1.Ինչո՞ւ են 6-րդ խմբի խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերին անվանում «քալկոգեններ», 6-րդ խմբի խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերին՝ кислորոդ, սուլֆուր, սելեն, տելուր և պոլոնիում, անվանում են «քալկոգեններ» (անգլ.՝ chalcogens), քանի որ այս տարրերը գտնվում են բնական միացություններում՝ հատկապես մետաղների հետ կապված ձևով, որոնք կոչվում են «քալկոգենային» միացություններ:
թվարկեք այդ տարրերը, բնութագրեք այդ տարրերի ատոմների
բաղադրությունը և էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը:
*2- «Քալկոգենների ատոմները ինչպիսի՞ վալենտականություն
և օքսիդացման աստիճան են ցուցաբերում միացություններում, գրեք օրինակներ…
Քալկոգենների (6-րդ խմբի տարրերի) ատոմները ունեն տարբեր վալենտականություն, որը կախված է դրանց արտաքին էլեկտրոնային շերտից:
Օքսիգեն (O)՝ սովորաբար ունի -2 վալենտականություն: Այն ամենայն հավանականությամբ բացասական վալենտականություն ունի, քանի որ այն մեծ ուժով գրավում է էլեկտրոնները: Օքսիգենը կարող է նաև ստանալ +2 վալենտականություն մի քանի քիմիական միացություններում, օրինակ՝ օքսիդներում (օր.՝ O₂Cl₂), բայց հիմնականում հայտնվում է -2 վալենտականությամբ։
*3 — «Քալկոգեններ ինչպիսի՞ միացությունների ձևով են տարածված բնության մեջ:
- Թթվածնի տարածվածությունը երկրագնդի վրա
- Թթվածնի դիրքը պարբերական համակարգում, ատոմի կառուցվածքը, իզոտոպների բաղադրությունը(պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների քանակը իզոտոպներում), վալենտականությունը և օքսիդացման աստիճանը միացություններում
Ինչո՞ւ են 6-րդ խմբի խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերին անվանում «քալ
6-րդ խմբի խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերին՝ кислորոդ, սուլֆուր, սելեն, տելուր և պոլոնիում, անվանում են «քալկոգեններ» (անգլ.՝ chalcogens), քանի որ այս տարրերը գտնվում են բնական միացություններում՝ հատկապես մետաղների հետ կապված ձևով, որոնք կոչվում են «քալկոգենային» միացություններ:
Բառը «քալկոգեն» գալիս է հունարենից՝ «խալկոս» (χαλκός), որը նշանակում է «բրոնզ» կամ «մետաղ», և «գեն» (γενής), ինչը նշանակում է «առաջացող» կամ «պտղաբեր»։ Սա վերաբերում է այն փաստին, որ այս տարրերը շատ հաճախ հանդիպում են մետաղների հետ միացած ձևով՝ կազմելով հանման նյութեր, ինչպիսիք են հանքանյութերը (օրինակ՝ սուլֆիդները, օքսիդները և այլն)։
Քալկոգենների քիմիական հատկությունները բնութագրվում են նրանով, որ նրանք հաճախ առաջացնում են բարդ միացություններ մետաղների կամ այլ տարրերի հետ, և նրանք ունեն բազմաթիվ կարևոր դերեր կենդանական և բույսային աշխարհի կյանքում։
Քալկոգենների ատոմները ինչպիսի՞ վալենտականությու
Քալկոգենների (6-րդ խմբի տարրերի) ատոմները ունեն տարբեր վալենտականություն, որը կախված է դրանց արտաքին էլեկտրոնային շերտից:
Օքսիգեն (O)՝ սովորաբար ունի -2 վալենտականություն: Այն ամենայն հավանականությամբ բացասական վալենտականություն ունի, քանի որ այն մեծ ուժով գրավում է էլեկտրոնները: Օքսիգենը կարող է նաև ստանալ +2 վալենտականություն մի քանի քիմիական միացություններում, օրինակ՝ օքսիդներում (օր.՝ O₂Cl₂), բայց հիմնականում հայտնվում է -2 վալենտականությամբ։
Սուլֆուր (S)՝ կարող է ունենալ մի քանի վալենտականություն՝ -2, +2, +4, +6: Սուլֆուրի վալենտականությունը կարող է փոփոխվել կախված դրա միացման տիպից (օր.՝ H₂S-ում -2, SO₂-ում +4, SO₃-ում +6)։
Սելեն (Se)՝ ինչպես սուլֆուրը, ունի մի քանի վալենտականություն՝ -2, +2, +4, +6։ Սելենը, օրինակ, կարող է լինել -2 վալենտականությամբ սելենիդների մեջ (Se²⁻) և +4 կամ +6 վալենտականությամբ սելենային միացություններում։
Տելուր (Te)՝ սովորաբար ունի -2, +2, +4, +6 վալենտականություն։ Տելուրն առավել հաճախ հայտնվում է -2 վալենտականությամբ (օր.՝ Te²⁻), բայց կարող է նաև ունենալ դրական վալենտականություն բարդ միացություններում։
Պոլոնիում (Po)՝ ունի հիմնականում +2 և +4 վալենտականություն: Սովորաբար պոլոնիումի +2 վալենտականությունը բնորոշ է դրա միացություններին։
Այս տարրերի վալենտականությունը մեծապես կախված է այն սիմետրիկ տարրերից, որոնց հետ դրանք միանում են, ինչպես նաև նրանց օքսիդացման պայմաններից:
Թթվածնի դիրքը պարբերական համակարգում, ատոմի կառուցվածքը, իզոտոպների բաղադրությունը(պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների քանակը իզոտոպներում), վալենտականությունը և օքսիդացման աստիճանը միացություններում
Թթվածնի դիրքը պարբերական համակարգում
Թթվածնը գտնվում է պարբերական համակարգի 16-րդ խմբում (քալկոգենների խումբ) և 2-րդ շրջանում։ Այն երկրորդ առավել էլեկտրամկայուն տարրն է, երբ կանդրադառնանք էլեկտրոնային կազմի և օքսիդացման հզորության տեսակետից։
Ատոմի կառուցվածքը
Թթվածնի ատոմի կառուցվածքը հետևյալն է՝
Ատոմի համարը՝ 8
Ատոմի զանգվածը՝ մոտ 16 մ.զ.
Էլեկտրոնների քանակը՝ 8
Էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիան՝ 1s² 2s² 2p⁴ - Թթվածնի ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական հատկությունները
- Օդի բաղադրությունը: Ինչպիսի՞ թունավոր նյութեր կարող են պարունակվել օդում(պինդ, հեղուկ,գազային)
- Օզոն, Օզոնային ճեղքերի առաջացման պատճառները որո՞նք են
- Որտե՞ղ է կիրառվում թթվածնը:
Լաբորատոր փորձեր՝ Այրման ռեակցիաներ: Օդի բաղադրությունը:
Անհատական աշխատանքների թեմաները՝
- Ի՞նչ է մթնոլորտը, մթնոլորտի շերտերը որո՞նք են:
- Մթնոլորտը մոլորակների (այդ թվում՝ Երկրի) շուրջ գտնվող գազերի շերտն է, որը պահպանում է կենդանի օրգանիզմների կյանքը՝ ապահովելով օդը, ջուրը, ջերմաստիճանը և տարբեր այլ գործոններ: Մթնոլորտը նաև պաշտպանում է Երկիրը վնասակար ճառագայթումից և այլ վտանգներից:
Երկրի մթնոլորտը բաժանվում է մի քանի շերտերի՝ ըստ բարձրության և բնութագրական առանձնահատկությունների:
Տրոպոսֆերա (տեղապաշտպանություն)
Սա մթնոլորտի ստորին շերտն է, որը սկսվում է Երկրի մակերևույթից և հասնում մոտ 8–15 կմ բարձրության (հարավային և հյուսիսային շրջաններում տարբեր է): Այստեղ է գտնվում կյանքի մեծ մասը, օդը, խոնավությունը, եղանակը և մетеորլոգիական երևույթները (առաջանում են ամպերը, անձրևները, քամիները և այլն):
Ստրատոսֆերա (երկարաձիգ շերտ)
Ստրատոսֆերան սկսվում է տրոպոսֆերայից մոտ 15 կմ բարձրությունից և հասնում մինչև 50 կմ բարձրություն: Այս շերտում օդի ճնշումը նվազում է, իսկ ջերմաստիճանը՝ բարձրանում: Այստեղ է գտնվում օզոնի շերտը, որը պաշտպանում է Երկիրը արևի վտանգավոր ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից:
Մեզոսֆերա (միջնաբառարան)
Մեզոսֆերան գտնվում է ստրատոսֆերայից բարձր՝ մոտ 50 կմ-ից մինչև 85–90 կմ բարձրություն: Այստեղ ջերմաստիճանը շարունակաբար իջնում է, իսկ օդը դառնում է շատ բարակ: Դեպի այս շերտում են մտնում մетеորիտները, որոնք այրվում են մթնոլորտում:
Թերմոսֆերա (բարձր ջերմաստիճան)
Թերմոսֆերան գտնվում է մոտ 85–90 կմ բարձրությունից մինչև մոտ 500–1000 կմ բարձրություն: Այս շերտում ջերմաստիճանը բարձրանում է շատ բարձր (դառը մինչև 1500 °C), քանի որ մթնոլորտի գազերը ձուլվում են արևի ճառագայթման ազդեցությամբ: Այստեղի օդը շատ բարակ է, բայց դառնում է ավելի նուրբ բարձրության հետ: Սա նաև այն տարածքն է, որտեղ ձևավորվում են որոշ արհեստական卫 ուղեծրեր:
Էքզոսֆերա (ձգտում դեպի բաց տիեզերք)
Սա մթնոլորտի ամենաբարձր շերտն է՝ մոտ 500–1000 կմ-ից սկսած մինչև մոտ 10 000 կմ բարձրություն: Այս շերտում օդի մասնիկները շատ խիստ ցրված են, և այն աստիճանաբար անցնում է բաց տիեզերքին:
Արտավազդ Մկրտչյան 10 դասարան 