. Ո՞րն է բնական ճառագայթաակտիվության էությունը:
- Ինչպե՞ս է հայտնագործվել բնական ճառագայթաակտիվության երևույթը։
- Ատոմի, թե՞ միջուկի հատկություններով է պայմանավորված ճառագայթաակտիվությունը: Պատասխանը հիմնավորեք:
- Ի՞նչն է բնութագրական ճառագայթաակտիվության երևույթի համար:
- Ո՞ր տարրերն են օժտված բնական ճառագայթաակտիվությամբ:
- Ի՞նչ է հետևում մագնիսական դաշտում ճառագայթաակտիվ աղբյուրի առաջած փնջի` երեք առանձին փնջերի բաժանվելու փաստից:
- Ի՞նչ է α-մասնիկը: Թվարկեք դրա բնութագրերը:
- Ի՞նչ է β-մասնիկը: Թվարկեք դրա բնութագրերը:
- Ի՞նչ է γ-մասնիկը: Թվարկեք դրա բնութագրերը:
- Ինչո՞վ է պայմանավորված ճառագայթաակտիվության ազդեցությունն օրգանիզմի վրա:
- Ի՞նչ է ճառագայթման կլանված բաժնեչափը, և ի՞նչ միավորով է չափվում այն:
- Ի՞նչ է ճառագայթման բնական ֆոնը:
- Ճառագայթման ո՞ր բաժնեչափն է մահացու մարդու համար:
- Մարդու ո՞ր օրգան-համակարգերն են հատկապես խոցելի ճառագայթահարման նկատմամբ:
- Ի՞նչ օգտակար ազդեցություն ունի փոքր բաժնեչափերով ճառագայթահարումը:
Պատասխաններ
Բնական ճառագայթաակտիվության էությունը՝ դա որոշ քիմիական տարրերի ատոմների միջուկների ինքնաբուխ քայքայումն է, որի ժամանակ արտազատվում են ճառագայթներ (α, β, γ):
Հայտնագործում՝ 1896թ. Անրի Բեկկերելը հայտնաբերեց, որ ուրանի աղերը ինքնաբերաբար արձակում են անտեսանելի ճառագայթում՝ ազդելով լուսանկարչական թիթեղների վրա:
Միջուկի հատկություններով՝ ճառագայթաակտիվությունը պայմանավորված է միջուկի կայունությամբ. անկայուն միջուկները ճառագայթում են, որպեսզի դառնան կայուն:
Բնութագրականն՝ ճառագայթման ինքնաբուխ լինելը, ատոմի փոխակերպումը մեկ այլ տարրի, ճառագայթների արտազատումը:
Բնական ճառագայթաակտիվ տարրեր՝ ուրան (U), թորիում (Th), ռադիում (Ra), պոլոնիում (Po) և այլն:
Երեք փունջի բաժանումը՝ վկայում է, որ ճառագայթներն ունեն տարբեր բնույթ՝ դրական (α), բացասական (β) և չեզոք (γ) մասնիկներ:
α-մասնիկ՝ հելիումի միջուկ (2 պրոտոն, 2 նեյտրոն), ունի դրական լիցք, զանգվածը մեծ է, թափանցելիությունը՝ փոքր:
β-մասնիկ՝ արագ շարժվող էլեկտրոն կամ պոզիտրոն, ունի փոքր զանգված, բացասական (կամ դրական) լիցք, մեծ թափանցելիություն α-ի համեմատ:
γ-մասնիկ՝ բարձր էներգիայի էլեկտրամագնիսական ճառագայթում, չունի զանգված և լիցք, ունի ամենամեծ թափանցելիություն:
Ազդեցությունը օրգանիզմի վրա՝ պայմանավորված է բջիջների քիմիական կառուցվածքի խախտմամբ, մուտացիաներով, բջջային մահվան առաջացմամբ:
Կլանված բաժնեչափ՝ չափում է նյութում կլանված ճառագայթման էներգիան, չափվում է գրեյով (Gy):
1 Gy = 1 ջոուլ/կգ
Բնական ֆոն՝ բնական աղբյուրներից (արև, երկրաբնակ տարրեր, տիեզերք) ստացվող մշտական ճառագայթում:
Մահացու բաժնեչափ՝ մոտ 5-7 Gy-ը համարվում է մահացու մարդկանց մեծ մասի համար՝ առանց բուժօգնության:
Խոցելի օրգան-համակարգեր՝ ոսկրածուծը, աղիքային համակարգը, վերարտադրողական օրգանները, մաշկը, նյարդային համակարգը:
Օգտակար ազդեցություն (փոքր դոզաներ)՝ կարող է խթանել իմունային համակարգը, կիրառվում է բուժական նպատակներով՝ օրինակ՝ ուռուցքաբանական թերապիա:
Արտավազդ Մկրտչյան 10 դասարան 