Երկու խոշոր չարիք» արտահայտությունը լայնորեն կիրառվում է տարբեր համատեքստերում, բայց ամենից հաճախ այն հանդիպում է քաղաքական կամ բարոյական ընտրության իրավիճակներում, երբ մարդը կանգնած է երկու բացասական տարբերակների միջև և պետք է ընտրություն կատարի՝ ընտրելով «ավելի քիչ վնասակար» տարբերակը։ Այս գաղափարի վերլուծությունը կարելի է բաժանել մի քանի հարթությունների՝ փիլիսոփայական, բարոյական և քաղաքական։
📘 Փիլիսոփայական վերլուծություն
«Երկու խոշոր չարիք» հայեցակարգը հաճախ կապվում է բարոյական ռելատիվիզմի և պարագայական էթիկայի հետ։ Այն ենթադրում է, որ որոշ իրավիճակներում ամբողջությամբ «լավ» ընտրություն գոյություն չունի, և մարդը պետք է ընտրի այն տարբերակը, որը կպակասեցնի վնասը կամ չարը։
Օրինակ՝ եթե մեկը ստիպված է ընտրել պատերազմ սկսելու և բռնապետության պահպանման միջև, ապա «փոքր չարիք» կարող է ընկալվել որպես այն տարբերակը, որը պակաս մարդկանց կվնասի կամ ավելի քիչ տառապանք կբերի։
⚖️ Բարոյական վերլուծություն
Այս տեսակետից, երբ ընտրում ենք երկու չարիքներից մեկը, առաջ է գալիս մի շարք էթիկական հարցեր՝
- Արդյոք ճիշտ է որևէ չարիք գիտակցաբար ընտրելը՝ նույնիսկ եթե այն համեմատաբար փոքր է։
- Ո՞վ է որոշում, թե որն է «փոքր» չարիքը։
- Արդյո՞ք նպատակն արդարացնում է միջոցները։
Բարոյագիտության որոշ ուղղություններ, օրինակ դեոնտոլոգիան, կարող են այս մոտեցումը մերժել՝ պնդելով, որ չարիքը չարիք է՝ անկախ համատեքստից։
🏛 Քաղաքական և պատմական համատեքստում
Քաղաքական դաշտում սա հաճախ օգտագործվում է ընտրությունների կամ ռազմավարական որոշումների ժամանակ։ Օրինակ՝ երբ ընտրողը երկու անբավարար թեկնածուներից մեկին է ընտրում՝ հանուն կայունության կամ ավելի մեծ չարիքը կանխելու։
Պատմության մեջ նման ընտրության օրինակ է Վաշինգտոնյան քաղաքականությունը during WWII՝ երբ արևմտյան դաշնակիցները ստիպված էին համագործակցել Խորհրդային Միության հետ՝ Նացիստական Գերմանիային հաղթելու համար։ Երկուսն էլ կարող էին դիտվել որպես ռեժիմներ, որոնք իրենց մեջ կրում էին չարիքի տարրեր։
🔚 Եզրակացություն
«Երկու խոշոր չարիք» գաղափարը մեզ կանգնեցնում է շատ կարևոր հարցի առաջ՝ արդյո՞ք միշտ հնարավոր է չարիքի դեմ պայքարել առանց ինքդ դրա մասնակիցը դառնալու։ Դա ցույց է տալիս, որ իրական կյանքում բարոյականությունը հաճախ միանշանակ չէ, և ընտրություններն ավելի բարդ են, քան սև ու սպիտակ ընկալումները։
Եթե քեզ հետաքրքրում է, կարող եմ նաև կոնկրետ օրինակ վերլուծել՝ գրականությունից, պատմությունից կամ ժամանակակից քաղաքականությունից։
Արտավազդ Մկրտչյան 10 դասարան 