Հաշմանդամների իրավունքները պաշտպանված են ինչպես միջազգային, այնպես էլ ազգային օրենքներով և կարգավորումներով։ Դրանք նպատակ ունեն ապահովելու հաշմանդամ անձանց հավասար իրավունքներն ու հնարավորությունները, ինչպես նաև խոչընդոտների վերացումը՝ նրանց լիարժեք հասարակության մեջ ներգրավվելու համար։
Ահա որոշ հիմնարար իրավունքներ, որոնք ճանաչված են տարբեր օրենսդրություններով՝
📜 Հիմնական իրավունքներ
- Հավասարություն և չխտրականություն՝
Հաշմանդամները պետք է ունենան նույն իրավունքները և ազատությունները, ինչ մյուս քաղաքացիները՝ առանց խտրականության։ - Մատչելիություն՝
Հանրային վայրերը, շենքերը, տրանսպորտը, տեղեկատվությունը և ծառայությունները պետք է մատչելի լինեն հաշմանդամ անձանց համար։ - Կրթության իրավունք՝
Հաշմանդամ անձինք ունեն հավասար իրավունք ներառական կրթության՝ բոլոր մակարդակներում։ - Աշխատանքի իրավունք՝
Հաշմանդամները պետք է ունենան աշխատանք գտնելու, պահպանելու և կարիերա զարգացնելու հնարավորություն՝ հավասար պայմաններում։ - Առողջապահության և վերականգնման իրավունք՝
Հասանելի և որակյալ բժշկական ծառայություններ՝ ներառյալ վերականգնողական աջակցություն։ - Քաղաքական և հասարակական կյանքում մասնակցություն՝
Իրավունք՝ մասնակցելու ընտրություններին, միանալու կազմակերպություններին և ազդեցություն ունենալ որոշումների վրա։ - Անձնական ազատություն և անվտանգություն՝
Հաշմանդամ անձանց իրավունքները պետք է պաշտպանված լինեն բռնությունից, շահագործումից և անտեսումից։
📘 Միջազգային փաստաթղթեր
- ՄԱԿ-ի Հաշմանդամ անձանց իրավունքների կոնվենցիա (CRPD)՝
Ամենակարևոր միջազգային փաստաթուղթը, որը հաստատում է հաշմանդամների իրավունքների ամբողջական շրջանակը։
Հայաստանն այս կոնվենցիան վավերացրել է 2010 թվականին, և այն պարտավորեցնող է պետության համար։
Արտավազդ Մկրտչյան 10 դասարան 