Էլեկտրական հոսանքի ազդեցությունները կարող են լինել թույլ կամ ուժեղ, ունենալ իրենց քանակական բնութագիրը:

Էլեկտրական հոսանքը քանակապես բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է հոսանքի ուժ:

Հոսանքի ուժը ցույց է տալիս հողորդիչի լայնական հատույթով մեկ վայրկյանի ընթացքում անցնող լիցքի քանակը:

Եթե կամայական հավասար ժամանակներում հաղորդչի լայնական հատույթով անցնում են լիցքի նույն քանակը, ապա ադպիսի հոսանքն անվանում են հաստատուն հոսանք:

Հաստատուն հոսանքի ուժը նշանակում են I  տառով:

Հաստատուն հոսանքի ուժը դրական սկալյար մեծություն է, որը հավասար է հաղորդչի լայնական հատույթով հոսանքի ուղղությամբ t ժամանակում անցած q լիցքի հարաբերությանը այդ ժամանակին:

I=q/t (1)

Միավորների միջազգային համակարգում հոսանքի ուժի միավորը կոչվում է ամպեր(Ա), ի պատիվ ֆրանսիացի ֆիզիկոս Անդրե Ամպերի (1775-1836թ.):


Ամպերի սահմանման հիմքում ընկած է հոսանքի մագնիսական ազդեցությունը: 1Ա-ին զուգահեռ հաճախ գործածվում են 1մԱ =10−3Ա և 1մկԱ =10−6Ա  միավորները:

Հոսանքի ուժի միջոցով, եթե այն հայտնի է, կարելի է որոշել t ժամանակում հաղորդիչով անցնող լիցքի մեծությունը.

q=I⋅t (2)

(2) բանաձևը թույլ է տալիս սահմանել էլեկտրական լիցքի միավորը՝ կուլոնը (Կլ).  1Կլ=1Ա⋅1վ=1Ավ

Մեկ կուլոնն այն լիցքն է, որն անցնում է հաղորդչի լայնական հատույթով 1 վայրկյանում, երբ հոսանքի ուժը հաղորդչում  1Ա է:

Հոսանքի ուժը չափում են հատուկ սարքի՝ ամպերաչափի կամ միլիամպերաչափի միջոցով:



Ամպերաչափի պայմանական նշանն է`


Ամպերաչափն այնպես է կառուցված, որ շղթային միացնելիս, հոսանքի ուժը շղթայում գրեթե չի փոխվում: Ամպերաչափը էլեկտրական շղթային միացնելու ժամանակ անհրաժեշտ է պահպանել հետևյալ կանոնները.

Ամպերաչափը միացնում են հաջորդաբար էլեկտրական շղթայի այն բաղադրիչին, որի հոսանքի ուժը պետք է չափեն:

Ընդ որում, ոչ մի նշանակություն չունի ամպերաչափը միացվել է հետազոտվող սպառիչի աջ, թե ձախ կողմում: Հետևաբար, հոսանքի ուժը շղթայի հաջորդաբար միացված տեղամասում նույնն է:

Ամպերաչափի «+» սեղմակը անհրաժեշտ է միացնել այն հաղորդալարի հետ, որը գալիս է հոսանքի աղբյուրի դրական բևեռից, իսկ «−» նշանով սեղմակը՝ այն հաղորդալարի հետ, որը գալիս է բացասական բևեռից:


Էլեկտրական հոսանքը լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժում է, որն առաջանում է, երբ էլեկտրական դաշտի կողմից նրանց վրա ուժ է ազդում և հետևաբար աշխատանք է կատարվում: Հոսանքի աշխատանքը համեմատական է տեղափոխված լիցքի քանակին՝ q-ին, հետևաբար նրա հարաբերությունը այդ լիցք քանակին հաստատուն մեծություն է և  կարող է բնութագրել էլեկտրական դաշտը հաղորդչի ներսում: Այդ ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է լարում և նշանակվում է U տառով:

Լարումը  ցույց է տալիս տվյալ տեղամասով 1Կլ լիցք անցնելիս էլեկտրական դաշտի կատարած աշխատանքը:

Լարումը սկալյար ֆիզիկական մեծություն է, որը հավասար է դաշտի կատարած աշխատանքի  հարաբերությանը հաղորդչով տեղափոխված լիցքի քանակին: U=A/q

Էլեկտրական լարման միավորը կոչվում է վոլտ (Վ) հոսանքի առաջին աղբյուր ստեղծող Ա. Վոլտայի պատվին:

1Վ այն լարումն է, որի դեպքում շղթայի տեղամասով 1Կլ լիցք տեղափոխելիս էլեկտրական դաշտը կատարում է 1Ջ աշխատանք:

Վոլտաչափի սեղմակները միացվում են էլեկտրական շղթայի այն կետերին, որոնց միջև անհրաժեշտ է չափել լարումը՝ չափվող տեղամասին զուգահեռ։

Վոլտաչափի «+» նշանով սեղմակն անհրաժեշտ է միացնել էլեկտրական շղթայի չափվող տեղամասի այն կետի հետ, որը միացված է հոսանքի աղբյուրի դրական բևեռին, իսկ «−» նշանով սեղմակը՝ բացասական բևեռին:



Թեմատիկ հարցեր և խնդիրներ

1․Ինչու՞ է անհրաժեշտ սահմանել հոսանքի քանակական բնութագիրը։

Հոսանքի քանակական բնութագիրը սահմանելը անհրաժեշտ է մի քանի պատճառներով, որոնք կապված են էներգիայի հաղորդման, վերահսկման և անվտանգային հարցերի հետ։ Հոսանքի քանակական բնութագիրն այնպիսի արժեքներ է պարունակում, ինչպիսիք են հոսանքի ուժը, լարումը, հզորությունը, հաճախականությունը և այլ՝ որոնք կարևոր են հետևյալ առումներով.

Հոսանքի վերահսկում և կառավարում. Հոսանքի բնութագրերը (օրինակ՝ հոսանքի ուժը և լարումը) օգնում են ճշտելու, թե որքան էներգիա է սպառվում կամ արտադրվում։ Այդպիսով, հնարավոր է ճշգրտորեն կառավարել հոսանքի ընթացքը և հարմարեցնել այն համակարգի պահանջներին։

2․ Ինչո՞վ է տարբերվում ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը քաոսային շարժումից։

Ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը (հոսանք) և քաոսային շարժումը տարբերանում են իրենց բնույթով և շարժման կարգուկանոնով:

Ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժում:

Դիտարկման տեսանկյունից՝ այս շարժումը կատարվում է ուղղորդված և կարգավորված կերպով։ Հոսանքի դեպքում լիցքակիրները (օրինակ՝ էլեկտրոնները) շարժվում են մի կողմ՝ որոշակի ուղղությամբ, երբ նրանց վրա ազդում է արտաքին էլեկտրադաշտ։
Բառարանի տեսանկյունից՝ ուղղորդված շարժման պարագայում լիցքակիրները շարժվում են կոնկրետ ուղղությամբ՝ ի տարբերություն քաոսային շարժման, որտեղ ուղղությունը անկանոն է։

3․ Ո՞ր հոսանքն են անվանում հաստատուն։

Հաստատուն հոսանք (հանդիսանում է նաև դիֆերենցիալ հոսանք կամ միջոցով հոսանք) այն հոսանքն է, որի ուժը (հոսքի ինտենսիվությունը) ժամանակի ընթացքում չի փոխվում՝ անկախ արտաքին պայմաններից: Սա նշանակում է, որ լիցքակիրները (օրինակ՝ էլեկտրոնները) շարժվում են անդադար նույն արագությամբ և ուղղությամբ, առանց որևէ փոփոխություն ենթարկվելու։

Հաստատուն հոսանքի որոշակի նշանները են՝

4․ Սահմանել հաստատաուն հոսանքի ուժը։ Ի՞նչ է ցույց տալիս հոսանքի ուժը, և ո՞րն է նրա միավորը։

1․Ինչու՞ է անհրաժեշտ սահմանել հոսանքի քա

Լիցքի միավորը՝ կուլոնը (C), սահմանվում է որպես այն լիցքի չափ, որը անցնում է մի հոսանքի միջոցով մեկ վայրկյանում, երբ հոսանքի ուժը հավասար է մեկ ամպերի։

Ավելի կոնկրետ, կուլոնը սահմանվում է որպես այն լիցքի քանակ, որը անցնում է կայուն հոսանքի միջոցով մեկ վայրկյանում, երբ հոսանքի ուժը 1 ամպեր է։ Սա նշանակում է, որ մեկ կուլոն լիցքը հավասար է 1 ամպեր հոսքի 1 վայրկյան անցած լիցքի քանակին:

Այսպես՝

1
 
C
=
1
 
A
⋅
1
 
s

նակական բնութագիրը։

Հոսանքի քանակական բնութագիրը սահմանելը անհրաժեշտ է մի քանի պատճառներով, որոնք կապված են էներգիայի հաղորդման, վերահսկման և անվտանգային հարցերի հետ։ Հոսանքի քանակական բնութագիրն այնպիսի արժեքներ է պարունակում, ինչպիսիք են հոսանքի ուժը, լարումը, հզորությունը, հաճախականությունը և այլ՝ որոնք կարևոր են հետևյալ առումներով.

Հոսանքի վերահսկում և կառավարում. Հոսանքի բնութագրերը (օրինակ՝ հոսանքի ուժը և լարումը) օգնում են ճշտելու, թե որքան էներգիա է սպառվում կամ արտադրվում։ Այդպիսով, հնարավոր է ճշգրտորեն կառավարել հոսանքի ընթացքը և հարմարեցնել այն համակարգի պահանջներին։

Անվտանգություն. Հոսանքի չափումներն անհրաժեշտ են անվտանգությունը ապահովելու համար՝ հակառակ դեպքում կարող են առաջանալ սարքերի և համակարգերի վնասումներ՝ հետևանքով գերլարման, կարճ միացումների կամ հոսանքի ավելացման։ Հոսանքի չափման միջոցով հնարավոր է կանխել նման վնասները։

Էներգիայի արդյունավետ օգտագործում. Հոսանքի քանակային բնութագրերը թույլ են տալիս ճշգրիտ հաշվարկել էներգիայի սպառումը, որը կարևոր է տնտեսապես արդյունավետ օգտագործման համար։ Դա հատկապես կարևոր է արդյունաբերական և բնակելի ոլորտներում։

Տեխնիկական ծրագրեր և սարքավորումներ. Բազմաթիվ սարքեր ու սարքավորումներ աշխատում են հոսանքի կոնկրետ ցուցանիշներով, ուստի հոսանքի քանակական բնութագրերի սահմանումը կարևոր է այս սարքերի աշխատանքի ճիշտ ձևավորման և արդյունավետության համար։

Պարամետրերի համապատասխանություն. Հոսանքի բնութագրերը պետք է համապատասխանեն բազում տեխնիկական ստանդարտների և նորմերին, որպեսզի ապահովվի համակարգի երկարաժամկետ ծառայության առանց խափանումների։

Ամփոփելով՝ հոսանքի քանակական բնութագրերը կարևոր են համակարգի արդյունավետ աշխատանքի, անվտանգության, էներգիայի ճիշտ հաշվարկման և տեխնիկական պահանջների պահպանման համար։



Вы сказали:
2․ Ինչո՞վ է տարբերվում ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը քաոսային շարժումից։
ChatGPT сказал:
Ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը (հոսանք) և քաոսային շարժումը տարբերանում են իրենց բնույթով և շարժման կարգուկանոնով:

Ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժում:

Դիտարկման տեսանկյունից՝ այս շարժումը կատարվում է ուղղորդված և կարգավորված կերպով։ Հոսանքի դեպքում լիցքակիրները (օրինակ՝ էլեկտրոնները) շարժվում են մի կողմ՝ որոշակի ուղղությամբ, երբ նրանց վրա ազդում է արտաքին էլեկտրադաշտ։
Բառարանի տեսանկյունից՝ ուղղորդված շարժման պարագայում լիցքակիրները շարժվում են կոնկրետ ուղղությամբ՝ ի տարբերություն քաոսային շարժման, որտեղ ուղղությունը անկանոն է։
Սպառումը և աշխատանքի իրականացման համար՝ այս շարժումը օգտագործվում է բազմաթիվ տեխնիկական սարքերի աշխատանքում (օրինակ՝ էլեկտրական հոսանքի փոխանցում մետաղական մալուխներով կամ այլ նյութերով), որտեղ լիցքակիրների ուղիղ շարժումը կարևոր է աշխատանքը ճիշտ և արդյունավետ կատարելու համար։
Քաոսային շարժում:

Դիտարկման տեսանկյունից՝ քաոսային շարժումը որոշակի անկանոնություն ունի։ Լիցքակիրները շարժվում են աննկատելի և անկանոն ուղղություններով՝ առանց էական կարգուկանոնների։ Քաոսային շարժման դեպքում լիցքակիրների դիրքերն ու արագությունները միմյանցից աննկատելի տարբերություններ ունեն։
Բառարանի տեսանկյունից՝ քաոսային շարժումը բնութագրվում է անհուսալիությամբ, որտեղ դժվար է կանխատեսել շարժման հաջորդ դիրքը կամ ուղղությունը։
Մեխանիկական բացատրություն՝ այդպիսի շարժումը հաճախ դիտարկվում է այնպիսի համակարգերում, որտեղ չկա բավարար վերահսկողություն կամ այն տեղի է ունենում բարդ համակարգերի պայմաններում, որտեղ փոքր փոփոխությունները կարող են առաջացնել մեծ հետևանքներ։
Կիրառական տարբերությունները:

Ազատ լիցքակիրների ուղղորդված շարժումը պետք է լինի անկայունության մեջ՝ միտված էներգիայի արդյունավետ օգտագործմանը, իսկ քաոսային շարժումը հատկապես նկատելի է բնական երևույթներում կամ բարդ համակարգերում, որտեղ անկանոնության պատճառով դժվար է ձեռք բերել էներգիայի արդյունավետ անցում:
Համառոտ տարբերություն:

Ուղղորդված շարժում՝ լիցքակիրները շարժվում են որոշակի ուղղությամբ՝ արտաքին ուժերի ազդեցության տակ։
Քաոսային շարժում՝ շարժումը անկանոն է, որտեղ շարժման ուղղությունները և արագությունները չեն ենթարկվում հստակ կանոնների։


Вы сказали:
3․ Ո՞ր հոսանքն են անվանում հաստատուն։
ChatGPT сказал:
Հաստատուն հոսանք (հանդիսանում է նաև դիֆերենցիալ հոսանք կամ միջոցով հոսանք) այն հոսանքն է, որի ուժը (հոսքի ինտենսիվությունը) ժամանակի ընթացքում չի փոխվում՝ անկախ արտաքին պայմաններից: Սա նշանակում է, որ լիցքակիրները (օրինակ՝ էլեկտրոնները) շարժվում են անդադար նույն արագությամբ և ուղղությամբ, առանց որևէ փոփոխություն ենթարկվելու։

Հաստատուն հոսանքի որոշակի նշանները են՝

Հոսանքի ուժը ثابت է՝ ժամանակի ընթացքում չի փոխվում: Օրինակ, եթե մի circuit-ում միացված է լարանը և այն աշխատում է հաստատուն հոսանքով, ապա հոսանքի ուժը մնում է մշտապես նույնը։
Մշտական ուղղություն՝ այս դեպքում լիցքակիրները շարժվում են դեպի որոշակի ուղղություն, որը պայմանավորված է արտաքին էլեկտրադաշտի կողմից։
Հայտնի օրինակներ՝
Դիոդային հոսանք՝ երբ լարնակը միացված է ուղղահայաց լարելու առումով։
Հաստատուն լարային հոսանքները համակարգերում, որտեղ հոսանքը մնում է միշտ նույն։
Այս տեսակը հոսանքին բնորոշ է այն, որ դրա ինտենսիվությունը և լարման փոփոխությունները բացակայում են կամ այնքան փոքր են, որ կարելի է համարել գրեթե անտեսանելի։



:
Սահմանել հաստատաուն հոսանքի ուժը։ Ի՞նչ է ցույց տալիս հոսանքի ուժը, և ո՞րն է նրա միավորը։





Սահմանել հաստատաուն հոսանքի ուժը։ Ի՞նչ է ցույց տալիս հոսանքի ուժը, և ո՞րն է նրա միավորը։

Հաստատուն հոսանքի ուժը (հոսքի ինտենսիվությունը) այն չափն է, որն արտահայտում է այն լիցքերի քանակը, որոնք անցնում են միացման հատակով միավոր ժամանակահատվածում։ Այլ կերպ ասած, հաստատուն հոսանքի ուժը ցույց է տալիս, թե որքան շատ լիցքակիրներ (например՝ էլեկտրոններ) են անցնում կոնկրետ տարածք յուրաքանչյուր վայրկյան։

Հոսանքի ուժը կարող է սահմանվել հետևյալ բանաձևով.

I
=
Q
t
I=
t
Q


որտեղ՝

I
I՝ հոսանքի ուժը (հոսքի ինտենսիվությունը),
Q
Q՝ անցած լիցքի չափը (քանակը),
t
t՝ ժամանակը, որի ընթացքում լիցքակիրները անցնում են տվյալ տարածքը։
Հոսանքի ուժը ցույց է տալիս այն, թե որքան լիցք է անցնում կոնկրետ հատվածով յուրաքանչյուր վայրկյան։ Հոսանքի ուժը որոշում է, թե որքան էներգիա կամ աշխատանք է կատարվում մեկ որոշակի ժամանակահատվածում։

Հոսանքի ուժի միավորը ՍԻ համակարգում է ամպեր (A), որը հավասար է մեկ կուլոն լիցքի

5․ Ինչպե՞ս է սահմանվում լիցքի միավորը՝ կուլոնը։

6․ Ո՞ր սարքն են անվանում ամպերաչափ։ Ո՞ր երևույթի վրա է հիմնված նրա աշխատանքը։

7․Որքա՞ն է նկարում պատկերված ամպերաչափի սանդղակի բաժանման արժեքը :