Category: իրավունքներ9

Հաշմանդամների իրավունքները

Հաշմանդամների իրավունքները պաշտպանված են ինչպես միջազգային, այնպես էլ ազգային օրենքներով և կարգավորումներով։ Դրանք նպատակ ունեն ապահովելու հաշմանդամ անձանց հավասար իրավունքներն ու հնարավորությունները, ինչպես նաև խոչընդոտների վերացումը՝ նրանց լիարժեք հասարակության մեջ ներգրավվելու համար։

Ահա որոշ հիմնարար իրավունքներ, որոնք ճանաչված են տարբեր օրենսդրություններով՝

📜 Հիմնական իրավունքներ

  1. Հավասարություն և չխտրականություն՝
    Հաշմանդամները պետք է ունենան նույն իրավունքները և ազատությունները, ինչ մյուս քաղաքացիները՝ առանց խտրականության։
  2. Մատչելիություն՝
    Հանրային վայրերը, շենքերը, տրանսպորտը, տեղեկատվությունը և ծառայությունները պետք է մատչելի լինեն հաշմանդամ անձանց համար։
  3. Կրթության իրավունք՝
    Հաշմանդամ անձինք ունեն հավասար իրավունք ներառական կրթության՝ բոլոր մակարդակներում։
  4. Աշխատանքի իրավունք՝
    Հաշմանդամները պետք է ունենան աշխատանք գտնելու, պահպանելու և կարիերա զարգացնելու հնարավորություն՝ հավասար պայմաններում։
  5. Առողջապահության և վերականգնման իրավունք՝
    Հասանելի և որակյալ բժշկական ծառայություններ՝ ներառյալ վերականգնողական աջակցություն։
  6. Քաղաքական և հասարակական կյանքում մասնակցություն՝
    Իրավունք՝ մասնակցելու ընտրություններին, միանալու կազմակերպություններին և ազդեցություն ունենալ որոշումների վրա։
  7. Անձնական ազատություն և անվտանգություն՝
    Հաշմանդամ անձանց իրավունքները պետք է պաշտպանված լինեն բռնությունից, շահագործումից և անտեսումից։

📘 Միջազգային փաստաթղթեր

  • ՄԱԿ-ի Հաշմանդամ անձանց իրավունքների կոնվենցիա (CRPD)՝
    Ամենակարևոր միջազգային փաստաթուղթը, որը հաստատում է հաշմանդամների իրավունքների ամբողջական շրջանակը։

Հայաստանն այս կոնվենցիան վավերացրել է 2010 թվականին, և այն պարտավորեցնող է պետության համար։

Աղջիկների և տղաների իրավունքները

Աղջիկների և տղաների իրավունքները պետք է հավասար լինեն՝ անկախ սեռից, ինչպես նշված է Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում և շատ երկրների Սահմանադրություններում։ Նրանցից յուրաքանչյուրը ունի նույն իրավունքները՝ առանց խտրականության։

Ահա մի քանի հիմնական իրավունք, որոնք ունեն և՛ աղջիկները, և՛ տղաները.

  1. Կրթության իրավունք – յուրաքանչյուր երեխա, անկախ սեռից, ունի կրթություն ստանալու իրավունք։
  2. Առողջապահության իրավունք – բոլոր երեխաները պետք է ստանան անհրաժեշտ բուժօգնություն։
  3. Անվտանգության և պաշտպանված լինելու իրավունք – ոչ ոք չի կարող բռնություն գործադրել երեխայի նկատմամբ։
  4. Ազատ արտահայտման իրավունք – երեխաները կարող են արտահայտել իրենց կարծիքը և լսելի լինել։
  5. Խտրականությունից զերծ լինելու իրավունք – ոչ ոք չի կարող գերադասվել կամ անտեսվել սեռի պատճառով։
  6. Անձնական կյանքի և ինքնության իրավունք – երեխաները պետք է ունենան իրենց ինքնության և արժանապատվության պաշտպանություն։

Այնուամենայնիվ, որոշ հասարակություններում դեռևս առկա են սեռային անհավասարություններ, ինչպիսիք են աղջիկների՝ կրթության սահմանափակ հնարավորությունները կամ տղաների նկատմամբ սպասվող «ուժեղ» լինելու պահանջները։ Այդպիսի կարծրատիպերը խանգարում են երկու սեռերի լիարժեք զարգացմանը։

Առաջդրանք մահապատիժներ աշխարում

Աշխարհում մահապատիժներն առաջադրվում են տարբեր պետություններում, և դրանց կիրառումը տարբեր մշակույթներում ու իրավական համակարգերում ունի տարբեր հիմքեր: Այժմ մի քանի հիմնական պետություններ ու մոդելներ, որտեղ մահապատիժներ կիրառվում են:

15.երկներ որոնք մինչեւ հիմա ընդունումեն մահապատիժ

1.ԱՄՆ — Որոշ նահանգներում մահապատիժը շարունակում է կիրառվել, հատկապես նման հանցանքների համար, ինչպիսիք են սպանությունը կամ երեխաների նկատմամբ մեղադրանքները:

2.Չինաստան — Չինաստանը աշխարհում մահապատիժների ամենաբարձր թվի երկրներից մեկն է, և մահապատիժը կարող է կիրառվել բազմակի հանցանքների համար:

3.Իրան — Իրանում մահապատիժը կիրառվում է շատ տարբեր հանցանքների, այդ թվում՝ թմրանյութերի առքուվաճառքի, սպանության և այլ քրեական դեպքերի համար:

Սաուդյան Արաբիա — Այստեղ մահապատիժը սովորաբար կիրառվում է խոշոր հանցանքների համար, ներառյալ սպանությունը, գողությունը և ահաբեկչությունը:

4.Բելառուս — Միակ եվրոպական երկիրը, որտեղ մահապատիժը շարունակում է կիրառվել:

Մահապատիժների շուրջ հակասական տեսակետներ կան: Որոշ մարդիկ կարծում են, որ այն կարող է լինել հանցագործությունների կանխարգելման միջոց, մյուսները պնդում են, որ այն անարդար է և անհանդուրժելի:

5.Հնդկաստան — որոշ դեպքերում մահապատիժներ կարող են կիրառվել, սակայն շատ հազվադեպ:


6.Եգիպտոս — մահապատիժներ կիրառվում են քաղաքական և թունավոր ն համար:

7.Վիետնամ — մահապատիժներ կիրառվում են թմրամիջոցների առևտրի և սպանության համար:


8.Ինդոնեզիա — մահապատիժներ կիրառվում են թմրամիջոցների առևտրի համար:

9.Չադ — մահապատիժներ, ներառյալ քաղաքական հանցագործությունների համար:


10.Ղարաբաղի Հանրապետություն — որոշ դեպքերում կարող է կիրառվել մահապատիժ:


11.Սուդան — մահապատիժներ տարբեր հանցագործությունների համար:
Տանզանիա — որոշ դեպքերում կարող է կիրառվել մահապատիժ:


12.Օման — մահապատիժներ կիրառվում են որոշ ծանր հանցագործությունների համար:

12.Մալայզիա — թմրամիջոցների առևտրի համար:


13.Թուրքիա — որոշ դեպքերում, հիմնականում ահաբեկչության համար:


14.Եթովպիա — քաղաքական և ծանր հանցագործությունների համար:


15.Աֆղանստան — տարբեր ծանր հանցագործությունների համար: