3. Ես չեմ ուզում աշխարհից բազում գանձեր ու երազ,
Միայն երգն այս սիրավետ ու իմ սիրտը հասկանաս…
Տրական
1.Ինձ փոխանցեցին ծիծաղի մի լաթ,
Որ տխրությունից իմ հոգին սրբեմ ։
2. Գնացքը սողաց մթին ձորից,
Ինձ էլ վերցրեց, ճչաց, գնաց…
3. Կնայի քեզ երկնքից մի գունատ լուսին,
Կիջնի ահա երեկոն, գիշեր կլինի…
 3. Դո՛ւրս գրել ցուցական դերանունները, որոշե՛լ թիվը և
հոլովը (չհոլովվող դերանունների դեպքում նշել չթեքվող լինելը)։
Գագիկ թագավորի ծառաները պալատի առաջ մի օձ են տեսնում, որը անհանգիստ գետնին էր քսում եղջյուրները։ Թագավորը կարգադրում է կտրել օձի եղջյուրները։ Դրանից հետո օձը հանգստանում է և գոհ հեռանում։ Ժամանակ անց նա նորից երևում է պալատի մոտ և բերանից մի կորիզ գցելով՝ անհայտանում է։ Գագիկի հրամանով կորիզը տնկում են և հետևում նրան։ Ամռանը այդ կորիզից մի հսկայական կլոր պտուղ է աճում։ Փորձելու համար մի կտոր տալիս են ուտելու մերձիմահ ծերուկի։ Սա անմիջապես կազդուրվում է ու երիտասարդանում։ Գագիկն իր պալատականների հետ վայելում է պտուղի մնացած մասը և նույնպես կազդուրվում ու երիտասարդանում։ Դրանից հետո այդ պտուղի անունը դնում են չմեռուկ, որը, բերանից բերան անցնելով, դառնում է ձմերուկ։ Արամ Ղանալանյանի «Ավանդապատում» գրքից ( Սա ժողովրդական ստուգաբանություն է. Հրաչյա Աճառյանն իր «Հայերեն արմատական բառարանում»
ձմերուկ բառը համարում է ձմեռն բառից կազմված (որպես զովացնող)։
 4. Գտնե՛լ փոխադարձ դերանունները։
Կախարդական մի շղթա կա երկնքում՝
Անրերևույթ, որպես ցավը խոր հոգու,
Իջնում է նա հուշիկ, որպես իրիկուն՝
Օղակելով լույս աստղեցը մեկմեկու։
Մեղմ գիշերի գեղագանգուր երազում
Այն աստղերը, որպես մոմեր սրբազան,
Առկայծում են կարոտագին երազուն՝
Հավերժաբար իրար կապված և բաժան։
Ես ու դու էլ շղթայված ենք իրարու,
Կարոտավառ երազում ենք միշտ իրար,
Միշտ իրար հետ, բայց միշտ բաժան ու հեռու
Աստղերի պես և՛ հարազատ, և՛ օտար…

5. Դո՛ւրս գրել դերանունները և խմբավորե՛լ ըստ տեսակների։ Հոլով, թիվ կամ դեմք ունեցող դերանունների դեպքում նշե՛լ դրանք։
Մկան թագավորը հրաման է տալիս, կանչում իր մոտ չղջիկին և ասում. «Ա՛յ
անպիտան, դու մուկ ես, ո՞ւր ես թաքնվում, ինչի՞ տուրք չես տալիս»։ Չղջիկը բաց
է անում թևերը և ասում. «Ես ինչի՞ պիտի տուրք տամ քեզ, չե՞ս տեսնում սրանք.
Ես թռչուն եմ, ես որտեղի՞ մուկն եմ»։ Մկան թագավորը գրում է թռչունների
թագավորին, թե այս տեսակ մի թռչուն կա. ինչի՞ դու նրանից տուրք չես վերցնում։
Թռչունների թագավորը սա որ լսում է, կանչում է չղջիկին, ասում. «Թե որ թռչուն
ես, մեր օրենքը ինչի՞ ես խախտում, ինչի՞ տուրք չես տալիս»։ Չղջիկը բաց է անում
բերանը, ցույց տալիս ատամները և ասում. «Ես մուկ եմ, թռչունը բա ատամներ
կունենա՞»։ Թռչունների թագավորը մնում է շվարած, գլուխը կորցրած։ Այսպես
չղջիկը, երկուսին էլ խաբելով, մինչև հիմա էլ իր համար հանգիստ ապրում է
առանց տուրք տալու։
Արամ Ղանալանյանի «Ավանդապատում» գրքից
 6. Դո՛ւրս գրել անձնական դերանունները. կազմե՛լ նախադասություններ՝ գործածելով այդ դերանունները։
Իրար, այսչափ, նրանք, ոմն, ուրիշ, մենք, յուրաքանչյուրը, ինքը, նույնպիսի,
ամեն ինչ, ողջ, իրենք, ոչինչ, դա, ամբողջ, սա, միմյանց, ոչ մեկը, ոչ ոք, դուք,
ամենքը, մեկմեկու:
7. Դո՛ւրս գրել ցուցական դերանունները. կազմե՛լ նախադասություններ՝ գործածելով այդ դերանունները։
Ոմն, այսչափ, ինչ-որ, դրա, մենք, յուրաքանչյուրը, ինքը, նույնպիսի, ամեն
ինչ, ողջ, իրենք, ոչինչ, դա, ամբողջ, սա, միմյանց, ոչ մեկը, ոչ ոք, դուք, մյուս,
ամենքը, միևնույն:
 8. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններ են ցուցական:
1. ողջ, ամբողջ, միևնույն, ամենայն
2. համայն, սույն, միևնույն, ինչ
3. այսպես, այդպես այնպես, որքան
4. սա, դա, նույնտեղ, այնչափ
 9. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններ են որոշյալ:
1. միմյանց, յուրաքանչյուր, ինչ, երբ
2. ամեն ինչ, համայն, ամեն մի, ողջ
3. որտեղ, քանի, ինչպես, ինչու
4. իրար, որերորդ, քանիսը, այլ

10. Ո՞ր շարքի բոլոր դերանուններ են հարաբերական:
1. ով, ինչ, երբ, սույն
2. ողջ, քանի, ինչու, որ
3. որտեղ, քանի, ինչպես, ինչու
4. իրար, որերորդ, քանիսը, այլ

1. Հոմանիշային 10 զույգ

1. հսկայական — վիթխարի


2. դյութիչ — հմայիչ


3. դժվար — խրթին


4. հավաքել — ժողովել


5. դատարկել — պարպել


6. խոնավ — դժվար


7. հարթ — ողորկ


8. սնապարծ — ստերջ


9. գովել — դրվատել


10. տամուկ — բիլ



2. Հոմանիշներ

ա) Լուռ
3. անձայն

բ) Գեղեցիկ
2. գեղանի

գ) Գովել
3. փառաբանել

դ) Երեկո
3. իրիկնամուտ

ե) Ցանկալի
3. ըղձալի

3. Հականշային 10 զույգ

1. փութաջան — ծույլ


2. ամպոտ — ջինջ


3. ուսյալ — տգետ


4. օրինական — ապօրինի


5. հեռավոր — մոտ



4. Հականշային տարարմատ զույգեր և նախադասություններ

1. մոտ — հեռու
Մոտակայքում շատ ընկերներ ունեմ, բայց հեռու ապրողներիս հետ հազվադեպ եմ հանդիպում.


2. հին — նոր
Այս հին գրքերը դրված են նոր գրքերի կողքին.


3. սառը — տաք
Սառը օրերին միշտ հաճելի է տաք խմիչք սրել.


4. վճարովի — անվճար
Վճարովի ծառայությունները հաճախ ավելի որակյալ են, քան անվճարը.


5. ամառ — ձմեռ
Ամառվա արևը շատ հաճելի է, սակայն ձմռանը ձյունը գեղեցիկ է.


6. թեք — ուղիղ
Թեք ճանապարհը դժվար է անցնել, իսկ ուղիղը ավելի հարմար է:

7․ Տրված բայերից ածանցավոր գոյականներ կազմի՛ր և ածանցներն ընդգծի՛ր:

• Նկարել — նկարիչ
• Գրել — գրիչ
• Զարթնել — զարթում
• Թափել — թափուկ
• Ուսուցանել — ուսուցանիչ
• Քերել — քերիչ
• Վարել — վարորդ
• Հաճախել — հաճախորդ
• Բախել — բախիչ
• Հնչել — հնչյուն
• Վազել — վազք
• Հանել — հանիչ
• Շարժել — շարժիչ
• Մոտենալ — մոտեցում
• Կոշտանալ — կոշտացում

8․ Տրված գոյականակերտ ածանցներից յուրաքանչյուրով երկու գոյական կազմի՛ր և գրի՛ր, թե ո՛ր բառերից կազմեցիր:

• Անք — խոսել → խոսանք, գրել → գրանք
• Ցի — կաղ → կաղցի, ցավ → ցավցի
• Ածո — նստել → նստածո, դարձնել → դարձածո
• Ք — կծել → կծք, թրջել → թրջք
• Ուկ — ձուկ → ձուկ, շուկա → շուկ
• Իք — փոքր → փոքիք, բարձր → բարձրիք
• Իչ — բարի → բարիչ, սև → սևիչ
• Ուտ — լվանալ → լվանուտ, քննել → քննուտ
• Ան — ջերմ → ջերման, եղբայր → եղբայրան
• Իկ — ծաղիկ → ծաղկիկ, քար → քարիկ
• Պան — եղբայր → եղբայրպան, շուն → շունպան
• Ստան — սերմ → սերմստան, ծառ → ծառստան
• Ուհի — քույր → քույրուհի, արքա → արքուհի

9․ Տրված բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկ բառով: Ո՞ր հոլովներով են դրվում այդ բառերը:

1. Կիրճի մեջ — կիրճում (գործի հոլով)
2. Հանրապետության մեջ — հանրապետության (սեռական հոլով)
3. Ամպերի մեջ — ամպերում (գործի հոլով)
4. Գոմի մեջ — գոմում (գործի հոլով)
5. Օվկիանոսի մեջ — օվկիանոսում (գործի հոլով)
6. Գագաթի վրա — գագաթին (գործի հոլով)
7. Հողի վրա — հողին (գործի հոլով)
8. Այգիների վրա — այգիներում (գործի հոլով)
9. Սեղանի վրա — սեղանի (սեռական հոլով)
10. Աստիճանների վրա — աստիճաններում (գործի հոլով)

1.Նյութապաշտ-շինանյութ

Դաշտավայր-սահադաշտ

Խոսակցություն-քչախոս

Անչափահաս-մահաշունչ

Վառելահեղուկ-նավթավառ

Դիրքորոշում-սաղմարադիր

Պատկերասրահ-

Հավաքատեղի

ծննդավայր

Վոսկրախտ

խեղդամահ

Դարձյալ

Դարաշրջան

շհնորալի

Օրավարձ-այսօր

Համանուն և հարանուն բառեր
Գտի՛ր համանուն բառերը և մեկնաբանի՛ր նրանց իմաստները։
Ավել

Նա երկու օր ավել աշխատեց։ – Այստեղ «ավել» նշանակում է «ավելի երկար», «ավելացված ժամանակ»:
Անկյունում դրված էր մի մաշված ավել։ – Այստեղ «ավել» նշանակում է «մաքրող գործիք», որը օգտագործվում է մաքրման համար:
Յուղ

Վարպետը կատարեց դետալների յուղում։ – Այստեղ «յուղ» նշանակում է որևէ մեքենայի կամ մեխանիկական մասերի յուղում՝ նվազեցնելու շփումը և պահպանելու գործունակությունը:
Խոհարարը բանջարեղենը տապակեց յուղում։ – Այստեղ «յուղ» նշանակում է սննդի պատրաստման համար օգտագործվող բուսական կամ կենդանական ճարպ:
Կարող

Զգեստ կարող դերձակը աշխատանքը կատարեց բարձր որակով։ – Այստեղ «կարող» նշանակում է «հմուտ», այսինքն՝ մասնագետ և ունակ կատարելու որակյալ աշխատանք:
Մեր կուրսում շատ կարող ուժեր կան։ – Այստեղ «կարող» նշանակում է «ուժեղ», «հզոր»՝ բնութագրելով ֆիզիկական կամ մտավոր ունակությունները:
Խմոր

Քիմիական նյութերի ազդեցությամբ սկսվեց խմորում։ – Այստեղ «խմորում» նշանակում է քիմիական ռեակցիա, երբ նյութերը կենսաքիմիական պրոցեսի արդյունքում փոխվում են:
Թխվածքի խմորում չամիչներ կային։ – Այստեղ «խմոր» նշանակում է թխվածքի պատրաստման համար օգտագործվող խառնուրդը, որը պատրաստվում է ալյուրից, ջրից և այլ բաղադրիչներից:
Գոլ

Բաժակի մեջ գոլ ջուր կար։ – Այստեղ «գոլ» նշանակում է «տաք», ջուր:

Ֆուտբոլիստը գեղեցիկ գոլ խփեց։ – Այստեղ «գոլ» նշանակում է ֆուտբոլային խաղում խփած դարպաս:

2. Մեկնաբանություն տրված բառակապակցությունների և նախադասությունների վերաբերյալ

Բարձր հարկ — Կարող է նշանակել ֆիզիկական իմաստով բարձր շենքի հարկ կամ խորհրդանշական առումով բարձր պաշտոն, դիրք:
Ավել գնել — «Ավել»՝ որպես մաքրող գործիք, կամ «ավել»՝ որպես ավելացնել ինչ-որ բան:
Ոչխարի հոտ — Կարող է նշանակել ոչխարների հոտ՝ կենդանիների հավաքածու, կամ «հոտ»՝ որպես անուշահոտություն կամ տհաճ բույր:
Մետաքսի կտոր — Ֆիզիկապես կարող է լինել մետաքսից պատրաստված կտոր կամ օգտագործվել փոխաբերական իմաստով՝ ինչ-որ բան փափուկ ու հարթ:
Նա ջրում է — Կարող է նշանակել, որ նա բույսերին ջուր է տալիս, կամ փոխաբերական իմաստով՝ «մարդկանց ստիպում է ընկճվել կամ լաց լինել»:
Նա գնում է — Կարող է նշանակել ֆիզիկապես տեղաշարժվում է կամ գնումներ կատարում:
Խավարում է — Կարող է ֆիզիկապես մթնել կամ փոխաբերական իմաստով խավարել՝ հոգեվիճակի կամ գիտակցության առումով:

3. Նախադասություններ տրված համանուններով

Սեր (կաթի երեսի թանձր շերտ) — Ես սիրում եմ թարմ կաթի սերը: Սեր (զգացմունք) — Նա մեծ սեր է տածում իր ընտանիքի հանդեպ:
Կետ (կետանիշ, գծի հատվածի սահման) — Նշեք հաջորդ կետը ձեր շարադրանքում: Կետ (ջրային կաթնասուն կենդանի) — Կետերը մեծ մարմին ունեն, բայց հաճախ մարդուն վնաս չեն հասցնում:
Քանոն (ձողաշերտ՝ չափելու և ուղիղ գծելու համար) — Դպրոցում սովորում էինք գծել ուղիղ գծեր քանոնի օգնությամբ: Քանոն (երաժշտական գործիք) — Հին հայկական քանոնը հնչում է շատ մեղմ ու հաճելի:
Դող (մարմնի սարսուռ) — Սառը օդի պատճառով նա դողաց ամբողջ գիշեր: Դող (անվին անցկացվող ռետինե շրջանակ) — Մեքենայի դողը ծակվեց, և մենք ստիպված էինք փոխել այն:
Տոն (ձայնաստիճան) — Երգի մեջ հաջորդ տոնը պետք է բարձրացնենք: Տոն (նշանավոր իրադարձության նվիրված հանդիսավոր օր) — Ապրիլի 24-ը կարևոր տոն է հայ ժողովրդի համար:

4. Նախադասություններ՝ փակագծերում տրված հարանուններից ընտրելով

Գրախանութում վաճառվում է այդ բառարանի երկրորդ հրատարակությունը։
Այդ հրատարակչությունը լույս է ընծայել գրքի վերջին հատորը։
Նա այդ գործում մեծ երախտիք ունի։
Այդ առաջարկը վեճերի ու քննարկումների տեղիք տվեց։
Ամենուրեք փթթում էին կանաչ այգիներն ու գեղեցիկ ծաղկանոցները։
Բակում խաղացող երեխան հովարով գլխարկ էր դրել։
Զարմացած երեխան թոթվեց ուսերը։
Մարզիկները մրցույթին մասնակցելու հրավեր էին ստացել։
Ջրատար խողովակի փականը նորոգեցին։
Վարպետը պատրաստակամությամբ օգնեց մեզ։
Հոմանիշ և հականիշ բառեր

Պարպել – դատարկել

Հոմանիշներ:

Հսկայական – վիթխարի

Ողորկ – հարթ

Համեստ – դյութիչ

Հուզիչ – հմայիչ

Դրվատել – գովել

Սնապարծ – անպտուղ

Տամուկ – խոնավ

Ժողովել – հավաքել

Խրթին – դժվար

Գործնական քերականություն 9

Գործնական քերականություն 9

Գործնական քերականություն 9

Գործնական քերականություն 9

Գերակայության

Հանս քրիստիան Անդերսեն մասին

Ես և համակարգչս

Կոմիտասի մասին հետաքրքիր փաստեր

Վիլյամ Սարոյան

Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել է ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Միջնապատ, միություն, գինեգործ, կիսալուսին, թիավարել, վիպասան, շինարարություն, հիվանդասենյակ, գիրանալ, գիտուն, վիրահատել, վիճահարույց,գիսավոր, հիանալի, լիություն, զինագործ, սիրավեպ, դիմաքանդակ, կինոթատրոն։

միջնապատ — է → ի, ին↑
կիսալուսին — է → ի, ույ → ու, ի↑
վիպասան — է → ի
շինարարություն— է → ի
գիրանալ — է → ի
գիտուն — է → ի
վիրահատել — է → ի
վիճահարույց — է → ի
գիսավոր — է → ի
զինագործ — է → ի
սիրավեպ — է → ի
դիմաքանդակ — է → ի

2։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ի ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Հնադարյան, տնական, ջրավազան, ընչաքաղց, ըղձական, ընկուզենի, ազնվական, գնորդ, վեհապանծ, մտաբերել, լեռնագործ, հիմնադիր, լրագրեր, աղավնյակ, վիրակապ, քմային, գարեհաց, ճգնել, թրթիռ, գունագեղ, միջանկյալ,նշաձև, գրակալ, թխամորթ, կրաման, նմանատիպ, սրտակից:

հնադարյան — ի → ը
ընչաքաղց — ի → ը
ըղձական — ի → ը
ազնվական — ի → ը
գնորդ — ի → ը
մտաբերել — ի → ը
լրագրեր — ի↑
աղավնյակ — ի↑
քմային — ի → ը
գարեհաց — ի → ե
ճգնել — ի → ը
գրակալ — ի → ը
կրաման — ի → ը
սրտակից — ի → ը

3։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ու ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Բրդոտ, կարմրախայտ, բվեճ, թմբեր, ըմպանակ, գնացուցակ, ջրամբար, նշանագրություն, տնական, գթալ, ժողովրդական, խճուղի, խմբակային, մրգահյութ, խնկարկել, տրտնջալ, ոսկեգույն, սրել, գրականություն, աշխարհագրական, լրաբեր, ցորենահատ, առվակ, մթնել, դյուրահալ, հնձել:

բրդոտ — ու → ը
բվեճ — ու → ը
թմբեր — ու → ը
ըմպանակ — ու → ը
ջրամբար — ու → ը
տնական — ու → ը
գթալ — ու → ը
ժողովրդական — ու → ը
խմբակային — ու → ը
խնկարկել — ու → ը
տրտնջալ — ու → ը
սրել — ու → ը
լրաբեր — ու → ը
առվակ — ու → վ
մթնել — ու → ը
հնձել — ու → ը

4։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ը ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Տնակ, մանկական, ծանրամարտ, մանրադրամ, մտադրություն, մեղրահաց, կիսակառույց, փոքրություն, լրատվական, քաղցրահամ, սանրել, ընձուղտ, եզրաշերտ, լիտրաչափ, գլխաշոր, ցուցափեղկ, վագրաձի, լուսավորություն, դստրիկ, կպրագույն, լայնություն, բարձրություն, ծաղկաման, մետրանոց, ծաղրանկար, սրամիտ, ժանրային։

ծանրամարտ — ը↑
մանրադրամ — ը↑
մեղրահաց — ը↑
փոքրություն — ը↑
քաղցրահամ — ը↑
սանրել — ը↑
եզրաշերտ — ը↑
լիտրաչափ — ը↑
վագրաձի — ը↑
դստրիկ — ը↑
կպրագույն — ը↑
բարձրություն — ը↑
մետրանոց — ը↑
ծաղրանկար — ը↑
ժանրային — ը↑

Վարժություն 5։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել երկհնչյունի հնչյունափոխություն։

Բուսական, հրեղեն, աստղանիշ, գուրծունեություն, ձնծաղիկ, նվիրատվություն, ալրաղաց, անկյունաչափ, բնավեր, գունատ, ձկնաբուծարան, դռնակ, եղջերափող, միութենական, մանկական, սառցարան, մրցավազք, մատենագիր, բուրավետ, հրակայուն, մշակութային, տարեվերջ, արնանման, առօրեական, այգեպան, մթերային, զգուշություն։

բուսական — ույ → ու
գործունեություն — յա → ե
ձնծաղիկ — յու → ը
ալրաղաց — յու↑
բնավեր — ույ → ը
գունատ — ույ → ու
ձկնաբուծարան — ույ → ու
միութենական — յու → ե
սառցարան — ույ↑
մատենագիր — յա → ե
բուրավետ — ույ → ու
մշակութային — ույ → ու
արնանման — յու↑
առօրեական — յա → ե
զգուշություն — ույ → ու

Բառի ձայնավոր հնչյուններից մեկը (միավանկ բառերի դեպքում՝ միակը)
արտասանվում է մյուսներից ավելի ուժգին, օրինակ՝ մարզադա՛շտ բառում վերջին
ա-ն արտասանվում է փոքր-ինչ ուժգին և տևական։ Բառի որևէ ձայնավորի
արտասանության ուժեղացումը՝ շեշտումը, գրավոր խոսքում անհրաժեշտության
դեպքում արտահայտվում է կետադրական շեշտ նշանով, օրինակ՝ մա՛րդ, փողո՛ց,
մայրաքաղա՛ք։ Հայերենում բառական շեշտը հիմնականում ընկնում է բառի
վերջին վանկի ձայնավորի վրա, և եթե բառի վերջից ավելանում է նոր բաղադրիչ,
տեղափոխվում է նրա վերջին ձայնավորի վրա, օրինակ՝ քաղա՛ք-քաղաքայի՛ն։
Սակայն այս ընդհանուր օրինաչափությունից կան որոշ շեղումներ։
ա) Կան մի շարք բառեր, որոնցում շեշտը վերջին ձայնավորի վրա չի ընկնում՝
գո՛նե, գրե՛թե, գո՛ւցե, ե՛րբևէ, իհա՛րկե, մա՛նավանդ, մի՛գուցե, մի՛թե, մի՛միայն,
նա՛մանավանդ, նո՛ւյնիսկ, նո՛ւյնպես, ո՛վևէ, ո՛րևէ և այլն։
բ) Բացառություն են նաև օտար լեզուներից անցած մի շարք բառեր՝
մաթեմա՛տիկա, ռա՛դիո, տե՛խնիկա, քի՛միա, օլիմպիա՛դա, կակա՛ո, մա՛նգո այլն։
գ) Շեշտը վերջին վանկի վրա չի ընկնում նաև իա-ով ավարտվող
տեղանուններում՝ Ավստրա՛լիա, Արմե՛նիա, Գերմա՛նիա, Դա՛նիա և այլն։
դ) Հինգերորդ թվականից սկսած՝ դասական թվականների շեշտը վերջին
վանկի վրա չի ընկնում՝ վե՛ցերորդ, յո՛թերորդ, ո՛ւթերորդ, տասնմե՛կերորդ և այլն։
ե) Հարադիր բայերում շեշտվում է անվանական մասը, օրինակ՝ պա՛ր գալ,
ծա՛փ տալ, ձա՛յն տալ, ուշքի՛ գալ և այլն։
զ) Օտար որոշ անձնանունների ու տեղանունների ուղղական հոլովում շեշտը
չի ընկնում վերջին վանկի ձայնավորի վրա՝ Բեթհո՛վեն, Լե՛րմոնտով,
Մայակո՛վսկի, Պո՛ւշկին և այլն, սակայն եթե այդ բառերին ավելանում է որևէ
քերականական կամ բառակազմական միավոր, ապա շեշտվում է վերջին
ձայնավորը՝ Պուշկինի՛, Պուշկինի՛ց, պուշկինյա՛ն և այլն։
է) Օժանդակ բայի դրական ձևերը չեն շեշտվում (գրո՛ւմ եմ), իսկ ժխտական
ձևերը շեշտվում են (չե՛մ գրում)։
ը) Եթե բառի վերջին ձայնավորը ը հնչյունն է, ապա շեշտվում է նախորդ
ձայնավորը, օրինակ՝ դառը, գի՛րքը, ա՛րկ(ը)ղ և այլն։ Ը ձայնավորը շեշտվում է միայն այն դեպքում, երբ բառի միակ ձայնավորն է կամ մյուս ձայնավորները ևս ըեր
են (շրը՛խկ, չը՛խկ և այլն)։

Գործնական աշխատանք
1. Գտնե՛լ այն բառերը, որոնցում շեշտը չի ընկնում վերջին
վանկի ձայնավորի վրա։
Գրեթե, գետը, բարիք, Իտալիա, կիտրոն, գուցե, ծանր, ծաղիկ, նույնիսկ,
տեխնիկա, չորրորդ, քանիերորդ, գիրքս, հեքիաթ, նույնպես:

Գրեթե, գետը, Իտալիա, գուցե, ծանր,տեխնիկա,չորրորդ, քանիերրերդ, նույնպես

2.Գտնե՛լ, թե որ շարքերի բոլոր բառերում է շեշտն ընկնում
վերջին վանկի ձայնավորի վրա։
1. ծառուղի, ասֆալտապատ, մայթեզր, ցուցափեղկ
2. ձևավորող, խոհարար, թթխմոր, շոկոլադ
3. գյուղատնտեսական, հիշարժան, երկկենցաղ, տնամերձ
4. կռունկ, խարույկ, հացահատիկ, գերծանր
5. հյուրընկալ, թթենի, ճանապարհորդ, նախշազարդ
6. սակայն, հավանաբար, գրեթե, լիովին
7. վրձին, շոգեքարշ, ծովախորշ, մեկուսիչ
8. փոքրատառ, ուղղաթիռ, զուգահեռ, արծաթապատ
9. մոլախոտ, գեղարվեստ, արքայադուստր, պարարվեստ
10. ավազաշերտ, դիմանկար, երաժշտասեր, բառատետր

3. Ա՜խ, էսպես էլ գիժ ամիս,
Մարդու հանգիստ չի տալիս։
Էսօր ուրախ օր կանի,
Վաղը՝ անձրև ու քամի,
Առավոտը՝ պայծառ օդ,
Կեսօրը՝ մութ ու ամպոտ։
Մին հագնում է սպիտակ,
Մին կանաչին է տալիս,
Մի օր ցուրտ է, մի օր՝ տաք,
Մին խնդում է, մին՝ լալիս…
Ա՜խ էսպես էլ գիժ ամիս։