Գործնական Քերականություն9

Լյուդվիգ Բեթհովեն

Լրացված և կետադրված տարբերակ

Հույսդ կտրիր, Լյուդվիգ Բեթհովեն։ Գուցե քո սիրտն ամենաանբասիրն է, ամենակրակոտը։ Բայց դա ում է հետաքրքրում, մտածեց նա, սրտնեղած կախեց գլուխը, և նրա մատները մեքենայորեն վազեցին ստեղների վրայով։ Երաժշտությունը շռնդալից էր, բայց խիստ ներդաշնակ։ Այն նման էր բարդունքից սրընթաց գահավիժող փրփրադեզ ջրվեժի, որը, թեև խաթարում է շրջակայքի անդորրը, բայց և հաճելի զովություն է սփռում։ Դուռը բախեցին։ Դռների մեջ նախ երևաց վարպետի գլուխը՝ փնազարդված հյուսով ու ժապավենով։ Նա ցնցվում էր։

«Հեղափոխություն», գրեթե գոռաց նա։ «Արդիականացող Ֆրանսիան հիմնիվեր ցնցում ու սասանում է հետամնաց Եվրոպան»։ Լյուդվիգը լուռումունջ լսում էր։ Լուրերն ահշեցուցիչ էին։ Զորքը հրաժարվել էր ապստամբների վրա կրակելուց և, միանալով նրանց, քարուքանդ արել Բաստիլը։ Բոննի ուսանողները ոգևորությամբ արտասանում էին այն երեք կրակոտ բառերը, որ գրված էին Ֆրանսիայի դրոշի վրա՝ «Ազատություն, հավասարություն, եղբայրություն»։


բ. Ափ նետված ձկնիկների վտառ

Լրացված և կետադրված տարբերակ

Ափ նետված ձկնիկների վտառ էր կարծես։ Դժնի, ահարկու դեմքերով ոստիկանները հողաթմբին նստոտած, իրենց դաշույններով դալար եղեգնի ցողուններն էին տաշում։ Ինչ–որ անցք էին բացում ու մոտեցնում շուրթերին, ագահաբար ըմբոշխնում կճեպները, շպրտում երեխաների կողմը, որոնք միմյանց հրմշտելով, կոխկրտելով, քիթ ու պռունկ ճանկռտելով հարձակվում էին գզգզված կճեպների վրա։ Սովալլուկ ու հյուծված, ուտելու որևէ բան էին փնտրում, աղիողորմ սնգսնգոցը խեղդելով եղեգների մեջ։

«Ձեններդ կտրեք», սպառնալից գոռգոռում էին ոստիկանները, ատամները մխրճած դալար եղեգների մաշկի մեջ և ագահաբար ըմբոշխնելով նրանց քաղցրահամ հյութը։ Նրանցից մի երկուսը, անլուր հայհոյանքների տարափ տեղալով, մի քանի հարվածներ իջեցրին մոտիկ կանգնածների վրա։ Հետո լռեցին, ու միայն նրանց ֆսֆսոցներն էին լսվում, ասես խուլ ու անբարեհունչ մեղեդիներ էին արձակում եղեգնյա փողերը։ Կեղևներին տիրելու համար ծեծկռտուքը դաժանացավ, բայց երեխաների աղեխաշ մռկտոցը չէր լռում։


Բայերի վերլուծություն

ա.

  • կտրիր – բայ, 2-րդ դեմք, եզակի, հրամայական եղանակ, դիմավոր ձև
  • մտածեց – բայ, 3-րդ դեմք, եզակի, անցյալ ժամանակ, պատմողական եղանակ, դիմավոր ձև
  • կախեց – բայ, 3-րդ դեմք, եզակի, անցյալ ժամանակ, պատմողական եղանակ, դիմավոր ձև
  • վազեցին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, պատմողական եղանակ, դիմավոր ձև
  • է – բայ, 3-րդ դեմք, եզակի, ներկա ժամանակ, լինել բայի ձև, անդեմ ձև
  • բախեցին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, պատմողական եղանակ, դիմավոր ձև
  • երևաց – բայ, 3-րդ դեմք, եզակի, անցյալ ժամանակ, պատմողական եղանակ, անդեմ ձև
  • ցնցվում էր – բայ, 3-րդ դեմք, եզակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, անդեմ ձև
  • լսում էր – բայ, 3-րդ դեմք, եզակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, դիմավոր ձև
  • հրաժարվել էր – բայ, 3-րդ դեմք, եզակի, անցյալ ժամանակ, կատարել եղանակ, անդեմ ձև
  • միանալով – բայ, մասնակցական ձև, անդեմ ձև
  • արտասանում էին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, դիմավոր ձև

բ.

  • նստոտած – բայ, մասնակցական ձև, անդեմ ձև
  • տաշում էին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, դիմավոր ձև
  • բացում էին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, դիմավոր ձև
  • մոտեցնում էին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, դիմավոր ձև
  • ըմբոշխնում էին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, դիմավոր ձև
  • շպրտում էին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, դիմավոր ձև
  • հրմշտելով – բայ, մասնակցական ձև, անդեմ ձև
  • կոխկրտելով – բայ, մասնակցական ձև, անդեմ ձև
  • ճանկռտելով – բայ, մասնակցական ձև, անդեմ ձև
  • հարձակվում էին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, դիմավոր ձև
  • փնտրում էին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, դիմավոր ձև
  • խեղդելով – բայ, մասնակցական ձև, անդեմ ձև
  • գոռգոռում էին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, դիմավոր ձև
  • մխրճած – բայ, մասնակցական ձև, անդեմ ձև
  • ըմբոշխնելով – բայ, մասնակցական ձև, անդեմ ձև
  • տեղալով – բայ, մասնակցական ձև, անդեմ ձև
  • իջեցրին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, պատմողական եղանակ, դիմավոր ձև
  • լռեցին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, պատմողական եղանակ, դիմավոր ձև
  • լսվում էին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, անդեմ ձև
  • արձակում էին – բայ, 3-րդ դեմք, հոգնակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, դիմավոր ձև
  • դաժանացավ – բայ, 3-րդ դեմք, եզակի, անցյալ ժամանակ, պատմողական եղանակ, անդեմ ձև
  • չէր լռում – բայ, 3-րդ դեմք, եզակի, անցյալ ժամանակ, անորոշ եղանակ, դիմավոր ձև

Եթե ցանկանում եք ավելի մանրամասն վերլուծություն կամ օգնություն որևէ այլ հարցում, խնդրեմ տեղեկացրեք։

Նախագիծ ստեղծագործությունները

Պատմվածք«Վերջին լույսը»

Մարիամը նստել էր տան կտուրին, ձեռքերում պահած մի բաժակ թեյ՝ արդեն սառած։
Նա սովոր էր սպասել՝ ամեն երեկո, նույն ժամին։
Մարդիկ ասում էին՝ «Գնա՛, մոռացի՛ր», բայց նրա սիրտը չէր մոռանում։
Երբ վերջին անգամ Նարեկն ասաց «վերադառնալու եմ», Մարիամը հավատաց։
Անցան տարիներ։
Նրա աչքերի մեջ ավելացավ մի կաթիլ մառախուղ, բայց շողերն այնպես էլ չմարեցին։
Արևը նորից մայր էր մտնում։
Եվ հենց այդ երեկո, երբ հույսն անգամ հեծեծում էր լռության մեջ, ոտնաձայն լսվեց։
Քայլերն անորոշ էին, բայց հոգուց անցավ մի ցուրտ հոսանք։
Մարիամը շրջվեց՝ սրտի խփոցը ձայնից բարձր։
Եվ տեսավ՝ ոչ Նարեկին, այլ մի տղայի՝ նամակով ձեռքին։
«Նա խնդրեց սա քեզ փոխանցեմ… տարիներ առաջ»։
Մարիամը ժպտաց՝ արցունքների միջով.
Նա սպասում էր սիրուն, ոչ մարդուն։


2. Բանաստեղծություն«Լռության միջով»

Քամին անցավ ծառերի միջով,
Ուշադիր լսեցի՝ դու էիր կարծես։
Թռչունն ասես անունդ ասաց,
Երբ չգիտեր անգամ իմ լեզուն։

Ձայները լռեցին, բայց ես լսեցի՝
Քո շնչառությունը հուշերի մեջ։
Խոսքեր չկան, բայց բառեր կան դեռ,
Որոնք լռության մեջ են ապրում։

Անունդ չգիտեմ՝ երազի նման,
Բայց ձայնդ անտես լույս է թողնում։
Թող ժամանակն էլ փոխի իր դեմքը,
Քեզ ճանաչում եմ լռության միջով։


3. Զրույց«Մթության մեջ մի լույս»

– Դու երբևէ մտածե՞լ ես՝ ինչ կլինի, եթե կյանքը վերադառնա սկզբին։
– Սկզբին… որտե՞ղ էր սկիզբը։
– Երևի այն օրը, երբ առաջին անգամ սիրեցինք։
– Իսկ եթե սկզբից չհասցնենք մի բան ասել՝ ինչ կփոխեր դա։
– Միգուցե ամեն ինչ։ Միգուցե ոչինչ։
– Իսկ դու հիմա սիրու՞մ ես։
– Այո։ Բայց նա դա չգիտի։
– Ինչու չես ասում։
– Որովհետև երբ ասում եմ, ես նրան կորցնում եմ։
– Բայց լռությամբ էլ՝ կորցնում ես։
– Միգուցե, բայց գոնե հիշողությունն անվնաս է մնում։
– Իսկ լռությունը քեզ պահո՞ւմ է տաք։
– Ոչ, բայց չի էլ այրում։


4. Հանելուկ պատմվածքով

Ես ունեմ ձայն, բայց չունեմ շուրթ։
Խոսում եմ անընդհատ, բայց ոչ մի բառ չեմ ասում։
Ես անցնում եմ դաշտերով, անցնում եմ քաղաքներով։
Երբեմն քնքուշ եմ, երբեմն՝ վայրագ։

Երբեմն ինձ անվանում են երգ,
Երբեմն՝ աղմուկ։
Ես կարող եմ շարժել ծառերը՝ առանց ձեռքերի։
Եվ երբ բարկանում եմ, ջարդում եմ ամեն ինչ։

Բայց երբ հանգիստ եմ, սիրահարները ինձ մեջ խոսում են։
Ես չեմ երևում, բայց զգացվում եմ ամենուր։
Ի՞նչ եմ ես։
(Պատասխան՝ Քամի)


5. Աֆորիզմների շարք«Միտք լռության մեջ»

  • Ճշմարտությունը երբեմն այնքան պարզ է, որ մենք չենք նկատում այն՝ թաքնված լռության մեջ։
  • Լռությունը հաճախ ավելի ազնիվ է, քան հնչուն խոսքերը։
  • Մարդիկ վախենում են լռությունից, որովհետև այնտեղ խոսում են իրենք իրենց հետ։
  • Երբ ամեն ինչ ցածր է հնչում, հոգին սկսում է բղավել։
  • Սերը չափվում է ոչ թե խոսքերով, այլ լռությամբ, որ մնում է դրանց միջև։
  • Ճանապարհները չեն սկսվում քայլով, այլ մտքով։
  • Որքան բարձր է աղմուկը դրսում, այնքան խորն է լռությունը ներսում։
  • Հիշողությունը մարում է խոսքերով, բայց վառվում է լռությամբ։

Գործնական քերականություն 09-04

3. Կարդա՛ , դիտի՛ ր և սովորի՛ ր մենիմաստ և բազմիմաստ բառերին 
Գրի՛ր հետևյալ բառերի բոլոր իմաստները: Մի քանի բազմիմաստ բառ էլ մտածի՛ր դու:
 մարտ —
կետ-
խնդիր-
խորհուրդ-
քանոն-
ներշնչել-
դատարկ-
խնամի-
գլուխ-

Մարտ

  • Բառացի իմաստով՝ զինված պայքար, ճակատամարտ (օրինակ՝ մարտադաշտ, մարտիկ)։
  • Փոխաբերական իմաստով՝ ցանկացած կենդանի պայքար որևէ բանի համար (օրինակ՝ կյանքի մարտ, գաղափարների մարտ)։
  • «Մարտ» նաև տարվա ամիս է՝ մարտ ամիս։

2. Կետ

  • Գրաֆիկական նշան՝ (պարբերության վերջում, արտահայտությունների բաժանման նշան)։
  • Վայրը, նշված տարածքում (օրինակ՝ հանդիպման կետ, վաճառքի կետ)։
  • Ջրային կաթնասուն կենդանի։
  • Մաթեմատիկայում՝ անվերջ փոքր կետային մարմին։
  • Լեզվաբանորեն՝ հնչյունաբանական դիրք։

3. Խնդիր

  • Լուծում պահանջող առարկայական հարց կամ բանալի հարցադրում։
  • Տրամաբանական կամ մաթեմատիկական վարժություն։
  • Փոխաբերաբար՝ դժվարություն, խոչընդոտ (օրինակ՝ մեր առջև խնդիրներ կան)։

4. Խորհուրդ

  • Խելամիտ առաջարկություն, ուղղություն տալու խոսք (օրինակ՝ լսիր իմ խորհուրդը)։
  • Մարմին, կազմ՝ քննարկումների, որոշումների նպատակով (օրինակ՝ դպրոցի խորհուրդ, Ազգային խորհուրդ)։
  • Փոխաբերաբար՝ թաքուն, խորիմաստ նշան կամ մտադրություն։

5. Քանոն

  • Գծագրման գործիք (սովորաբար ուղիղ, չափման համար)։
  • Կանոն, օրենք կամ սահմանված կարգ՝ հետևելու համար (օրինակ՝ գրելու քանոն, դպրոցական կարգ ու քանոն)։

6. Ներշնչել

  • Բառացի իմաստով՝ ներս շնչել, օդ քաշել (հնացած, բժշկական իմաստով)։
  • Փոխաբերական իմաստով՝ ոգեշնչել, ոգի տալ, գաղափար տալ ստեղծագործության, գործի համար (օրինակ՝ նա ինձ ներշնչեց գրել բանաստեղծություն)։

7. Դատարկ

  • Ոչինչ չպարունակող, բացարձակապես զուրկ բովանդակությունից (օրինակ՝ դատարկ շիշ, դատարկ սենյակ)։
  • Անիմաստ, զուրկ արժեքից կամ խորքից (օրինակ՝ դատարկ խոսքեր, դատարկ հայացք)։

8. Խնամի

  • Բառացի՝ հարազատների միջեւ կապ ունեցող անձ՝ ամուսնական կապով։
  • Տեսակ «ծանոթի» կամ ընտանիքին մոտ մարդու իմաստով (փոխաբերաբար՝ կապ ունեցող մարդ, մտերիմ շրջապատից)։

9. Գլուխ

  • Մարդու կամ կենդանու մարմնի վերին մաս, գլխամաշկով ու դեմքով։
  • Գրքի, պատմվածքի կամ թեմայի բաժին։
  • Փոխաբերաբար՝ խելք, կարողություն (օրինակ՝ խելացի գլուխ է)։
  • Հաջորդականություն, հերթական մաս (օրինակ՝ նոր գլուխ ենք բացում կյանքում)։

Բազմիմաստ բառեր իմ կողմից՝

Աչք

  • Տեսողության օրգան։
  • Փոխաբերական իմաստով՝ ուշադրություն (օրինակ՝ աչք ունենալ ինչ-որ բանի վրա), նախանձ։
  • Սուր ընկալունակություն (օրինակ՝ նկարչի աչք)։

Լեզու

  • Մարմնի մի մաս։
  • Խոսքի, հաղորդակցության միջոց։
  • Ծաղր, վիրավորական խոսք (օրինակ՝ չար լեզու)։

Ճամփա

  • Ֆիզիկական ճանապարհ։
  • Կյանքի ուղի, ընթացք (օրինակ՝ ընտրեց դժվար ճամփա)։

4. Տուն բազմիմաստ բառը նախադասությունների մեջ գործածի՛ր քեզ հայտնի բոլոր իմաստներով: Ընդգծի՛ր այն նախադասությունները, որտեղ այն փոխաբերական իմաստով է գործածված:

Մենք նոր տուն ենք գնել քաղաքից դուրս՝ բնության գրկում։

Նրա տունը մեծ այգի ունի և հին հայկական է հիշեցնում։

Նաիր տունն էր թողել, բայց սրտում միշտ կրում էր իր անցյալը։

Այս գրականությունը պատկանում է արևմտահայ գրականության տանը։

Երեխաներն արդեն տուն են գնում՝ դպրոցն ավարտելուց հետո։

Այս կազմակերպությունը դարձել է իր աշխատակիցների համար իսկական տուն՝ ջերմ մթնոլորտով։

Նրա խոսքերի մեջ զգացվում էր կարոտ՝ դեպի մի տուն, որը ոչ թե շենք էր, այլ սեր, ջերմություն ու հուշեր։

Գործնական քերականություն

1. Տրված բազմիմաստ բառերից յուրաքանչյուրով կազմե՛լ
երկուական նախադասություն՝ բառերը գործածելով տարբեր իմաստներով։

Հաց, ծով, ալեկոծվել, քար, երկաթե։

Հաց

  1. Մայրս ամեն առավոտ թարմ հաց է թխում։
  2. Նա երկար ժամանակ աշխատանք չուներ ու չէր կարողանում հաց վաստակել։

Ծով

  1. Մենք ամռանը գնացինք Սև ծով հանգստանալու։
  2. Երեխայի աչքերում ծով ուրախություն կար, երբ նա նվերը ստացավ։

Ալեկոծվել

  1. Քամու ուժեղանալու հետ ծովը սկսեց ալեկոծվել։
  2. Նա շատ ալեկոծվեց, երբ լսեց դժբախտ պատահարի մասին։

Քար

  1. Դաշտի մեջտեղում մի մեծ քար կար, որի վրա նստեցինք հանգստանալու։
  2. Նրա սիրտը քար էր դարձել՝ անզգայացած ցավից։

Երկաթե

  1. Դարպասը պատրաստված էր հաստ երկաթե ձողերից։
  2. Նա ուներ երկաթե կամք ու երբեք չհանձնվեց դժվարություններին։


 2.Փակագծերում տրվածներից ընտրել այն բառը, որը
փոխաբերական իմաստով կլրացնի տողասկզբի բառին։
1. առվակ (կարկաչուն, մոլորված, լայն)
2. ժայռ (բարձր, մտախոհ, ուղղաձիգ)
3. ծաղիկ (բուրավետ, դեղին, ժպտուն)
4. փողոց (ուրախ, ասֆալտապատ, լայն)
5. սենյակ (կահավորված, նորոգված, հյուրընկալ)
6. հուշարձան (քարե, նախշազարդ, հպարտ)
7. բերդ (կիսավեր, ալևոր, հինավուրց)
8. ցայտաղբյուր (գեղեցիկ, քանդակազարդ, զվարթ)
9. ամպ (ճերմակ, թավահոնք, անձրևաբեր)
10. գիրք (կաշեպատ, մաշված, իմաստուն)

առվակկարկաչուն
(«Կարկաչուն առվակ» փոխաբերություն է՝ աղմկոտ, կենդանի հոսք)

ժայռուղղաձիգ
(«Ուղղաձիգ ժայռ»՝ կանգուն, բարձր, հաստատուն – բնորոշ փոխաբերություն)

ծաղիկժպտուն
(«Ժպտուն ծաղիկ»՝ բացված, ուրախ տեսքով – փոխաբերական նկարագրություն)

փողոցուրախ
(«Ուրախ փողոց»՝ աշխույժ, կյանքով լի – փոխաբերական)

սենյակհյուրընկալ
(«Հյուրընկալ սենյակ»՝ ջերմ, բաց մարդկանց առաջ – վերացական իմաստով)

հուշարձանհպարտ
(«Հպարտ հուշարձան»՝ կանգնած է հիշեցնելու՝ մարդկային հատկություն)

բերդալևոր
(«Ալևոր բերդ»՝ հին, փորձառու, հնության խորհրդանիշ)

ցայտաղբյուրզվարթ
(«Զվարթ ցայտաղբյուր»՝ ցնցող, ուրախ շարժում ունեցող – փոխաբերական)

ամպթավահոնք
(«Թավահոնք ամպ»՝ ծածկող, խիտ, ասես մազի նման – կերպարային)

գիրքիմաստուն
(«Իմաստուն գիրք»՝ լի գիտությամբ ու խորությամբ – փոխաբերություն)

<<Հովհաննես Թումանյան >>Կարդումենք Թումանյան

<<Հովհաննես Թումանյան >>Կարդումենք Թումանյան

Հովհաննես Թումանյան<<սիրտ>>վերլուծությու

Հովհաննես Թումանյան<<քառյակներ>>

Հովհաննես Թումանյան<<հուշեր>>

Հովհաննես Թումանյան քառյակներ

Անց կացա՜ն…
Օրերս թըռան, ա՜նց կացա՜ն.
Ախ ու վախով, դարդերով
Սիրտըս կերա՜ն, ա՜նց կացա՜ն:

* * *
Վերջացա՜վ…
Կյանքս մաշվեց, վերջացա՜վ.
Ինչ հույս արի` փուչ էլավ,
Ինչ խնդություն` վերջը ցա՜վ:

1890
—————————————————-

* * *
Հիմա բացե՜լ են հանդես
Երգիչները իմ անտես.
Ջա՜ն, հայրենի ծղրիդներ,
Ո՞վ է լսում հիմի ձեզ:

* * *

Ե՛տ չեկա՜վ…
Գնա՜ց, գնա՜ց, ետ չեկավ,
Անկուշտ մահին, սև հողին
Գերի մնաց, ե՜տ չեկավ:

Գործնական քերականություն9

Գործնական քերականություն

1.Կետերը փոխարինիր ներքևում տրված համապատասխան բառերով։

Հզոր արծիվն ու խելացի աղվեսը հաշտ էին ապրում։
Ագահ գյուղացին պատահաբար բռնեց մեղավոր թզուկին

Կիրթ մարդիկ նահանջում են ամոթալի գործից

2.նախադասությամբ ցյուց տուր թե ինչ են նշանակում հետևեալ բառեր արի,սեր,հոտ,հոր;

Արի զինվոր պաշպանումեր իր թագավորություն

Արման Հենրիկի  տեսավ և ասեց արի;

Հենրի տեսավ Անուշին և սիրեց

Տատիկ իմ համար կաթեր եռացնում։ և հայտնվեց կաթի սեր

Ես Կայնածեյ կանգառում և մի տղայի վրից անուշ հոտեր գալիս

Կով արածումեր և նրա վրայից վատ հոտեր գալիս

3.

Գործնական աշխատանք 9


Գործնական աշխատանք
1․տրված բառաշարքում ընդգծել բայերը
արևագալ,թնդալ,սխակ,կանպազգալ,բղավել,ցախավել,հողմարգել,համակարգել,կարդալիս,հանդես,քանդես,վազմել,շվառշել,թեղամաս,պրկես,կրկես,ալեհեր,կորանք

թնդալ
բղավել
կարդալիս
համակարգել

Արևագալ-

Թնդան

Սխալ

Կանխազգալ

Բղավել

Ցախավել

Համակարգել

Կարդալիս

Հանդես

Քանդես

Բազմեն

Շխարշեն

Տեղամաս

Պրկես

Կրկես

Ալեհեր

Կորանք

Հայոց լեզու 9

Երկրորդ տարին է արդեն, ինչ նա շաբաթը երեք անգամ հաճախում է մարզումների:

.Այս նախադասության մեջ երկրորդ բառը ցույց է տալիս թվային կարգ, իսկ երեք բառը՝ քանակ: Դրանք թվականներ են:
Կան թվային իմաստ արտահայտող այլ խոսքի մասեր ևս, ինչպես՝ տասնյակ, եռակի, հազարավոր, շատ, այդքան, քանի, հինգանոց, եռակողմ: Սակայն սրանք թվականներ չեն: Մեր նախադասության մեջ գործածված թվականները կարող են գրվել նաև թվերով՝  2-րդ, 3, իսկ վերը նշված բառերը թվերով արտահայտվել չեն կարող:

.Առարկաների թիվ կամ թվային կարգ ցույց տվող բառերը կոչվում են թվականներ:
Թվականները լինում են երկու տեսակի` քանակական և դասական:

Թվականների գործածությունը գոյականաբար
Թվականները նախադասության մեջ սովորաբար լինում են գոյականական անդամի լրացում, սակայն հաճախ ածականների նման կարող են գործածվել գոյականաբար: Այդ դեպքում թվականը հանդես է գալիս գոյականին բնորոշ պաշտոններով, քանի որ իր մեջ պարունակում է այն գոյականի իմաստը, որը նախադասության մեջ չի նշվում կամ չի կրկնվում, բայց իմաստով հասկացվում է: Նման կիրառության մեջ թվականը կարող է գոյականի նման հոդ ստանալ և հոլովվել:

Օրինակ
Իմ մարզիկները լավ են պատրաստվել. երեքից էլ գոհ եմ: Քսանյոթերորդը մեր բնակարանն է:

Թվականների գրությունը
Բարդ և բարդածանցավոր թվականներն իրենց կազմությամբ կցական կամ հարադիր բարդություններ են:

Կցական բարդություններ են այն բոլոր թվականները, որոնք կազմված են տասնավորից ու միավորից՝  11 -ից մինչև 99-ը:  Այս թվականների բաղադրիչները գրվում են միասին:

Հարադիր բարդություններ են 100-ից բարձր բոլոր թվականները, 100,1000 և ավելի բարձր թիվ ցույց տվող թվականների բաղադրիչները գրվում են առանձին՝ չորս հազար, հարյուր քսանվեց:

Դասական թվականները կազմվում են բացարձակ թվականներին ավելացնելով  -րորդ  կամ երորդ  վերջածանցները. երկու, երեք, չորս թվականներին ավելացվում է -րորդ,  ինչպես՝ երկրորդ, երրորդ, չորրորդ, բոլոր մյուս թվականներին` — երորդ ածանցը, ինչպես՝ հինգերորդ, վեցերորդ, քսաներորդ, երեքհարյուրերորդ և այլն:

Դասական թվականները կազմվում են՝  2,3,4   բացարձակ թվականներին ավելացնելով -րորդ, մնացածներին՝  երորդ  վերջածանցները:

Երեսուն թվականը գրվում է ր-ով, քառասուն-ը՝ ռ-ով: 9-ը միշտ գրվում է երեք տառով՝  ինն  կամ ինը80-ի ճիշտ ձևն է՝ ութսուն:

Տասը թվականի ը հոդը բառակազմության մեջ փոխվում է ն-ի՝ տասնչորս:

Թվականները կարող են արտահայտվել հայերեն այբուբենի տառերով` նրանց թվական արժեքի համապատասխան` Ա (1 կամ 1-ին), Բ (2 կամ 2-րդ), ժ (10 կամ 10-րդ), ԺԴ (14 կամ14-րդ), Ճ (100 կամ100-րդ) Ռ (1000 կամ1000-րդ)  և այլն:

Գործնական աշխատանք
1.Բերված բառերից ո՞րը թվական չէ:

մեկ չորրորդ զույգ քսաներորդ

«Մեկ չորրորդ» արտահայտությունը ցույց է տալիս մասնիկը, բայց չի վերաբերում կոնկրետ թվի:
«Զույգ» բառը բացատրում է երկու միավորի միասնությունը, բայց չի արտահայտում կոնկրետ թիվ:

2. Բերված բառերից ո՞րն է թվական:

յոթական եռակի ոչ մի



3. Բերված տառակապակցություններից յուրաքանչյուրի դիմաց գրի՛ր թվային արժեքը (բառերով): 

1.  ՔՅԿէ — 

2.  ԾԸ — 

4.Հետևյալ թվերը արտահայտի՛ր տառակապակցությամբ՝ ըստ տառերի թվային արժեքի: Գրի՛ր մեծատառերով:

1. 1769-

2. 48-

3. 207-

1769
1-ին տառը՝ Ր (178)
7-րդ տառը՝ Թ (19)
6-րդ տառը՝ Ո (19)
9-րդ տառը՝ Ի (10)

1769-ը ստանում ենք՝ ՐԹՈԻ:

48
4-րդ տառը՝ Դ (4)
8-րդ տառը՝ Չ (12)

48-ը ստանում ենք՝ ԴՉ:

207
2-րդ տառը՝ Բ (2)



5.Հետևյալ թվականներից ո՞րն է սխալ գրված:

հարյուրմեկ, իններորդ, միլիոն, տասնհինգ

5.Հետևյալ նախադասությունից դո՛ւրս գրիր այն թվականը, որը գործածված է գոյականաբար: 

Այդ գիտնականը վարժ խոսում էր երեսունինը լեզվով, մասնակի տիրապետում տասնմեկին:

Երեսունինը» թիվը գործածվում է որպես ներքին թիվ (հետևյալ գոյացում).

6.Տվյալ նախադասություններից յուրաքանչյուրից դո՛ւրս գրիր գոյականաբար գործածված թվականները, որոշի՛ր դրանց առումը: Առում չունենալու դեպքում վանդակում գրի՛ր՝ չունի:

1. Առաջին հարկի բարձրությունը հասնում էր երեսուն մետրի, երկրորդ հարկի բարձրությունը՝ քսանի:

2. Այդ գիտնականը մասնակի տիրապետում էր տասնմեկ լեզվի, վարժ խոսում էր երեսունիննով:

Թվականը՝ 1

, առումը՝ դասական

, առումը՝ քանակական

  1. Առաջին նախադասությունից գոյականաբար գործածված թիվը «երեսուն» է (երեսուն մետրի բարձրություն), քանի որ այն նշում է մետրի քանակը։

Առումը՝ «առում ունի», քանի որ դա կշռադատման կամ չափման միավոր է։

  1. Երկրորդ նախադասությունից գոյականաբար գործածված թիվը «տասնմեկ» է (տասնմեկ լեզվի), քանի որ այն վերաբերում է լեզուների քանակին։

Առումը՝ «առում ունի», քանի որ դա ընդգծում է լեզուների քանակը։

  1. Երրորդ նախադասությունից գոյականաբար գործածված թիվը «երեսունինը» է (երեսունիննով լեզվով խոսելը), քանի որ այն վերաբերում է լեզուներին, որոնք գիտնականը տիրապետում է։



7.Տրված նախադասություններից յուրաքանչյուրից դո՛ւրս գրիր գոյականաբար գործածված թվականները, որոշի՛ր դրանց հոլովը: 

1. Սյուները քսանչորսն են. դրանց բարձրությունը երեսուն մետր է:

2. Սենյակներից երրորդում չորս պահարան կար:

Թվականը՝ 1. 

, հոլովը՝ 2.  

, հոլովը՝

  1. Առաջին նախադասություն՝
    • Գոյականաբար գործածված թիվը՝ «քսանչորս» (սյուների քանակը):
    • Հոլովը՝ նշական (ռեգիստրային), քանի որ այն պետք է հոլովվի որպես «քսանչորս», չի ենթարկվում հոլովների փոփոխության։
    • Երրորդ նախադասություն:
      • Գոյականաբար գործածված թիվը՝ «երրորդ» (սենյակի համար):
      • Հոլովը՝ բառահյուսական հոլով (երրորդ՝ ի՛նքը, հավաստված ըստ լեզվի)



8.Տրված թվականները գրի՛ր բառերով:

19 

108

19 — տասնինը
108 — հարյուր ութ

9. Դո՛ւրս գրել տեքստում եղած թվականները, որոշե՛լ գրության
ձևը (արաբական թվանշաններով, այբուբենի տառերով և այլն)։ Թվականները
գրել բառերով և նշե՛լ տեսակները։ Դո՛ւրս գրել նաև թվականներով
կազմված բառերը (գոյական, ածական)։

Զվարթնոց. Վաղարշապատի Ս. Գրիգոր. վաղ միջնադարի հայկական ճարտարապետության
հուշարձան Արարատյան դաշտում՝ Էջմիածնից 3 կմ հարավ։
Ըստ հայ պատմիչների վկայության և պահպանված հունարեն արձանագրության՝
կառուցել է Ներսես Գ Իշխանցի (Շինող) հայոց կաթողիկոսը, և նրա գահակալության
տարիներից էլ՝ 641-661, արտածվում է Զվարթնոցի կառուցման ժամանակը։
Ըստ Մովսես Կաղանկատվացու՝ Զվարթնոցը օծվել է 652-ին։ Թ. Թորամանյանի
կարծիքով շինարարությունը սկսվել է 643-ին և հիմնականում ավարտվել 652-ին։
Զվարթնոցը կանգուն է եղել մինչև X դ. վերջը. ավերման պատճառի մասին մեզ
հայտնի պատմական աղբյուրները լռում են։ Ըստ պեղված նյութերի՝ նախքան
Զվարթնոցը այստեղ եղել են հնագույն և IV-V դդ. կառույցներ։ Տեղանքի ցածրիկ,
շրջանաձև բլրակը պարագծով շրջապատված է յոթաստիճան բազմանիստ հենապատով
(բացի հարավարևմտյան մասից, ուր պալատն է)՝ կազմելով սալահատակ
պատվանդան, որի կենտրոնում կառուցվել է տաճարը։ 1905-ին Թ. Թորամանյանը
ստեղծեց Զվարթնոցի գիտական վերակազմությունը։ Ըստ պահպանված
հատակաձևի և այդ վերակազմության՝ կառույցի ծավալատարածական հորինվածքի
կորիզը քառակոնքն է, որը ցածում շրջապատված է երկհարկ պարարկյալ
սրահով (տրամագիծը՝ 35,75 մ), իսկ վերևում՝ կիպ պարփակված գլանային պատով։
Կիսագմբեթ, հիմնական առանցքներով խաչաձև տեղադրված 4 կոնքերը
միմյանց են կապվում բարդ կտրվածքի, զանգվածեղ, վերևում կամարակապ մայր
մույթերով՝ գմբեթակիր քառակուսին, որից անցումը թմբուկի բոլորակին իրականացված
է առագաստների միջոցով։ Կոնքերը, բացի արևելյանից, որը հոծ է և ամփոփում
է բեմը, իրենց ստորին մասում սյունակազմ են (6-ական սյուն, տրամագիծը՝
0,6 մ)։ Սյուներն ավարտվում են կողովաձև, խոյազարդ խոյակներով և
միմյանց կապվում կամարներով։
Ըստ «Հայկական սովետական հանրագիտարանի»

10. Գրե՛լ բառերով։
9, 12, 99, 50, 60, 70, 80, 100, 1938, II, III, IV,  54, 847, 6985, 12546, 68, 95, 15, 58, 697, 89։

9 — ինը
12 — տասներկու
99 — ինսուն ինը
50 — հիսուն
60 — վաթսուն
70 — թաթսուն
80 — ութսուն
100 — հարյուր
1938 — հազար իննսունութ
II — երկրորդ
III — երրորդ
IV — չորրորդ
54 — հիսուն չորս
847 — ութ հարյուր քառասունյոթ
6985 — վեց հազար ինը հարյուր ութսուն հինգ
12546 — տասներկու հազար հինգ հարյուր քառասունվեց
68 — վաթսուն ութ
95 — ինսունհինգ
15 — տասնհինգ
58 — հիսուն ութ
697 — վեց հարյուր իննսուն յոթ
89 — ութսունինը

 11.Ո՞ր շարքի բոլոր թվականներն են կազմությամբ պարզ
(արմատական):
1. տասնինը, երեսուն, ինը
2. քառասուն, մեկ, հազար
3. յոթ, միլիարդ, հարյուր
4. տասը, երկու, տասնմեկ
5. ինը, միլիարդ, քսանչորս
6. տասնութ, քսանութ, հարյուր
7. տասնմեկ, երեսուն, երեք
8. տասը, երկու, տասնմեկ

  • 1-ին շարքը՝ ինը
  • 2-րդ շարքը՝ մեկ
  • 3-րդ շարքը՝ յոթ
  • 4-րդ շարքը՝ երկու
  • 5-րդ շարքը՝ ինը
  • 6-րդ շարքը՝ չունի պարզ թվեր
  • 7-րդ շարքը՝ երեք
  • 8-րդ շարքը՝ երկու

12. .Քանակական թվականները դարձրեք դասական՝ երեք, երկու, տասնհինգ, վաթսունմեկ, քսանյոթ, չորս, իննսունինը, հարյուր հինգ:

5. .Գրեք յուրաքանչյուր թվականից երկուական օրինակ:

Քանակական-
Դասական-
Բաշխական-
Կոտորակային-