Արաբական խալիֆայությունն թուլանում է: VIII-IX դարերում ժողովրդական ապստամբություններ սկսեցին Հայաստանում: Օրեցօր թուլացող խալիֆայությունը ստիպված զիջումների էր գնում: Հայաստանի անկախության վերականգնման համար ստեղծվեցին նպաստավոր պայմաններ՝ ամրապնդվում էր հայ իշխանների տնտեսությունը, ընդարձակվում էին նրանց տիրույթները։ Սրանով զարգանում էր երկրի տնտեսությունը։
Գյուղատնտեսությունը և արհեստագործությունը զարգանում էին։ Տնտեսապես և ռազմականապես հայ նախարարներն անկախության էին ձգտում՝ նրանք էլ գլխավորեցին հայկական պետականությունը վերականգնելու համաժողովրդական շարժումը:
855թ. երկրի սպարապետ հաստատվեց Աշոտ Բագրատունին: Նա հեռատես քաղաքական գործիչ էր և խելացի գլխավորում էր երկրի անկախության վերականգնման գործընթացը՝ վերակազմեց հայոց բանակը՝ նրա թիվը հասցնելով 40 հազարի, արաբ ամիրաներին թույլ չտվեց միջամտելու Հայաստանի ներքին գործերին, Բագրատունիների ձեռքն անցավ երկրի վարչական, տնտեսական և ռազմական իշխանությունը։ Աշոտ Բագրատունին իր իշխանությանը ենթարկեց Վասպուրականի, Գուգարքի, Սյունիքի, Արցախի հայկական իշխանությունները, ինչպես նաև Հայաստանի հարավի արաբական ամիրայությունները: Դրանով հայկական հողերի մեծ մասը միավորեց մեկ պետության մեջ: Նրա թագավորության օրոք Հայոց թագավորությունն ընդարձակվեց՝ տարածվելով մինչև Կովկասյան լեռնաշղթա:
Սմբատ I–ը (890–914) իր հոր՝ Աշոտ I–ի, նման խելացի քաղաքական գործիչ էր և շարունակում էր ներքին ու արտաքին խաղաքասիրական քաղաքականությունը: Նրա օրոք Հայկական տերության սահմաններն ավելի ընդարձակվեցին՝ թագավորությանը միացրեց Տայք, Տարոն, Աղձնիք, Բարձր Հայք նահանգները, Գուգարքի Ջավախք գավառը, երկիրը տնտեսապես զարգանում էր, ամենուրեք շինարարություն էր: 893թ. բարեկամության և առևտրական նոր պայմանագիր կնքեց Բյուզանդիայի հետ:
961-ին Հայաստանի մայրաքաղաք հռչակված Անին երկրի քաղաքական, մշակութային և հոգևոր կենտրոն էր: Արհեստների և առևտրի զարգացման շնորհիվ քաղաքը հարստանում էր: Կառուցվում էին բազմաթիվ եկեղեցիներ, պալատներ, իջևանատներ, կամուրջներ: Քաղաքն ուներ ընդարձակ շուկա։ Նա ունեցել է քարանձավային թաղեր: Քարանձավներն օգտագործել են նաև որպես զորանոցներ ու զինանոցներ: Անիի քարանձավային բնակարանները թաքստոցներ են ծառայել թշնամիների հարձակումի ժամանակ: Անին` հազար ու մի եկեղեցիների քաղաք էր` 100 000 բնակչով: Անին անվանել են «մեծ», «տիեզերական»: Հիմա քաղաքը փռված է Ախուրյան գետի աջ ափին, բարձր սարհարթի վրա, Թուրքիայի տարածքում: Ախուրյան ծախ ափից պարզ երևում է կիսաքանդ շինություններ՝ տաճարներ, եկեղեցիներ, աշտարակներ, պարիսպների ու բերդերի մնացորդներ, որոնք հայ միջնադարյան ճարտարապետության հոյակապ նմուշներն են: Անին Հայաստանի մայրաքաղաքն է եղել 10-11 դարերում: , իջևանատներ:
Արտավազդ Մկրտչյան 10 դասարան 