1.Արեգ Թումանյանի «գողությունը»
Արեգ Թումանյանի «գողությունը» թերևս մի առավել հետաքրքիր ստեղծագործություն է, որի մեջ արտացոլվում է սուր սոցիալական քննադատություն։ Այս ստեղծագործությունը մի պատմություն է ներկայացնում, որտեղ պարզվում է, թե ինչպես մի մարդ փորձում է գտնել արդարություն իր կյանքում, երբ գողություն է տեղի ունենում։ Գրքում խոսվում է բարոյականության, արժեքների և անձի խղճի մասին, երբ մի մասնավոր գործողություն ազդեցություն է ունենում անձի և հասարակության վրա։
2. Ավետիք Իսահակյանի անհանգստությունը
Ավետիք Իսահակյանի «Անհանգստությունը» ստեղծագործությունը վերաբերում է նրա հոգևոր ներաշխարհի և մարդու էության, նրա ներքին անհանգստությունների մասին։ Իսահակյանը հաճախ իր ստեղծագործություններում անդրադառնում է կյանքի անորոշությանը, մղումներին և անհանգստություններին, որոնք մարդը հաղթահարում է կամ փորձում հասկանալ։
«Անհանգստությունը» առանձնանում է իր խորությամբ, որտեղ հեղինակը քննարկում է մարդու էությունը, նրա ներսում տիրող անպայմանության, վախերի և կյանքի անորոշության զգացողությունները։ Գրքում զգացվում է բնության և մարդու հարաբերությունների քննումը՝ ինչքան էլ անհանգստությունն ու իրողությունները ազդեն մարդուն, նրա հոգևոր աշխարհի վրա։
3. Թումանյանի սրտի տեղաշարժը
Թումանյանի «Սրտի տեղաշարժը» ստեղծագործությունը ստեղծվել է որպես ներշնչված մի շարք մտածումների ու ինքնաքննության արդյունք։ Պատմվածքում Թումանյանը փորձում է պատկերել սրտի ու հոգու վիճակը, երբ մարդը փորձում է իր ներսում գտնել հարմոնիա ու հավասարակշռություն՝ կյանքի բարդությունների և խառնաշփոթության մեջ։
Այս ստեղծագործությունը նույնպես անդրադառնում է այն թեմաներին, ինչպիսիք են մարդու խորին, անձնական աշխարհը, ներքին խառնաշփոթը, սրտի ու մտքերի «տեղաշարժը», որը հաճախ բացատրվում է որպես հուզական անկայունություն կամ հոգեկան խառնաշփոթ։
Թումանյանը այստեղ չնայած ներքին պայքարի պատկերներին, մշտապես մնում է այնպիսի մի հեղինակ, ով գտնում է բաներ, որոնք գուցե թե հուշում են կյանքի մեծ արժեքները՝ նույնիսկ հակասական, բարդ պահերին։
4. Ի կատար ածված կամքը
«Ի կատար ածված կամքը» թումանյանական ստեղծագործություն է, որը կենտրոնացած է մարդու կամքի ու նրա կատարած գործողությունների միջև կապի վրա։ Պատմվածքում Թումանյանը ներկայացնում է այնպիսի կերպարներ, որոնք կռվում են իրենց ներսում՝ ստուգելու, թե ինչպիսի ազդեցություն ունեն նրանց որոշումները ու գործողությունները՝ կապված իրենց կամքի ուժի հետ։
«Ի կատար ածված կամքը» շատ հստակ հարցադրում է անում մարդու ընտրությունների, դրանց հետևանքների և այդ ընտրությունների խաչմերուկներում խեղճացող հոգու մասին։ Թումանյանն այստեղ ցանկանում է ցույց տալ, որ երբ մարդն իրականացնում է իր կամքը՝ առանց նախապես մտածելու կամ գիտակցելու դրա հետևանքները, երբեմն այդ գործողությունները կարող են բերել անհանգստության, վրդովմունքների կամ նույնիսկ ցավի։
Թումանյանը փորձում է նաև անդրադառնալ մարդկային անկեղծության և էթիկական հարցերին՝ բերելով այն մտավարժությունը, թե ինչպես մարդը պետք է իր կամքը «համակարգի» և հասկանա, թե որն է իսկապես ճիշտ կամ դրական որոշումը։